Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ялҡау ҡыҙ (әкиәт)

Ялҡау ҡыҙ (рус. Ленивая девочка) — башҡорт халыҡ әкиәте; урыҫ яҙыусыһы Андрей Платоновтың әҙәби эшкәртеүендә 1947 йылда рус телендә баҫылған[1]. Әкиәттә ҡартайған өләсәй менән хеҙмәт итергә теләмәгән ейәнсәре тураһында һөйләнә; ваҡиғалар яҙғы сәсеү, уңыш йыйыу һәм аслыҡ менән бәйле[2].

Сюжет

Әкиәттә ҡартайған өләсәй менән ялҡау ейәнсәр йәшәй. Яҙ етеп, күршеләре иген сәсә башлағас, өләсәй үҙҙәренә лә ризыҡ өсөн берәй нәмә сәсергә тәҡдим итә[1]. Ейәнсәр быны кәрәк тип тапмай: ул өләсәһе көҙгә тиклем үлеп китер, ә үҙен берәй кеше ғаиләһенә алыр тип уйлай[1].

Улар бер нәмә лә сәсмәй. Көҙөн күршеләр уңыш йыя (рус.)баш., ә өләсәй иҫән ҡала һәм ейәнсәрҙе бер кем дә үҙенә алмай; шуның арҡаһында икеһе лә аслыҡ кисерә. Күрше ҡатын тары алырға саҡырһа ла, ҡыҙ барырға теләмәй.

Ҡыш буйы аслыҡтан интеккәс, ҡыҙ киләһе яҙҙа баҫыуға сығып эшләй башлай. Күршеләр уның элекке һүҙҙәрен иҫкә төшөрөп, ниңә эшләүен һорашҡас, ҡыҙ яңылышҡанын аңлауын белдерә: «Ҡарттар бушҡа ғына әйтмәйҙер: йәйге күсергә йыйынһаң, башта баҫыу сәс, тиҙәр», — ти ул[2].

Темаһы

Әкиәт хеҙмәттән баш тартыуҙың аслыҡҡа килтереүен һүрәтләй[1]. Ҡыҙ башҡаларҙың ярҙамына өмөт итеп сәсеүҙән баш тарта, әммә көҙөн өләсәһе иҫән ҡала, ә үҙен бер кем дә ғаиләһенә алмай. Ҡыш буйы аслыҡ кисергәс, яҙын ҡыҙ үҙ аллы эшкә тотона; уның сәсеүгә ҡарары элекке хатаһын аңлауы менән бәйле[2].

Баҫмалар

1947 йылда Андрей Платонов эшкәртеүендә «Ленивая девочка» әкиәте «Башкирские народные сказки» китабында («Детгиз», төҙөүсеһе А. Усманов) баҫылған. Китапҡа иллюстрацияларҙы Р. Сәйфуллин менән Е. Рачёв төшөргән[3].

1993 йылда «Российское книжное собрание» нәшриәтендә «Солдат и царица» йыйынтығы (төҙөүсеһе М. Платонова) сыға; уға рус һәм башҡорт халыҡ әкиәттәре менән бергә Платоновтың балалар өсөн яҙған әҫәрҙәре лә ингән[4].

2011 йылда «Время» нәшриәте Платоновтың йыйылма әҫәрҙәре составында «Сухой хлеб» томын баҫтырып сығара; томға балалар өсөн хикәйәләр, шулай уҡ рус һәм башҡорт халыҡ әкиәттәре ингән; әкиәт бында «Ленивая девочка» исеме аҫтында бирелә[5].

2012 йылда «Русское слово — учебник» нәшриәте «Детская классика» серияһында Андрей Платонов эшкәртеүендәге «Башкирские народные сказки» китабын баҫтырып сығара[6]. Шул уҡ йылда «Студия АРДИС» «Сказки Андрея Платонова» тигән аудиокитапты сығара; уның «Башкирские народные сказки в пересказе Андрея Платонова» бүлегенә «Ленивая девочка» ла ингән[7].

2019 йылда Башҡортостан Республикаһының 100 йыллығына «Детская литература» нәшриәте «Башкирские народные сказки» китабын (рәссамы — Р. Сәйфуллин) ҡабаттан баҫтырып сығара; был баҫмала әкиәт «Ленивая внучка» тип атала[8][9].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 Андрей Платонов. Ленивая девочка. Лаборатория фантастики. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Платонов Андрей Платонович. Рассказы о детях и для детей. Русские и башкирские народные сказки в пересказе. Предание.ру. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 16 август 2026.
  3. ↑ Башкирские народные сказки / Составитель: А. Усманов. — М.—Л.: Детгиз, 1947.
  4. ↑ Составитель: М. Платонова. Солдат и царица. — М.: Российское книжное собрание, 1993. — 272 с. — ISBN 5-87196-008-1.
  5. ↑ Сухой хлеб. — М.: Время, 2011. — 416 с. — ISBN 978-5-9691-0479-2.
  6. ↑ Башкирские народные сказки. — М.: Русское слово — учебник, 2012. — 72 с. — ISBN 978-5-91218-668-4.
  7. ↑ Сказки Андрея Платонова. — М.: Студия АРДИС, 2012.
  8. ↑ Башкирские народные сказки. Литрес. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026. — ISBN 978-5-08-006071-7, 2019 йылғы баҫма.
  9. ↑ Башкирские народные сказки (2019). Лабиринт. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 август 2026.

Һылтанмалар

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».

Категориялар