Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Давыдов Афанасий Романович

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Давыдов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Афанасий Романович Давыдов (1699 йылдың — 1764 йылдың) — 1700—1721 йылдарҙағы төньяҡ һуғышында, Петр I-нең Фарсы походында,1735—1739 йылғы рус-төрөк һуғышында, 1741—1743 йылғы рус-швед һуғышында ҡатнаша, Ырымбур губернаторы, действительный тайный советник.

Биографияһы

Хәрби хеҙмәте

Давыдов 1699 йылда тыуған. Үҙенең килеп сығышы тураһында ул из «шляхетства, ис помещин» тип әйтә.[1] 16 йәшендә ул 1715 йылдың 16 февралендә Санкт-Петербург пехота полкына һалдат булып алына һәм эҙмә-эҙлекле капралдарға (1716 йылдың 13 октябрендә), фурьерҙарға (1718 йылдың 10 июлендә), сержанттарға (1720 йылдың 11 авгусында) үрләтелә. Ул Төньяҡ һуғышында ҡатнаша: 719 йылда Швецияла Зунстек һәм Нордкопин һәм Нинкопин ҡалалары янында, 720 йылда дүрт фрегат алыуҙа (йәғни Гренгам янындағы алышта), ә һуңынан 1722—1723 йылдарҙағы Фарсы походында (шул иҫәптән Баҡыны алыуҙа) ҡатнаша.

1725 йылдың 20 ғинуарында Давыдов прапорщик рангка[2] күтәрелә, ә киләһе йылдың 4 февралендә генерал-майор кенәз И. Ф. 1730 йылдың 1 мартында генерал-фельдмаршал кенәз В. В. Долгоруков (рус.)баш. Давыдовты лейтенант, ә теүәл бер йылдан һуң капитан званиеһын ала.

1732 йылдың 1 ғинуарында Давыдовты офицерҙар баллотировкаһы һөҙөмтәләре буйынса секунд-майор дәрәжәһенә күтәрелә, артабанғы премьер-майор (18 август 1734 йыл) һәм подполковник (30 ноябрь 1736 йыл) чиндары уға генерал-фельдмаршал Б. Х. Минихем. Анна Иоанновна хакимлыҡ иткән осорҙа Давыдов яңынан хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнаша: тәүҙә П. П. Ласси (1734 йыл) поляк мираҫы өсөн һуғыш барышында, ә һуңынан 1735—1739 йылдарҙағы Рус-төрөк һуғышының бөтә төп ваҡиғаларында: Перекоп, Очаков, Хотин, Ясс ҡалаларын алыу, Днестр походында Миних, Ставучандар янындағы алышта ҡатнаша.

Герцог Э. И. Бирона Давыдов полковник дәрәжәһенә күтәрелә (1740 йылдың 25 октябре). Киләһе йылда шведтар менән һуғыш барышында ул Вильманстранд ҡәлғәһен алыуҙа (1741 йылдың 23 авгусы) батырлыҡ күрһәтә.

Мәскәү ҡоролмалар төҙөлөшөндә

Елизавета Петровна хакимлығы осоронда Давыдов күренекле вазифала була: 1748 йылдың 1 ғинуарында бригадир дәрәжәһенә күтәрелә, 1749 йылда (28 мартта) генерал-майор званиеһына күтәрелә һәм 1750 йылдарҙа Мәскәүҙә һарай ведомствоһы ҡарамағындағы ҡоролмалар менән етәкселек итә. Елизавета өсөн һарайҙы уның етәкселегендә тиҙләтелгән төҙөлөштә күрһәткән уңыштары өсөн 1755 йылдың 25 декабрендә йәшерен кәңәшсе итеп тәғәйенләнә.

Кенәз Я. П. Шаховская, генерал-кригс-комиссар вазифаһындағы үҙенең хеҙмәт мәшәҡәттәрен тасуирлап (ауырыған һалдаттарҙы урынлаштырыу өсөн һарай ведомствоһына ҡараған һыра ҡайнатыу ихатаһын реквизициялағаны өсөн уға шелтә иғлан ителә һәм ауырыуҙарҙы үҙ йортона урынлаштырырға ҡушыла), Давыдовтың уға күрһәткән ярҙамы һәм император һарайының эске ағымдарын яҡшы белеүе тураһында һөйләй:

Мин аныҡ ҡына әйтә алмайым, был аңлы рәүештә, шәхси һаҡлыҡтан сығып, бәхетһеҙлегем артыҡ яҡынлашмаһын өсөнме, әллә ябай ғына килеп сыҡтымы, шул көндө генә түгел, ә тотош аҙна буйы минең өйгә бер туғандарым да, дуҫтарым да килмәне… Афанасий Романович ҡайғымды уртаҡлашты. шул ваҡытта ул үҙе бина янында судта булғанға һәм күп кенә осраҡлы әфәнделәрҙең хәле һәм эштәре менән таныш булғанға күрә, миңә үҙемде аҡлау өсөн тейешле сара бирҙе. Беҙ, граф Пётр Иванович Шуваловтың был импульсы беҙҙән килгәнен фаразлап, шул уҡ көндө, немец почтаһы аша, император бейеклегенә мажаралы сәйәхәтем тураһында минән хат яҙҙыҡ[3].

