Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Украина баш күтәреүселәре ғәскәре

Экстремистская организация

Организация, признанная в России экстремистской

Warn-circle.png

Экстремистская организация

Это материал об организации, признанной в России экстремистской
Подробнее

Экстремистская организация

Организация, признанная в России экстремистской

Warn-circle.svg

Организация, признанная в России экстремистской

Это материал об организации, признанной в России экстремистской
Подробнее
"УПА" бите бында йүнәтелә.

Украина баш күтәреүселәре ғәскәре, ҡыҫҡартылыуы УПА (укр. Українська повстанська армія) — Икенсе донъя һуғышы осорондағы террористик украин хәрби ойошмаһы (уларҙы шулай уҡ бандерасылар тип атайҙар[6]), Украин милләтселәре ойошмаһының ҡораллы тармағы. 1943 йылдың яҙынан Генерал-губернаторлыҡ (Галиция — 1943 йылдың аҙағынан, Холмщина — 1943 йылдың көҙөнән), украина рейхскомиссариаты — (Волынь 1943 йылдың март аҙағынан), румын Транснистрияһы (Төньяҡ Буковина —1944 йылдың йәйенән) составына ингән территорияларҙа ғәмәлдә була. Айырым төркөмдәре шулай уҡ көнсығыш Украина территорияһында, Донбаста һәм Кубанда эшләй.

1943 йылдың майында Украин милләтсе ойошмаһы отрядтары рәсми рәүештә «Украина баш күтәреүселәр армияһы» тип атала башлай. УПА сафтары идеялы милләтселәр, ярҙамсы полицияның элекке ағзалары, Ҡыҙыл Армиянан һәм СС «Галичина» Галичина дивизияһынан дезертирҙар иҫәбенә тулылана.

УПА эшмәкәрлеге советтарға, поляктарға һәм, өлөшләтә, немецтарға ҡаршы характерҙа була. 1943-1945 йылдарҙа УПА отрядтары совет партизандарына, Людова Армияһы һәм Крайова Армияһы поляк подпольеһы отрядтарына, Ҡыҙыл (1943-1946) һәм Совет армияһына (1946-1956) ҡаршы хәрәкәт итә. УПА подразделениелары Волынь территорияһында йәшәгән поляк граждандарын күпләп юҡ итеү — Волынь ҡырылышын башҡара.

Украинала совет власы тергеҙелгәндән һуң УПА Ҡыҙыл Армия хәрбиҙәренә, СССР НКВД-һының эске һәм сик буйы ғәскәрҙәренә, хоҡуҡ һаҡлау органдары һәм именлек хеҙмәттәре хеҙмәткәрҙәренә, совет һәм партия хеҙмәткәрҙәренә, колхоз активистарына, интеллигенция вәкилдәренә, урындағы граждандар араһында һәм ОУН(б) структураларынан совет власына ярҙам итеүҙә йәки лояль булыуҙа шикләнелгән кешеләргә ҡаршы террористик эшмәкәрлеген дауам итә. УПА-ның Ҡыҙыл армияға ҡаршы көрәше һәм һуғыштан һуңғы йәшерен-диверсия эшмәкәрлеге «бандерасылар» төшөнсәһенең агрессив милләтселек синонимына әйләнеүенә килтерә.

1946 йылдың уртаһынан УПА француз, британ һәм америка махсус хеҙмәттәре менән хеҙмәттәшлек итә. 1948 йылдан «Аэродинамик» операцияһы сиктәрендә ЦРУ һәм МИ-6 йәшерен хеҙмәттәренән ярҙам ала. Штабтар һәм подразделениелар эшмәкәрлеге формаль рәүештә 1949 йылдың 3 сентябрендә туҡтатыла[2], әммә айырым баш күтәреүселәр отрядтары 1950-се йылдар уртаһына тиклем эшләй.

100 меңдән ашыу кеше һәм 15 мең хәрби хеҙмәткәр һәм хоҡуҡ һаҡлаусылар УПА ҡорбандары булып тора[7].

Германия оккупацион властары һәм ОУН-УПА-ның яуыздары менән хеҙмәттәшлек итеүҙе Нюрнберг процесы енәйәт тип атаны[7].

