Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Столин

Столин (бел. Сто́лін) — Беларустың Брест өлкәһендәге ҡала. Столин районының административ үҙәге. Ҡала Ғарын тимер юл станцияһынан (Лунинец — Сарны юлы) 7 км алыҫлыҡта урынлаша.

Халыҡ һаны — 14 034 кеше (2025 йылдың 1 ғинуарына ҡарата).

undefined

Географик мәғлүмәт

Столин — район үҙәге. Копанец йылғаһы буйында, Ғарын йылғаһының иҫке үҙәне булып тора һәм уның Ғарынға (Припять йылғаһының ҡушылдығы) ҡойған урынына тиклем һуҙыла.

Ҡала Брест өлкәһенән 245 км көнсығышта урынлаша.

Атамаһы

Ҡаланың атамаһы, ҙур ихтималлыҡ менән, боронғо рус телендәге «стольный» һүҙенән килеп сыға, уның мәғәнәһе «төп тораҡ», «феодалдың төп торағы» тигәнде аңлата. Шулай уҡ "-ин" аффиксы исемдең патронимға бәйле булыуы ихтимал.

«Стол» һүҙе индо-иран телдәрендә «ер өйөмө», «күтәренке урын», «бейеклек» мәғәнәләренә эйә. Шуға күрә Столин атамаһы «бейек урындағы ҡала» тип аңлатыу ҙа мөмкин.

Столин детинцы Копанец йылғаһының текә ярында урынлашҡан, ул Горынь йылғаһының иҫке үҙәне булып тора. Ҡаланың боронғо ҡәлғәһе — Копанец (Ғарын йылғаһының иҫке үҙәне) йылғаһының бейек ярында урынлашҡан була.

Геральдикаһы

Столин ҡалаһының гербы 1998 йылдың 27 ноябрендә, Столин районы башҡарма комитетының № 786 ҡарары менән раҫлана. 1998 йылдың 25 декабрендә, ул Белоруссия Республикаһының герб матрикулында № 33 булып теркәлә.

Варяг ҡалҡанының күк йөҙөндә уң яҡҡа боролған көмөш аҡҡош һүрәтләнә. Уның суҡышы, ҡанаттары һәм аяҡтары — алтын. Аҡсарлаҡтың суғында — сәтләүекле алтын имән ботағы.

undefined

Герб эшләнеүе өҫтөндәге эште Столин район башҡарма комитеты рәйесе В. Л. Пашкевич етәкселегендә алып барылды. Унан тыш был эштә башҡарма комитеттың эштәр менән идара итеүсеһе А. Н. Колодийҙа әүҙем ҡатнашты. Ҡалҡандың зәңгәр йөҙө өлкә үҙәге Брест гербының төҫөн ҡабатлай һәм шартлы рәүештә ҡаланың географик урынын — күлдәр һәм йылғаларға бай Полесье крайында урынлашыуын сағылдыра.

Гербта һүрәтләнгән аҡ ҡауҙы фигураһы был төбәктә йәшәгән ҡоштарҙың төрлөлөгөн генә түгел, ә уның тәрән символик мәғәнәһен дә асыҡлай. Боронғо замандарҙа аҡ ҡауҙы балаларҙың ата-әсәләренә булған һөйөү символы итеп ҡарала; көнсығышта улар оҙон ғүмер билдәһе була. Көнсығыш славяндарҙа сабыйҙар алып килгән аҡ ҡауҙы, мөхәббәт һәм бәхет билдәһе булып тора.

Герб авторҙары фекеренсә, аҡ ҡауҙы суҡышындағы алтын имән ботағы тәбиғәттең байлығы һәм матурлығы, шулай уҡ ҡаланың үҫеш символы булып тора.

Тарихы

Столин (боронғо исеме — Стольно) тураһында тәүге яҙма 1555 йылға ҡараған «Пинск һәм Клецк кенәзлектәренеъ яҙыу китаптарында» осрай. XVI—XVIII быуаттарҙа Столин Берестей воеводалығының Пинск поветына ҡарай. Ул ваҡытта бында ағас ҡәлғә була.