1758 йылдың 7 февралендә Елизавета Петровна беренсе Ырымбур губернаторы И. И. Неплюев, 1744 йылда губерна ойошторолғандан алып крайҙы етәкләй. Бер йылдан ашыу уның вазифаһы вакантлы ҡала (губерна менән идара итеүсе ваҡытлыса генерал А. И. Тевкелев була), 1759 йылдың 19 апрелендә «Афанасий Давыдовтың йәшерен кәңәшсеһен Ырымбур губернаторы итеп тәғәйенләү тураһында» указ сыға[4].

Ырымбур губернаторы

Ырымбурға билдәләнгән йылда Давыдовҡа 60 йәш була. Тарихи әҙәбиәттә, үҙенән алдарыҡ килеүсенән айырмалы рәүештә, «Давыдов край менән идара итеү буйынса бер ниндәй ҙә иҫтәлекле факттар ҡалдырмаған» тигән фекер таралған[5]. Шул уҡ ваҡытта губернаторҙың Неплюевтың ҡырғыҙҙарға һәм уларҙың хакимы Нурали ханға ҡарата алып барған сәйәсәтенән ситләшеүе, губернаторҙың шәхси сифаттары губерна менән идара итеүҙә кире сағылыш таба: «Давыдовтың тупаҫлығы, әҙәпһеҙлеге һәм эштәрҙең асылына төшөнөргә, ғәҙеллеккә ынтылырға теләмәүе», ул "ҡартайған кеше, үтә лә әҙәпһеҙ, эш менән түгел, ә үҙ-үҙен ҡәнәғәтләндереү менән нығыраҡ шөғөлләнгән, «аҡылһыҙ ҡарт» булараҡ һүрәтләнә[6].

Әйтергә кәрәк, бындай баһалар Давыдовтың ҡырғыҙ хандары менән үҙ-ара мөнәсәбәттәрен анализлауға нигеҙләнгән; икенсе яҡтан, ҡаҙаҡтар өсөн ул «иғтибарлы һәм хәстәрлекле начальник» булған, чиновниктарҙың ирекһеҙлеген туҡтатҡан[6], ҡалмыҡтар һәм уларҙың ханы Дондук-Даши менән яҡшы мөнәсәбәттәрҙә булған, вазифаға ингәндән һуң тиҙҙән Яйыҡ районында ҡырғыҙ-ҡайсаҡ һөжүмдәрен туҡтатыу өсөн ҙур көстәр (2 мең кеше) бүлергә тәҡдим иткән[7].

Ҡырғыҙҙар менән үҙ-ара мөнәсәбәттәр Давыдовтың губернатор булараҡ төп иғтибары предметы була. Элекке хәрби, ул ҡырғыҙ хандарына бай бүләктәр биреүҙе кәрәк тип һанамаған (был Неплюев осоронда ҡабул ителгән), ҡырғыҙҙарға Яйыҡ йылғаһының урыҫ яғына күсенеүҙе тыйған, ә Яйыҡ аша үҙ белдеге менән күсеп йөрөүҙәр һәм Ырымбурға барған ҡарауандарҙы талауҙарға яуап итеп хөкүмәттән ҡырғыҙҙарға ҡаршы хәрби көс ҡулланып ҡәтғи саралар күрергә рөхсәт һораған, әммә быға санкция алмаған. Сит ил эштәре коллегияһы, ҡырғыҙҙарҙың ризаһыҙлығына бер ниндәй ҙә сәбәп бирмәҫкә тырышып, губернаторҙы урап үтеп, Нурали-ханға һәм уның ағаларына байтаҡ эш хаҡы түләп, ә Давыдовҡа тыныслыҡ рухында эш итергә һәм улар менән дуҫ булырға кәңәш итә.

Екатерина II тәхеткә ултырғандан һуң Давыдов, хөкүмәт бойороғона ярашлы, ҡырғыҙ хандарын һәм солтандарын яңы императорға ант бирергә мәжбүр итә.

