Ҡара тумыртҡа
Ҡара тумыртҡа, ҡара туҡран (урыҫ. желна) (лат. Dryocopus martius)
Ҡылыҡһырлама
Ҡарға ҙурлыҡ. Беҙҙең яҡтағы ин, ҙур тумыртҡа. Осҡанда оҙон ҡойроғо күҙгә ташлана. Тоноҡ ҡара төҫтә. Түбәһендә ҡыҙыл бүрке бар, Күҙҙәре ҡыҙыл. Башҡа тумыртҡаларҙан ҙурлығы, ҡара төҫө менән айырыла.
Тауышы
Тауышы: «кли-кли-кли» йәки ҡарлыҡҡан «күәәә».
Йәшәү рәүеше
Бейек ағаслы ҡуйы урманда йәшәй. Ағас бөжәктәре, ҡарағай һәм шыршы орлоҡтары менән туҡлана. Улаыраҡ ҡош, һирәк осрай. Ағас ҡыуыштарында оялай. 3—5 бөртөк аҡ йомортҡаһы була. Зарарлы бөжәктәрҙе ҡырып, файҙа килтерә. Солоҡ һәм умарта хужалығы өсөн бер аҙ зыяны бар.
Әҙәбиәт
- А. И. Иванов, Е. В. Козлова, Л. А. Портенко, А. Я. Тугаринов. Том 2. // Птицы СССР. — М.: Издательство Академии наук СССР, 1953. — 344 с.
- Ф. Зауэр. Птицы - обитатели лугов, полей и лесов. — Москва: Астрель, 2002. — 286 с. — ISBN 5-271-03191-8.
- А. С. Мальчевский, Ю. Б. Пукинский. Птицы Ленинградской области и сопредельных территорий. — Ленинград: Издательство Ленинградского университета, 1983.
- Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири: Справочник-определитель. — Екатеринбург: Изд-во Уральского университета, 2001. — 608 с. — ISBN 5-7525-0825-8.
- Степанян Л. С. Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий. — М.: Академкнига, 2003. — 727 с.
- S. Cramp, K.E.L. Simmons. Vol. IV - Terns to Woodpeckers // The Birds of the Western Palearctic. — Oxford University Press, 1985. — 960 с. — ISBN 0-19-857507-6. (инг.)
- Jerome A. Jackson (Ред), Walter J. Bock (Ред), Donna Olendorf (Ред). Volume 08 - Birds I // Grzimek's Animal Life Encyclopedia, Edition 2. — Farmington Hill, Michigan: Gale Group, 2002. — 630 с. — ISBN 0787657840. (инг.)
- Killian Mullarney, Lars Svensson, Dan Zetterström, Peter J. Grant. Птицы Европы = Birds of Europe. — United States: Princeton University Press, 2000. — 400 с. — ISBN 978-0-691-05054-6. (инг.)
- H. Winkler & D. Christie. Vol. 7 - Jacamars to Woodpeckers. Family Picidae (Woodpeckers) // Handbook of the Birds of the World. — Lynx Edicions, 2002. — 613 с. — ISBN 84-87334-37-7. (инг.)
Һылтанмалар
- Описание и распространение желны. Позвоночные животные России. Институт РАН им А. Н. Северцова. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 апрель 2010. Архивировано 28 август 2011 года. 2013 йылдың 19 октябрь көнөндә архивланған.
- Фотографии, звуковые файлы и видеоклипы с участием желны. Internet Bird Collection. Lynx. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 апрель 2010. Архивировано 28 август 2011 года.
- Желна. Энциклопедия Брема. povodok.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 апрель 2010. Архивировано 28 август 2011 года. 2008 йылдың 24 октябрь көнөндә архивланған.