Мәскәү дәүләте менән Речь Посполитая араһындағы һуғыш башланғас (1654-1667), 1655 йылдың 20 сентябрендә И. Золоторенко казагы һәм Д. Волконский кенәзе Столинда ҡулға алынып, яндырыла.

Речь Посполитаның икенсе бүленешенән (1793) һуң, Столин Минск губернаһы Пинск өйәҙе булып Рәсәй империяһына инә.

1921—1939 йылдарҙа Столин Польша составында ҡала статусын ала һәм Полесье воеводалығының Столин поветы үҙәге була.

1941—1944 йылдарҙа немец-фашист оккупацияһы ваҡытында Столинда гетто ойошторола.

Ҡыҙыл армия ғәскәрҙәре тарафынан 1944 йылдың 6 июлендә азат ителә.

1995 йылдың 20 октябрендә Столин районы һәм Столин ҡалаһы, дөйөм административ үҙәге булыуы менән, берләштерелеп, берҙәм административ берәмек — Столин районы итеп ойошторола.

Халыҡ һаны

Халыҡ һаны[3][4][5][6][7][8][9]:
Йыл 1897 1931 1959 1970 1979 1989 2001 2011 2018 2020 2021 2022 2023
Халыҡ һаны 3300 6328 5800 7068 8718 10 486 12 411 12 278 13 460 12 964 13 038 13 290[10] 13 550
1959 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса милләттәр составы.[11]
Бөтәһе (1959) белорустар Урыҫтар Украиндар Поляктар Йәһүдтәр
5793 5046 87,11 % 501 8,64 % 155 2,68 % 56 0,97 % 17 0,3 %
2009 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса милләттәр составы.
Бөтәһе (2009) белорустар Урыҫтар Украиндар Поляктар Йәһүдтәр
12 462[12] 11 882 96,02 % 285 2,3 % 164 1,33 % 20 0,16 % 7 0,06 %

2017 йылда Столинда 135 бала тыуа, 106 кеше вафат була. Тыуыу коэффициенты — 1000 кешегә 10,1 (район буйынса уртаса күрһәткес — 13,4, Брест өлкәһе буйынса — 11,8, Беларусь Республикаһы буйынса — 10,8), үлем коэффициенты — 1000 кешегә 7,9 (район буйынса уртаса күрһәткес — 14,9, Брест өлкәһе буйынса — 12,8, Беларусь Республикаһы буйынса — 12,6).

  1. ↑ Столинский районный исполнительный комитет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 октябрь 2015. Архивировано 5 март 2016 года.
  2. ↑ GeoNames (ингл.) — 2005.
  3. ↑ Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. / гал. рэд. П. У. Броўка. — Т. 12: БССР. — Мн.: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1975. — С. 697.
  4. ↑ Drugi Powszechny Spis Ludności z dnia 9 grudnia 1931 r: alfabetyczny wykaz miast w Polsce w granicach administracyjnych z dn. 1.V.1933 r: wyniki tymczasowe Архивная копия от 18 сентябрь 2020 на Wayback Machine. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1933. — S. 1-5.
  5. ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 февраль 2019. Архивировано 9 март 2011 года.
  6. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 февраль 2019. Архивировано 21 май 2012 года.
  7. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 февраль 2019. Архивировано 21 октябрь 2006 года.
  8. ↑ Статистический ежегодник Брестской области. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2018. — С. 39-41.
  9. ↑ Статистический ежегодник Брестской области. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2013. — С. 42-44.
  10. ↑ Численность населения на 1 января 2022 г. и среднегодовая численность населения за 2021 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа Читать полностью: https://www.belstat.gov.by/ofitsialnaya-statistika/solialnaya-sfera/naselenie-i-migratsiya/naselenie/statisticheskie-izdaniya/index_46933/ (билдәһеҙ). Национальный статистический комитет Республики Беларусь (Белстат) (28 март 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 июль 2022. Архивировано 12 май 2022 года.
  11. ↑ НАРБ. Ф. 30, оп. 5, д. 7304, л. 24.
  12. ↑ Указали национальность 12 374 человека

Категориялар