Барлыҡҡа килеү тарихы

1942 йылдың декабрь башында Львовта II «бандерасы Украин милләтселәре ойошмаһының (ОУН) хәрби конференцияһы» йыйыла, был конференцияла Волынь ерендә «самостийник-державник хәрби подразделениеларын» булдырырға ҡарар ителә. Подразделение формаль рәүештә ОУН-дың Хәрби бүлеге (бандерасылар үҙҙәренең партизан төркөмдәрен шулай тип атай) була, һәм, «Украина баш күтәреүселәр ғәскәре» атамаһы раҫланғандан һуң ғына, уға был атаманы ҡуллана башлайҙар.

Структураһы

УПА ғәнимәт ҡорал менән (башлыса, немец һәм совет) ҡоралланған, амуницияһы, хәрби тактикаһы, хәүефһеҙлек хеҙмәте, агентураһы, разведкаһы, контрразведкаһы һ. б. булған регуляр булмаған армиянан ғибәрәт. Барлыҡҡа килгәндән бирле УПА диверсия тактикаһын ҡуллана һәм ҙур алыштарҙан ситләшергә тырыша[8].

УПА-ның нигеҙен тарҡатылған «Нахтигаль» һәм « Роланд» махсус батальондарының, шуцманшафттың 201-се батальонының элекке легионерҙары, шулай уҡ Волынь украин ярҙамсы полицияһы ағзалары тәшкил итә[8].

Билдәле булыуынса, 1944 йыл башына УПА үҙенең бөтә йәшәү осоронда иң күп һанлы була. АҠШ тикшеренеүсеһе Пётр Содоль шул ваҡытта 25-30 мең кеше булыуын билдәләй[9]. Украин тарихсы-архивисы Анатолий Кентий ҙа шундай фекерҙә була[10].

УПА-ның хәрби званиелары

1943 йылдың 27 авгусында УПА рангылар һәм хәрби званиелар индерә. Улар 1917-1920 йылдарҙағы Украина Халыҡ Республикаһының армия званиеларына нигеҙләнгән званиелар системаһы нигеҙендә ҡабул ителә: бөтә хәрби хеҙмәткәрҙәр казак тип атала һәм казак-уҡсы, подстаршина һәм старшина званиелары булдырыла. Подстаршина, старшина һәм генерал рангтары һәм дәрәжәләре билдәләнә. Һалдат һәм кесе офицерҙар составы түбәндәгесә була: казак (рядовой), вистун (ефрейтор), десятник (сержант), өлкән десятник (өлкән сержант), подхорунжий (прапорщик). Офицерҙар составы хорунжий (лейтенант), поручик (өлкән лейтенант), сотник (капитан), майор, подполковник, полковник, генерал-хорунжий (генерал-майор), генерал-поручик (генерал-лейтенант), генерал-полковникҡа бүленә. Һуңғы ике звание УПА-ла бер ҡасан да бер кемгә лә бирелмәй.

1945 йылда званиелар системаһы үҙгәртелә һәм түбәндәге күренеш ала: уҡсы (рядовой), өлкән уҡсы (ефрейтор), вистун (кесе сержант), өлкән вистун (сержант), булавный (өлкән сержант), өлкән булавный (старшина), хорунжий (лейтенант), поручик (өлкән лейтенант), сотник (капитан), майор, подполковник, полковник, генерал‑хорунжий (генерал‑майор).

УПА символикаһы

Украин милләтеләр ойошмаһы ОУН (б) эмблема итеп ҡыҙыл-ҡара флаг итеп раҫлай, 41 йылдың апрелендә ОУНР-ҙың II ҙур Йыйылышында ҡылыслы трезубецтан (өс сатанан) баш тартыу һәм «Үҙәк рада индергән формала бөйөк Владимирҙың дөйөм милли Өс сатаһын һәм «үҙенең айырым ойоштороу флагы ҡара һәм ҡыҙыл буяуҙарҙы ғына ҡуйыу тураһында кәңәш ҡорола. Тәртип һәм мотлаҡ пропорциялар айырым комиссия тарафынан ҡабул ителәсәк». Украинаның зәңгәр-һары флагы күк һәм бойҙай баҫыуы менән ассоциацияланған кеүек, милләтселәр УПА-ның ҡыҙыл-ҡара флагы менән дә ассоциация тәҡдим итә: әгәр бойҙай баҫыуы өҫтөндә ҡояш байыһа, баҫыу ҡарая, ә үрҙәге күк ҡыҙғылт төҫ ала. Шулай итеп, милләтселәр өсөн УПА символикаһы Украинаның ҡояш байыған мәлдәге флагы.

