Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Мазари-Шәриф


Был — тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ, мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып, РУВИКИ проектына ярҙам итә алаһығыҙ.

Мазари-Шәриф — Mazār-e Šarif (дари مزار شریف, үзб. مزار شریف/Mazori Sharif — «бөйөк төрбә») — Афғанстандың төньяғында урынлашҡан ҡала. Балх провинцияһының административ үҙәге.

Халҡы: 427 600 кеше (2015 йылға торошло).

Физик-географик характеристикаһы

Балх провинцияһының төньяҡ өлөшөндә, Термез ҡалаһынан көньяҡҡа табан 58 километр алыҫлыҡта (Үзбәкстан), Ҡундуз ҡалаһынан көнбайышҡа табан 155 километр алыҫлыҡта, илдең баш ҡалаһы Ҡабул ҡалаһынан төньяҡ-көнбайышҡа табан 310 километр алыҫлыҡта урынлашҡан.

Климат

Мазари-Шарифа климаты
Күрһәткес Ғин. Фев. Март Апр. Май Июнь Июль Авг. Сен. Окт. Нояб. Дек. Йыл
Абсолют максимум, °C 23 28 32 37 40 43 45 46 39 35 28 23 46
Уртаса максимум, °C 10 12 16 23 30 36 38 36 32 24 16 10 23
Уртаса температура, °C 4 6 10 16 23 28 31 29 24 16 9 4 17
Уртаса минимум, °C −1 1 5 10 16 21 25 23 17 8 2 −1 11
Абсолют минимум, °C −16 −13 −5 −1 7 12 12 13 6 −2 −7 −15 −16
Яуым-төшөм нормаһы, мм 20 30 40 40 10 0 0 0 0 0 10 20 210
Сығанаҡ: Weatherbase. www.weatherbase.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 февраль 2020.

Тарихы

1992—1997 йылдарҙа ҡала генерал Абдул Рәшит Достумдың (рус.)баш. резиденцияһы булып хеҙмәт итә.

1998—2001 йылдарҙа талибандар контролендә була; ҡаланы баҫып алғандан һуң, талибандар үзбәк халҡын ҡырыу ойоштора, консерватив иҫәпләүҙәр буйынса, кәмендә 2000 кешене үлтерә[1][2].

2001 йылдың 9 ноябрендә оппозиция Төньяҡ альянсы һуғыш башланғандан һуң тәүге ҙур һөжүм башлай, үҙҙәренең Америка союздаштары тарафынан ҙур һауа кампанияһынан һуң Мазари-Шәрифте ала[3]. Ҡаршылыҡ күрһәтеүҙе туҡтатҡан күп кенә талибандар үлтерелә, ҡала талана. 2001 йылдың 25 ноябрендә Мазари-Шәриф янындағы төрмәгә әйләндерелгән Ҡала-и-Джанги ҡәлғәһендә талибан тотҡондарының ҡанлы тәртипһеҙлеге башлана, унда яҡынса 700 кеше һәләк була.[6]

2021 йылдың июнь уртаһына талибандар Мазари-Шәрифте уратып ала, август уртаһында уны алышһыҙ ала.

Халыҡ һаны

Мазари-Шәриф — күп милләтле ҡала. Унда шулай уҡ тажиктар, үзбәктәр, хазарҙар, төркмәндәр, пуштундар йәшәй[4][4][5].
Дари теле (рус.)баш. — өҫтөнлөклө һәм милләт-ара тел, Балх провинцияһының төп теле булып тора һәм рәсми тел булып тора.

Иҡтисады

Транспорт

Мазари-Шариф Төньяҡ Афғанстандың төп сауҙа һәм транспорт үҙәге булып тора. Мазари-Шәриф Автомобиль юлдары менән Герат, Ҡабул һәм Термез (Үзбәкстан) менән бәйләнгән. Ҡабулда башланған ҡулса автомагистрале мөһим әһәмиәткә эйә, Ул Төньяҡҡа Саланг артылышындағы туннель аша Хульмаға тиклем бара, һуңынан көнбайышҡа Мазари-Шәрифкә борола, артабан Меймен һәм Гератҡа бара, шунан Көньяҡ-көнсығышҡа Кандагарға тиклем һәм, ниһайәт, төньяҡ-көнсығышҡа Кабулға табан йүнәлә

Ҡалала Мазари-Шәриф аэропорты бар, Ҡабулдан даими рейстар үтә.

undefined

2011 йылдың 21 декабрендә илдең беренсе тимер юлы файҙаланыуға тапшырыла[6], тимер юлы Үзбәкстан сиген һәм Хайратан портын Мазари-Шәриф аэропорты менән тоташтырҙы (75 км). Тауарҙар йөк ташыу поездарында килә, артабан ил эсендә артабан ташыу өсөн самолеттарға һәм йөк машиналарына күсерелә. Иҡтисад үҫешкән һайын был урындағы халыҡ өсөн күп яңы эш урындары булдыра һәм ҡаланың килемен арттыра.

Иҫтәлекле урындары

undefined

Мазари-Шәрифтә үҙенсәлекле күк мәсет комплексы урынлашҡан. Урындағы риүәйәттәргә ярашлы, ул кәүҙәһен урлаған хәлифә Али ибн Әбү Талип ҡәбере. Ошо сәбәпле Мазари-Шәриф ғибәҙәт ҡылыу урыны булып хеҙмәт итә, бигерәк тә шиғыйҙар өсөн. Хәлифә Ғәлиҙең ысын ҡәбере Ираҡтың Ән-Нәжәф ҡалаһында урынлашҡан, әммә ғибәҙәт ҡылыу урыны булараҡ өҫтәмә мазарҙар афған һәм тажик дини практикаһында йыш осрай.

Туғандаш ҡалалар

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Валерий Асриян. Режим талибов — дестабилизирующий фактор мировой политики. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2025.
  2. ↑ William Maley. The Afghanistan Wars. Palgrave Macmillan, New York, 2002. P. 239.
  3. ↑ Мятеж иностранных наемников в крепости под Мазари-Шарифом подавлен. 27.11.2001. palm.newsru.com. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2025.
  4. ↑ 1 2 2003 National Geographic Population Map (PDF). Thomas Gouttierre, Center For Afghanistan Studies, "University of Nebraska" at Omaha; Matthew S. Baker, Stratfor. National Geographic Society (ноябрь 2003). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 март 2018. Архивировано 12 сентябрь 2017 года.
  5. ↑ Мазари-Шариф, город - Афганистан. tochka na karte. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2025.
  6. ↑ BBC News — Afghan railway: First train runs on new line in north (ингл.). www.bbc.co.uk. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2025.

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар