Айыу байрамы (скульптура композицияһы)

Композиция бер нисә төрлө материалдан эшләнгән. Төп майҙансыҡты мышы мөгөҙөнән яһалған фигура — ер — тәшкил итә. Композицияла мамонт һөйәгенән эшләнгән мамонттар (5 дана) һәм ҡаҙан һындары бар. Өҫтәмә рәүештә ултырған ҡатын-ҡыҙҙар (2 дана), болан (6 дана), эттәр (2 дана), нарталар (5 дана), айыулы нарта (1 дана), ир-егеттәр (4 дана), тораташтар (5 дана), сыуа (1 дана) һәм ҡошсоҡтар (22 дана) һындары ҡулланылған. Лабаз сеүәкәнән (һыйыр һөйәгенән) яһалған. Сюжет традицион төньяҡ байрамы «Айыу уйындарын» сағылдыра. Композиция өс донъяға бүленгән, унда урта һәм аҫҡы донъялар төп урынды биләй, ә үҙәк элемент булып дөңгөрлө бағымсы тора. Бағымсы янында йырлаған өс ир-егет һыны, уның эргәһендә — яулыҡ менән ҡапланған айыу тиреһе һалынған нарталар һәм изге лабаз урынлашҡан. Бағымсы артында икмәк һәм балыҡ әҙерләү менән шөғөлләнгән ҡатын-ҡыҙҙар, шулай уҡ болан һәм эттәрҙе үҙ эсенә алған хайуан һындары урынлаштырылған. Композицияның бөтә элементтарын арҡыры таҡталар менән тоташтырылған мамонттар өҫтөндә баҫып торған яугир-илаһтарҙы һүрәтләгән тораташ һындары берләштерә. Композицияның аҫҡы өлөшөнә рухтар символы булған ҡошсоҡтар беркетелгән.

Әҫәр төрлө материалдарҙан эшләнгән. Мамонт һөйәге һәм һыйыр һөйәге ҡулланылған, был төньяҡ халыҡтарының традицион кәсептәренә хас. Һырлау һәм монтажлау техникаһы ҡулланылған. Деталдәрҙе эшләү өсөн буяу ҡулланыла, ә мельхиор айырым элементтарға ялтырауыҡ һәм контраст өҫтәй. Был технологиялар һөйәктән һырлап эшләү сәнғәте традицияларын һаҡлауға булышлыҡ итә.

Композиция Ханты-Мансийск ҡалаһындағы (Югра) Тәбиғәт һәм кеше музейында һаҡлана. 1932 йылда нигеҙ һалынған музей төбәктең иң боронғо учреждениеһы булып тора. Уның фондында 180 меңдән ашыу һаҡлау берәмеге иҫәпләнә һәм ул Ханты-Манси автономиялы округының тәбиғәт байлыҡтары һәм тарихи мираҫы менән бәйле уникаль экспонаттарҙы үҙ эсенә ала.