Идеологияһы

ОУН-ға сәйәси буйһонған ҡораллы формирование идеологияһы ультрамилләтселеккә, йәғни илдә этник украиндарҙың өҫтөнлөк итеүенә, шулай уҡ антикоммунизмға, антилиберализмға, антипарламентаризмға һәм тоталитаризмға нигеҙләнә.

Дмитрий Иванович Донцовтың милләтселеге элитаның халыҡ өҫтөнән «егелгән өйөрҙәш» («упряжное быдло») өҫтөнән хакимлығын күҙ уңында тота. Бындай идеология америка политологияһы тарафынан экстремистик тип классификациялана[11].

Гжегож Мотыка кеүек поляк тарихсылары фекеренсә, ОУН һәм УПА идеологтары асыҡтан-асыҡ фашистик идеологиянан үрнәк ала[12]. Педагогия фәндәре докторы Виктор Полищук украин милләтселеген фашизм төрө тип иҫәпләй[13][13]. Ева Семашко һүҙҙәренсә, УПА тоталитар дәүләт булдырырға ынтылыусы террористик ойошма булған[14].

Гимны

Украина баш күтәреүселәр ғәскәре гимны «Украин милләтселәре маршы» тип атала, шулай уҡ «Беҙ бөйөк сәғәттә тыуғанбыҙ» (укр.: Зродились ми великої години) булараҡ билдәле. Олесь Иосифович Бабий яҙған йыр 1932 йылда Украин милләтселәре ойошмаһы етәкселеге тарафынан рәсми ҡабул ителә.

УПА үҙен гимндары «Червона калина» булған украин Сечь уҡсыларының вариҫы тип һанай. Украин милләтселәре ойошмаһына УСС лидерҙары Евгений Коновалец һәм Андрей Мельник нигеҙ һала. Шуға бәйле, Украин Баш күтәреүселәр ғәскәре «Червона калина»ны ла йырлай.

Немец оккупацияһы шарттарында УПА-ның хәрби хәрәкәттәре

УПА һәм немец ғәскәрҙәре

УПА-ның һаҡланып ҡалған документтарында немецтар менән ваҡ хәрби бәрелештәре тураһында яҙыла, әммә вермахттың ҙур көстәре менән алыштар тураһында бер ниндәй ҙә мәғлүмәт юҡ. Немец оккупанттарына ҡаршы сығыш яһау тураһында һуңғы ҡарарын ОУН(б) 1943 йылдың 17-21 февралдә үткән III конференцияһында ҡабул итә.

ОУН-УПА һәм Нацистик Германияның махсус хеҙмәттәре араһындағы бәйләнештәр — иҫбатланған факт. Быны немец, совет һәм ОУН документтары раҫлай[15]. Иван Качановский баһаһы буйынса, Украинаның ОУН(б) һәм УПА етәкселәренең кәм тигәндә 46% Икенсе донъя һуғышы ваҡытында полиция, «Нахтигаль» һәм «Роланд» батальондарында, «Галичина» СС дивизияһында, урындағы хакимиәттә хеҙмәт итә, йәки немецтар ойошторған хәрби һәм разведка мәктәптәрендә уҡый.

Шул уҡ ваҡытта ОУН(б) һәм УПА лидерҙарының кәм тигәндә 27 %-ы немец махсус хеҙмәттәре, полиция йәки башҡа оккупацион көстәр тарафынан ҡулға алына йәки интернирлана[16]. Әммә Качановский исемлегендә булған бөтә ҡулға алынғандар, гестапола һәләк булған Иван Климовтан башҡа, йә иреккә сығарылған, йә ҡасып киткән. Шулай уҡ нацистар тарафынан ҡулға алынған Степан Андреевич Бандера һәм ОУН-дың башҡа юғары етәкселәренең күпселеге юҡ ителмәй, ә һуғыш аҙағында фашист властары уларҙы иреккә сығара[17].

