Ир енес ағзаһы
Ир енес ағзаһы йәки пенис (рус. Полово́й член или пе́нис; лат. pénis, боронғо грек телендә πέος һәм φαλλός) — ир-егеттәрҙең енес системаһының (һейҙек һәм репродуктив система) өлөшө булараҡ тышҡы енес органдарының береһе. Организм тарафынан һейҙекте сығарыу, енси акт һәм эякуляция өсөн ҡулланыла.
Енси ағзала уның тамыры, йәки нигеҙе (лат. rádix pénis), кәүҙәһе, йәки олоно (лат. córpus pénis) һәм башы (лат. glans pénis) айырылып тора. Пенистың кәүҙәһе өс оҙонлоҡтағы анатомик структура менән барлыҡҡа килә: эрекция ваҡытында ҡан тултырырға яраҡлы ике ҡыуышлы организм, һәм улар аҫтында урынлашҡан бер spongiosum тән, уның аша уретра уҙа.
Ир-егет енси ағзаһының ҡыуышлы һәм spongiosum тәндәре тығыҙ аҡ тышсанан тора, унан күп һанлы трабекулалар эскә һуҙыла, улар араһындағы арауыҡта «ҡыуышлыҡтар», йәки лакуна (лат. cavérnae) барлыҡҡа килә.
Ҡан менән тәьмин итеү
Енси ағзаға ҡан менән тәьмин итеү пенистың тәрән һәм дорсаль артериялары аша үткәрелә (aa. profúnda et dorsális pénis), улар эске енес артерияһының ботаҡтары булып тора (a. pudénda intérna).
Пенистың веноз ҡаны тәрән дорсаль тамырҙан (v. profúnda dorsális pénis) кистик вено плексусына (pléxus venósus vesicális) һәм енестең тәрән тамырҙары аша (vv. profúndae pénis) эске енес тамырына ағыла (v. intérna pudénda).
Ҙурлығы
Енси ағзаның оҙонлоғон дөрөҫ үлсәү: тура баҫып торған индивидта тулы торғоҙолған пенис өҫтөнә линейка ҡуйыла. Йыуанлығы бер нисә урындан үлсәнә һәм уртаса дәүмәл сығарыла. Пенистың документ нигеҙендә теркәлгән иң ҙур оҙонлоғо 33,5 см һәм әйләнмә буйынса 15 см, был ΧΧ быуат башында теркәлгән. 1998-2002 йылдарҙағы Рәсәй тикшеренеү мәғлүмәттәре буйынса, ирҙәрҙең 20 проценты (иң ҙур төркөм) 15 см ҙурлығында енес ағза булған. Уның ҙурлығын арттырыу проблемаһына тарихтың барлыҡ осорҙарында ла айырым иғтибар бүленеп килгән һәм шулай дауам итә[1].
Физиология
Һейҙек сығарыу
Ир-аттарға бәүел сығарыу (һейеү) өсөн, ғәҙәттә, пенистың эрекцияланмаған, иркен һәм көсөргәнешһеҙ эленеп торған һәм эрекция менән сағыштырғанда йомшағыраҡ булған торошо кәрәк. Бәүел ҡыуығынан һейҙек ағымының бәүел каналы буйлап сығыу дәрәжәһе һәм күләме бәүел ҡыуығының тулылыу кимәленә, кешенең нервы көсөргәнешлеге торошона һәм патологик үҙгәреүҙәрҙең булыу-булмауына бәйле. Һейҙек уретраның тышҡы тишегенән, уның губкаларын айырып, улар араһынан сыға. Бәүел ағымы тура һәм берҙәм йәки тарҡау һәм һиптерелеүсән булырға мөмкин. Корпусын (тазды) улай-былай борғолап йә пенисты ҡул менән теге йәки был яҡҡа бороп, кеше һейҙек ағымының йүнәлешен үҙгәртә ала. Бәүел тамсыларының уретраның дисталь осонда йәки ситке ит аҫтында тотолоп ҡалыуы мөмкин.
Пенистың сексуаль физиологияһы
Эрекция һәм эякуляция
Борон ҡуҙғыған хәлдә енес ағзаһы һауа менән тултырыла һәм шуға ла ҡатылана тип иҫәпләнгән[2]. Ысынында иһә эрекция механизмы шундай: енси ағзаға артериаль ҡан ағымы арта, ә вена ағымы кәмей, һөҙөмтәлә пенистың каверналары ҡан менән тула һәм ул күләмдә 2—8 тапҡырға арта, бер ук ваҡытта һығылмалыға әйләнә.
Эрекцияның тәьмин ителеүе вена ҡан ағымының кәмеүе менән бәйле, уға енес ағзаһының тамыры янында урынлашҡан ултырыу-мәмерйә мускулдарының ҡыҫҡарылыуы булышлыҡ итә (mm. ischiocavernósus). Ҡуҙғыу тамамланғандан һуң мускулдар көсһөҙләнә һәм енес ағзаһының каверналарын тултырған ҡан, ғәҙәттә, еңел генә ағып китә, бынан һуң пенис ғәҙәти ҙурлыҡҡа тиклем кәмей һәм йомшара. British Journal ofolology International медицина журналы мәғлүмәттәре буйынса, донъяның төрлө илдәрендә ирҙәрҙең енес ағзаһын 20 мең үлсәп-тикшереү һөҙөмтәләренә ярашлы, пассив хәлдә пенистың уртаса ҙурлығы 9,16 см тәшкил итә, ә уртаса статистик ҡуҙғыған органдың оҙонлоғо 13,12 см[3].
Эрекция ваҡытында енес ағзаһының башы һәр ваҡыт уның тәненә ҡарағанда һығылмалыраҡ һәм йомшағыраҡ булып ҡала, был ҡатын-ҡыҙҙың енес ағзаларының йәрәхәтләнеүен булдырмауға булышлыҡ итә.
Иҫкәрмәләр
- ↑ Nicole Prause , Jaymie Park, Shannon Leung, Geoffrey Miller. Women's Preferences for Penis Size: A New Research Method Using Selection among 3D Models (инг.) // PLoS One. — 2015. — PMID 26332467. (Тикшерелеү көнө: 10 декабрь 2025)
- ↑ Мужское достоинство. Сайт Doctorurolog.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 декабрь 2025. (рус.)
- ↑ Британские ученые определили средний размер пениса. АО «Газета.Ру» (3 март 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 декабрь 2025.
Әҙәбиәт
- Brindle M., Opie C. Postcopulatory sexual selection influences baculum evolution in primates and carnivores // Royal Society B.
Һылтанмалар
Тема буйынса өҫтәмә
 | |
|---|---|
| Һүҙлектәр һәм энциклопедиялар |
