Черкес черкес ҡыҙы менән атта (скульптура)

Атҡа атланған черкес ир-егете һәм черкес ҡыҙы (рус. Черкес с черкешенкой на лошади) — 1877 йылда скульптор Василий Яковлевич Грачёв тарафынан бронзанан яһалған атлы скульптура төркөмө. Шулай уҡ «Тауҙан атҡа атланып төшөп килгән черкес ир-егете һәм йәш черкес ҡыҙы» исеме аҫтында билдәле. Объекттың номенклатура атамаһы: Черкес с черкешенкой на лошади[1].

Тасуирламаһы

Скульптура атлы төркөмдө һүрәтләй. Атҡа атланған ир-егет менән ҡатын-ҡыҙ һүрәтләнгән. Ат үләнле битләү буйлап төшөп килгән хәрәкәттә һүрәтләнә. Аттың башы эйелгән, уң алғы аяғы ерҙән күтәрелгән. Ир-егет ҡатын-ҡыҙҙы уң ҡулы менән ҡосаҡлаған. Ҡатын-ҡыҙ ир алдында ултыра, уң ҡулы менән уның тубығына таянған, ә һул ҡулын алдына һалған. Ир-егет тау халҡының оҙон милли кейемендә, башында кәпәс, аяғында өҫкә ҡайтарылған осло бейек итек. Ҡатын-ҡыҙ яурындарына төшөп торған декоратив элементлы милли баш кейеме менән биҙәлгән. Ирҙең арҡаһында тышлы мылтыҡ. Нигеҙендә скульптор ҡултамғаһына һәм фабрика келәймәһенә оҡшатып эшләнгән билдәләр бар.

Материалдар һәм техника

Әҫәр бронзанан эшләнгән. Бронзанан ҡойоу технологияһы юғары ентеклелеккә өлгәшергә мөмкинлек бирә. Эшләү барышында алдан моделен әҙерләү өсөн балауыҙ ҡулланылған. Был милли кейемдең һәм ат анатомияһының формаларын һәм деталдәрен теүәл эшкәртеүгә булышлыҡ иткән.

Һаҡланған урыны

Скульптура Сахалин өлкә дәүләт художество музейында һаҡлана. Музей 1983 йылда ойошторолған һәм Сахалин өлкәһендә берҙән-бер сәнғәт музейы булып тора. Уның коллекцияһында 16 меңдән ашыу һаҡлау берәмеге иҫәпләнә. Коллекция XIX — XX быуат башындағы рус сәнғәте, совет һәм хәҙерге заман сәнғәте, шулай уҡ биҙәү-ҡулланма сәнғәте әҫәрҙәрен үҙ эсенә ала. Музей Көньяҡ-Сахалинск үҙәгендә тарихи ҡиммәткә эйә булған бинала урынлашҡан.

Иҫкәрмәләр

Тема буйынса өҫтәмә