УПА һәм совет партизандары

Совет партизандарына ҡаршы хәрәкәттәрҙә украин милләтселәренең әүҙемләшеүе тураһында тәүге хәбәрҙәр 1943 йылдың ҡыш аҙағына ҡарай. Украин подпольеһының рәсми хәбәрҙәрендә телгә алынған беренсе һөжүм 1943 йылдың 20 февралендә була.

Ковпак отрядтарының Галицияға рейды Волында УПА аналогы булған Украин халыҡ үҙ-үҙен һаҡлау (УНС) формалашыуына сәбәп була, уның формалашыуына оун 1943 йылдың 15 июлендә күрһәтмә бирә[18][19].

Тулы булмаған мәғлүмәттәр буйынса, 1943 йылда УПА совет партизандарына ҡаршы 4 засада, лагерҙарға һәм базаларға 7 һөжүм, 17 атака алышы һәм 12 оборона алышы үткәрә, һөҙөмтәлә 544 партизан юҡ ителә һәм 44-е яралана. Партизан отчёттарына ярашлы, 1943-1944 йылдарҙа Ровно өлкәһе территорияһында эшләгән отрядтарҙың һәм берләшмәләрҙең бер өлөшө генә ОУН-УПА — ның 2275 ағзаһын (Василий Бегма соединениеһы — 572, Алексей Фёдоров — 569, Роберт Сатановский — 390, Антон Бринский бригадаһы — 427, Дмитрий Медведев отряды-317)юҡ итә[20]. Совет формированиеларының ОУН-УПА-ға ҡаршы хәрәкәтенең интенсивлығы ҡайһы бер осраҡтарҙа немецтарға ҡаршы әүҙемлегенән дә юғарыраҡ була. Дөйөм алғанда, ике яҡ та 5 меңдән 10 меңгә тиклем кешеһен юғалта[21]. Бандерасылар масштаблы оҙайлы алыштарға юл ҡуймаҫҡа тырышалар, ә башлыса засадаларҙан эш итәләр, көтөлмәгәнлек элементын һәм конкрет урында һәм улар өсөн уңайлы мәлдә һан яғынан өҫтөнлөктө файҙаланырға тырышалар[22].

УПА һәм Крайова Армияһы

Нацистар оккупацияһы ваҡытында Крайова Армияһы подразделениеларының УПА менән күп тапҡыр хәрби бәрелештәре була, һәм йыш ҡына совет партизандары менән берлектә милләтселәргә ҡаршы хәрби хәрәкәт алып бара[23].

УПА һәм Ҡыҙыл армия

Бөйөк Ватан һуғышы башында ОУН(б) ҡораллы формированиелары немец ғәскәрҙәре менән координацияланған диверсияларҙа һәм РККА тылын тарҡатыуҙа әүҙем ҡатнаша.

1944 йылдың ғинуарынан февраленә тиклем генә Ровно өлкәһендә Ҡыҙыл армияның подразделениеларына һәм айырым хәрбиҙәренә 154 һөжүм теркәлә, һөҙөмтәлә 439 совет хәрбие үлтерелә. Ҡайһы бер осраҡта үлтереүҙәр айырыуса ҡанһыҙлыҡ менән башҡарылған[24]. 1944 йылдың 7 ғинуарынан 2 мартына тиклем 13-сө армияның хәрәкәт итеү һыҙатында УПА отрядтарының ҙур булмаған хәрби мөлкәт оҙатыусы колонналарға һәм ҡыҙыл армияның ҙур булмаған төркөмдәренә 200-гә яҡын һөжүме теркәлгән. Шундай һөжүмдәрҙең береһендә, янбашы яраланған 1-се Украина фронты командующийы, РККА армияһы генералы Николай Ватутин вафат була[25].

1944 йылдың авгусында, Ҡыҙыл армия ғәскәрҙәре Венгрия, Румыния һәм Польша территорияһына ингәндән һуң, УПА-ның террористик ғәмәлдәре яңынан тергеҙелә. Юлдарҙағы засадаларҙан, машиналарға ут төртөүҙән һәм айырым хәрбиҙәрҙе үлтереүҙән, хәрби келәттәргә һөжүм итеүҙән һәм коммуникацияларҙа диверсияларҙан тыш, ОУН-УПА-ның ғәмәлдәре шулай уҡ мобилизация кампанияһын һәм Ҡыҙыл армияны аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеүҙе туҡтатыуға йүнәлтелгән[26].

Ҡыҙыл армия коммуникацияларында диверсиялар һәм хәрби йөктәргә һөжүмдәр һуғыш аҙағына тиклем дауам итә. УПА һәм ОУН(б) ҡораллы ағзаларының һөжүменән һәм 1944 йылда башҡа милләтсел һәм бандит формированиеларының (УНРА һәм Мельник отрядтары) ҡораллы ҡаршылығын баҫтырғанда Ҡыҙыл Армия ошондай юғалтыуҙар кисерә: «үлтерелгәндәр һәм аҫып үлтерелгәндәр» — 157 офицер һәм 1880 һалдат һәм сержант, яраланғандар — 74 һәм 1770, «хәбәрһеҙ юғалғандар һәм урманға алып кителгәндәр» 31 һәм 402. Йыл башынан 1945 йылдың 1 майына тиклем 33 офицер һәм 443 һалдат һәм сержант үлтерелә, 11 офицер һәм 80 һалдат һәм сержант хәбәрһеҙ юғала (шул иҫәптән, НКВД-ның Эске ғәскәрҙәре ХӘРБИ КӨСТӘРЕ хәрбиҙәре)[27].

undefined

УПА-ның увольнениелағы йәки хужалыҡ командировкаларында булған Ҡыҙыл армияның яңғыҙ хәрбиҙәренә һөжүмдәре һуғыш тамамланғандан һуң да, 1940 йылдар аҙағына тиклем дауам итә. Хәҙерге украин тикшеренеүселәре мәғлүмәттәре буйынса, 1944 йылдан 1956 йылға тиклемге осорҙа ОУН-УПА ғәмәлдәренән СССР Ҡораллы көстәренең, сик буйы һәм эске ғәскәрҙәренең 3199 хәрби хеҙмәткәре һәләк була, шуларҙың 2844-е 1945 йылдың 1 майына тиклем. Ә һәр үлтерелгән кешегә 2-3 хәбәрһеҙ юғалған йәки «урманға алып кителгән» кеше тура килә[28].

Рәсәй тарихсыһы Игорь Турицын фекеренсә, 1944 йылдың февраленән 1945 йылдың мартына тиклем операциялар барышында ОУН-УПА-ның 81520 ағзаһы юҡ ителә, шул уҡ ваҡытта Ҡыҙыл армияның, НКВД ғәскәрҙәренең һәм истребитель батальондарының 1858 офицеры һәм яугиры һәләк була, йәғни юғалтыуҙар 44:1 тәшкил итә. УПА һөжүмдәре сәбәпле тағы ла 2219 совет яугиры һәм офицеры үлтерелә[29].

УССР Эске эштәр министрлығы Идаралығының 1-се бүлек начальнигы вазифаһын башҡарыусы белешмәһенә ярашлы, 1944 йылда ОУН подпольеһының 62658 ҡораллы ҡатнашыусыһы, 1945 йылда 25618 кеше үлтерелә[30], КПУ(б) Үҙәк Комитетының И. В. Сталинға доклад яҙмаһы буйынса, УССР-ҙың көнбайыш өлкәләрен немец ғәскәрҙәренән азат иткәндән алып 1945 йылдың 1 июненә тиклем «9275 бандит — үлтерелә, 93 610 — әсирлеккә эләгә һәм 40 395 кеше — үҙен ғәйепле тип таный»[31].

УПА-ның Венгрия менән мөнәсәбәттәре

Икенсе Донъя һуғышы башында Венгрия Күсәр иле (старны «Оси») була, 1939 йылдың мартында Карпат Украинаһындағы хәл менән бәйле, Венгрия менән украин милләтселәре араһында дошманлыҡ мөнәсәбәттәре барлыҡҡа килгән.

