Вани

Ҡалала аҙыҡ-түлектең сәнәғәте үҫешкән. Тегеү фабрикаһы бар.

Беренсе тикшеренеүҙәр ҡаласыҡты антик дәүергә ҡайтарып ҡалдыра һәм уның мөһим әһәмиәтен билдәләй. Элек уның ҡала булып формалашыуына бөтә шарттар булған. Бер яҡтан ул ҡалҡыулыҡта урынлашҡан һәм баҫып алыуҙарҙан тәбиғи һаҡланған. Икенсе яҡтан уның күҙәтеүе аҫтында мөһим транзит артерияһы - шул ваҡытта суднолар йөрөй торған Риони йылғаһы булған. Унан Фазисҡа (Поти)йөктәр ташығандар, был юл менән Һиндостандан сауҙагәрҙәре лә файҙаланған. Һөҙөмтәлә Ванила бөтә ҡала билдәләре беҙҙең эраның тәүге мең йыллығында уҡ, йәғни 3000 йыл элек күҙәтелгән. Фараздар буйынса б.э. VIII быуаттан I быуатына тиклем ҡала ныҡ үҫешкән була. Б.э. тиклем I быуат уртаһында Вани ер йөҙөнән баллисталар менән утҡа тотоу һөҙөмтәһендә юҡҡа сыға, уның снарядтары күп һанда уның биләмәһендә табылған.

Ҡалала тыуған археологик музейы һәм театр бар. Археологик музейҙың күп өлөшөн б.э. тиклем VII‒III быуаттың артефакттары, шулай уҡ эллинистик дәүерҙең сәнғәт әҫәрҙәре ( бронза сатиралар, Нина һындары, амфоралар, емерелгән биналар ҡалдыҡтары) бар.

Ауыл эргәһендә боронғо ҡала ҡалдыҡтары (беҙҙең эраға тиклем V—I быуаттар) — оборона ҡоролмалары, мәҙәни комплекстар, бай ҡәберлектәр һ. б. Ҡаласыҡта күм керамик, алтын һәм бронза әйберҙәр, ҡорбан салыу урыны, ике башлы хайуандарҙың баштары табылған.

Вани ҡалаһында Грузияның иң билдәле курорттарының береһе урынлашҡан. Ул үҙенең тау һауаһы менән генә түгел, шулай уҡ шифалы көкөрт һыуҙары менән билдәле.