1761 йылда Давыдовтың йәше һәм край менән идара итеү ауырлығы арҡаһында вице-губернатор В. Е. Адодуров уның ярҙамсыһы итеп тәғәйенләнә, ә 1763 йылда уның урынына Д. В. Волков килә.

Отставкаһы

1763 йылдың яҙында Екатерина II бойороғо буйынса Сенат Оренбург, Әстерхан һәм Архангельск ҡалаларына яңы губернаторҙар тәғәйенләүҙе ҡарай. Оренбургҡа тәғәйенләү өсөн үҙенә тәҡдим ителгән кандидаттарҙы барыһында кире ҡағып, императрица бойороҡ бирә (29 апрель):

Давыдовты Оренбургтан саҡыртып, мөмкинлектәренә ҡарап тәғәйенләргә кәрәк. Уның урынына икенсе губернатор тәғәйенләнгәнсе, Оренбург провинцияһы унда вице-губернаторға ышанып тапшырылырға тейеш.[8]

Күп тә үтмәй, 1763 йылдың 13 июнендә Волков губернатор итеп раҫлана.

1764 йылда 65 йәшлек Давыдов, хәрби һәм дәүләт хеҙмәтенең 50 йылын тултырып, даими рәүештә хаҡлы ялға сыға. Элекке Ырымбур губернаторының отставкаға китеү шарттары тураһындағы һорау, башҡа бер нисә абруйлы чиновниктар (« арыу сәбәпле үҙ бурыстарын бөтөнләй үтәй алмағандар») менән бер рәттән, Сенатҡа ҡарауға тапшырыла, унда билдәләнә:

Шундайҙарҙың күбеһе 7 йыл һәм унан да күберәк хәҙерге дәрәжәлә тора, улар һеҙҙең менән оҡшаш. Уҙған йылдың 29 апрелендә юғары дәрәжәгә лайыҡ булыу тураһындағы указ буйынса һеҙҙең И. В-вна вәкилдәре булмаған, берҙән-бер сәбәбе — улар пенсияға реестрға индерелгән, ә хеҙмәттәрен намыҫлы башҡарған, бигерәк тә, өлкәнәйеүҙе иҫпкә алып, күтәрелеүҙән мәхрүм ҡала.

Ошо нигеҙҙә Сенат императрицаға Давыдовтың ысын йәшерен советник дәрәжәһенә күтәрелеүенә, шулай уҡ «губернатор эш хаҡы буйынса, Санкт-Петербург эш хаҡынан тыш, 937 һум 50 тин» пенсияға лайыҡ булыуын раҫлай. 1764 йылдың 7 октябрендә Екатерина II Сенаттың ҡарарын хуплай. Давыдовтың һуңғы йылдары һәм вафат булған аныҡ ваҡыт тураһында мәғлүмәттәр юҡ. Тверь губернаһының Зубцовский районы Городищелағы Никольское приходы реестрында генерал Афанасий Романович Давыдовтың 1773 йылдың 10 февралендә вафат булыуы теркәлгән.

Давыдовтың берҙән-бер улы Александр (1737 йылғы) була, ул 1756 йылда Семёновский спасатель полкында квартирмейстер булып хеҙмәт итә.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1747 йылғы халыҡ иҫәбен алыу буйынса, Давыдовта Зубцов һәм Рузский райондарында 85 ир була.
  2. ↑ Йәғни, ул ваҡытта император флигель-адъютанты хәрби-һарай дәрәжәһенә түгел, ә бригадир чинында офицер адъютанты званиеһы булған
  3. ↑ Записки князя Якова Петровича Шаховского, полицеймейстера при Бироне, обер-прокурора Св. Синода, генерал-прокурора и конференц-министра при Елисавете, сенатора при Екатерине II. 1705 - 1777 : Шаховской Яков Петрович. Internet Archive. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 октябрь 2025.
  4. ↑ Опись Высочайшим указам и повелениям, хранящимся в С.-Петербургском сенатском архиве за XVIII век. Составил П. Баранов. Т. 3. 1740—1762. — СПб., 1878. — С. 172.
  5. ↑ «Русский биографическийсловарҙа» Давыдов биографияһы юҡ
  6. ↑ Семёнов В. Г., Семёнова В. П. Оренбургские губернаторы. — Оренбург, 1999.
  7. ↑ Очерки истории Калмыцкой АССР. Дооктябрьский период. Издательство «Наука», Москва, 1967.
  8. ↑ Сенатский архив. Т. 12. — СПб., 1907. — С. 392—393.

Һылтанмалар

Категориялар