УПА Белоруссияла

1944 йылдың уртаһында, Көнбайыш Белоруссия һәм Украина тулыһынса азат ителгәндән һуң, бандеровсылар Совет Белоруссияһы территорияһында ҡала. Ул саҡта ОУН-УПА формированиеларында яҡынса 12-14 мең кеше иҫәпләнә. Брест өлкәһендә генә 1944 йылдың аҙағына ОУН-УПА-ның ҙур булмаған 120 отряды (һәр береһендә 7-10 кеше) эшләй[32].

Совет власы бандеровсыларға ҡаршы кисектергеһеҙ көрәш башлай. 1947 йылдың апрелендә Нквд-ның Пинск өлкәһе Иванов районында ОУН-дың Пинск райондан юғары штабы юҡ ителә, шул уҡ ваҡытта милләтсе подпольеның 160 ҡатнашыусыһы ҡулға алына. 1948 йылдың май-июнендә Брест өлкәһенең Малорит районында НКГБ-ның махсус төркөмө тарафынан УПА-ның ҙур отряды юҡ ителә. 1949 йылдың июнендә ОУН-дың Кобринский райондан юғары штабы бөтөрөлә. Һуңғы украин партизан төркөмө 1952 йылда Брест өлкәһенең Иванов районында бөтөрөлә. Шул саҡта район өҫтө проводнигы Иван Паньконың «Сикоры» төркөмө табыла һәм юҡ ителә[33].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Архивированная копия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 октябрь 2014. Архивировано из оригинала 29 октябрь 2014 года.
  2. ↑ 1 2 ОУН і УПА, 2005, Разд. 7.
  3. ↑ Petro Sodol, Ukrainian Insurgent Army 1943—1949. Handbook. New-York, 1994, p. 28.
  4. ↑ William Taubman. (2004). Khrushchev: The Man and His Era W. W. Norton & Company. ISBN 0-393-05144-7 pg. 193.
  5. ↑ Ivan Bilas. Repressive-punishment system in Ukraine. 1917–1953 Vol.2 Kyiv Lybid-Viysko Ukrainy, 1994 ISBN 5-325-00599-5
  6. ↑ Минобороны рассекретило документы о зверствах бандеровцев во время ВОВ и в послевоенные годы - Российская газета (8 апрель 2022). 22 декабрь 2023 тикшерелгән.
  7. ↑ 1 2 УКРАИ́НСКАЯ ПОВСТА́НЧЕСКАЯ А́РМИЯ / Н. Ф. Ковалевский // Телевизионная башня — Улан-Батор. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 759—760. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.]; vol. 2004—2017, вып. 32). — ISBN 978-5-85270-369-9.
  8. ↑ 1 2 Сергей Ткаченко, «Повстанческая армия. Тактика борьбы». С. 10—11.
  9. ↑ Соболь П. Українська Повстанська Армія. 1943—1949. Довідник. — Ч. 1. — Нью-Йорк: 1994. — С. 48
  10. ↑ Кентій А. Нарис боротьби ОУН-УПА в Україні (1946—1956 рр.). — К.: Інститут історії України НАН України, 1999. — С. 83.
  11. ↑ Полищук Виктор Варфоломеевич. Правовая и политическая оценка оун и УПА (пер. В. В. Варюхин) // Политическая экспертиза: ПОЛИТЭКС. — 2006. — Т. 2, вып. 3. — С. 25–63. — ISSN 1818-4499. Архивировано 4 июнь 2022 года.
  12. ↑ Grzegorz Motyka, wywiad Andrzeja Fedorowicza: 28 miesięcy eksterminacji, Focus Historia Nr 6(75)/2013, ISSN 2081-3085, cyt.: «Druga przyczyna [czystek etnicznych — przyp. autor] to wyznawana przez członków Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów — frakcji Bandery (OUN-B) radykalna ideologia nacjonalistyczna — bliska lub wręcz tożsama z faszyzmem»
  13. ↑ Полищук Виктор Варфоломеевич. Понятие интегрального украинского национализма // Политическая экспертиза: ПОЛИТЭКС. — 2006. — Т. 2, вып. 2. — С. 58–76. — ISSN 1818-4499. Архивировано 19 июнь 2022 года.
  14. ↑ Ewa Siemaszko, wywiad Macieja Rosalaka: Genocidum atrox, Historia Do Rzeczy Nr 5/2013, ISSN 2299-9515, cyt.: «Była to organizacja terrorystyczna, która dążyła nie tyle do zjednoczenia narodu, ile do narzucenia mu swojej woli. Kto się jej nie podporządkowywał, był karany śmiercią. (…) Gdyby rzeczywiście osiągnęła ten cel, powstałoby straszne państwo totalitarne»
  15. ↑ Rosspen2, 2012, с. 5—19
  16. ↑ Ivan Katchanovski. University of Ottawa, School of Political Studies, Department Member. Academia. — «Ivan Katchanovski teaches at the School of Political Studies and the Department of Communication at the University of Ottawa.» Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 октябрь 2014. Архивировано 13 октябрь 2014 года.
  17. ↑ Katchanovski I., 2010
  18. ↑ Гжегож Мотыка — «Ukraińska partyzantka 1942—1960», Warszawa 2006
  19. ↑ Петро Содоль. Українська Повстанча Армія 1943—1942. Довідник 2. Пролог. Нью-Йорк, 1995. 295 с.
  20. ↑ Motyka Grzegorz. Ukrainska partyzantka… S. 260—261.
  21. ↑ Лукшиц Юрий ОУН-УПА. Факты и мифы. Расследование УПА и советские партизаны
  22. ↑ Motyka G. Ukrainska partyzantka 1942—1960. Dzialalnosc organizacji ukrainskich nacjonalistow i Ukrainskiej Powstanczej Armii. Warszawa, 2006. — S. 278.
  23. ↑ Ільюшин І. І. Протистояння УПА і АК (Армії Крайової) в роки Другої Світової війни на тлі діяльності польського підпілля в Західній Україні / Відп. ред. С. В. Кульчицький. НАН України. Інститут історії України. — К.: Інститут історії України, 2001. — 289 с. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 июнь 2020. Архивировано 28 июнь 2020 года.
  24. ↑ Білас І. Г., 1994, Кн. 2. — С. 553
  25. ↑ После гибели генерала Ватутина маршал Жуков принял на себя командование Первым Украинским фронтом / Синодальный Отдел Московского Патриархата по взаимодействию с Вооружёнными Силами и правоохранительными учреждениями // Сайт «ПОБЕДА.RU» (www.pobeda.ru). Архивировано из оригинала 25 март 2008 года.
  26. ↑ Мотика Ґжеґож. Від Волинської різаніні до операції «Вісла». Польсько-український Конфлікт 1943—1947 рр. / Авториз. пер. з пол. А. Павлишина, післям. д.і.н. І. Ільюшіна. — К.: Дух і літера, 2013. — С. 221.
  27. ↑ Білас І. Г., 1994, Кн. 2. — С. 605.
  28. ↑ ОУН і УПА, 2005, Разд. 7.
  29. ↑ Турицын Игорь Викторович. ГЕРОИ И ЗРАДНИКИ: РЕАЛИЗАЦИЯ БАНДЕРОВСКОГО ПРОЕКТА УКРАИНСКОЙ НАЦИИ В ГОДЫ ВТОРОЙ МИРОВОЙ ВОЙНЫ // Современная научная мысль. — 2015. — Вып. 4. — С. 67–108. — ISSN 2308-264X.
  30. ↑ Rosspen1, 2012, с. 24
  31. ↑ Rosspen1, 2012, с. 22
  32. ↑ Горе от УПА. Нейтрализация органами госбезопасности антисоветского подполья ОУН-УПА на территории Белорусской ССР в 1939—1952 годах. Беларуская думка. — 2016. — № 11. — с. 89
  33. ↑ Деятельность Украинской повстанческой армии в белорусском Полесье. Алексей Гордеев. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 март 2019. Архивировано 13 декабрь 2018 года.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Тема буйынса өҫтәмә

Категориялар