Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Варьзяде

Варьзяде (рус.  Варьзяде[1][2], иҫке исеме — Йылға[3]) — Татарстандың Аҙнағай районындағы йылға. Йылға Стәрле йылғаһының һул ярына тамағынан 32 км өҫтәрәк ҡушыла.

Географик тасуирламаһы

Йылғаның оҙонлоғо 12,8 км, бассейн майҙаны 69,2 км2 тәшкил итә. Бөгөлмә-Бәләбәй ҡалҡыулығында башлана. Йылға сығанағы Ерекле Йылға ауылынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 1,6 км алыҫлыҡта урынлашҡан, ә тамағы Уразай ауылы янында урынлашҡан[4].

Сығанаҡтың абсолют бейеклеге 240 м, ә тамағы бейеклеге 129 м тәшкил итә. Һыу йыйыу майҙанының урман япмаһы 57% тәшкил итә. Варьзяде йылғаһының оҙонлоғо 1,5 һәм 7,6 км булған ике ҡушылдығы бар. Йылға селтәре тығыҙлығы 0,32 км/км² тәшкил итә[5].

Һыу реестры мәғлүмәттәре

Рәсәй дәүләт һыу реестры мәғлүмәте буйынса йылға Кама һыу бассейны округында урынлашҡан, һыу хужалығы участкаһы — Ыҡ башынан тамағына тиклем. Бәләкәй йылға бассейны (йылға эске бассейны) — Кама ҡушылдыҡтары бассейны, Ағиҙел ҡушылғанға тиклем, йылға бассейны — Кама[6].

Дәүләт һыу реестрында һыу объектының коды — 10010101312111100028497[6].

Гидрологик режимы

Йылғаның туҡланыуы ҡатнаш, башлыса ҡар һыуҙары иҫәбенә. Ер аҫты һыуҙары менән туҡланыу модуле — 0,1–1 л/с·км². Йылғаның гидрологик режимы ташҡын ваҡытында һыуҙың мул булыуы һәм йәй көнө ныҡ һайығыуы менән характерлана. Бассейндағы йыллыҡ һыу ағынының уртаса күп йыллыҡ ҡатламы — 83 мм, ташҡын ағыны ҡатламы — 70 мм. Яҙғы ташҡын, ғәҙәттә, март аҙағында башлана. Вәрҗәҙе йылғаһы ноябрҙең тәүге ун көнлөгөндә туңа. Йылға тамағында һыуҙың иң түбән осорондағы уртаса күп йыллыҡ сығымы — 0,03 м³/с[7].

Гидрохимик үҙенсәлеге

Яҙ көнө һыуҙың ҡатылығы 6–9 мг-экв/л тәшкил итә, ҡышын һәм йәйен ул бик ҡаты (9–12 мг-экв/л). Дөйөм минералләшеүе яҙын 400–500 мг/л, ә ҡышын һәм йәйен 1000 мг/л-ға тиклем етә[4].

Хужалыҡта файҙаланыу һәм тирә-яҡ мөхитте һаҡлау

Йылғала күләме 0,4 млн м³ булған быуа бар. Һыу ресурстары һуғарыу һәм хужалыҡ-көнкүреш маҡсаттарында ҡулланыла[5].

Варьзяде йылғаһының һул ярында, [[Уразай|Уразай ауылынан]] өҫтәрәк, «Сатыртау» комплекслы тәбиғәт ҡурсаулығы урынлашҡан[8].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Карта бите N-39-47-A — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР»
  2. ↑ Закон Республики Татарстан//Об изменении границ территорий отдельных муниципальных образований и внесении изменений в Закон Республики Татарстан «Об установлении границ территорий и статусе муниципального образования „Азнакаевский муниципальный район“ и муниципальных образований в его составе». tatarstan.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 декабрь 2019. 2019 йылдың 28 декабрь көнөндә архивланған.
  3. ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 1. Кама/ Под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 324 с.
  4. ↑ 1 2 Варьзяде. Тatarica Татарская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 март 2026.
  5. ↑ 1 2 Варьзяде. Каталог топонимов Республики Татарстан и подкаталог татарских топонимов Российской Федерации. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 март 2026.
  6. ↑ 1 2 «Елга» — информация об объекте в Государственном водном реестре
  7. ↑ Природа и природные ресурсы Республики Татарстан. Иллюстрированная энциклопедия. — Казан: Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ, 2019. — С. 74. — 584 с.
  8. ↑ Об утверждении Государственного реестра особо охраняемых природных территорий в Республике Татарстан (с изменениями на 22 декабря 2025 года). docs.cntd.ru (22 декабрь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 март 2026.

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар