Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Черемшанский Василий Макарович

Василий Макарович Черемшанский (рус. Черемшанский Василий Макарович; 1821 йылдың — 1869 йылдың) — Рәсәй географы һәм тыуған яҡты өйрәнеүсе.

Биографияһы

Могилёв губернаһындағы Горы-Горецк игенселек училищеһын (хәҙер — Белорус дәүләт ауыл хужалығы академияһы) тамамлаған[2]. Ырымбур һәм Өфө дини семинарияларында ауыл хужалығы курсын уҡытҡан[3].

Төп хеҙмәте — «Ырымбур губернаһын хужалыҡ-статистика, этнографик һәм сәнәғәт йәһәтенән тасуирлау» (1859 йылда Өфөлә баҫылған), Дәүләт мөлкәттәре министрлығы Ғалим комитеты аҡсаһына нәшер ителгән һәм Кесе алтын миҙал (башҡа мәғлүмәттәр буйынса — алтын миҙал) менән бүләкләнгән[4].

1869 йылда «Өфө губерна ведомостары»ның 5-се һанында авторының некрологы баҫылған[4].

Ғилми мираҫы

Китап төбәктең тәбиғи-географик һәм климат шарттары, унда йәшәгән халыҡтар — урыҫтар, башҡорттар, татарҙар, сыуаштар, мариҙар, мордва һәм удмурттарҙың көнкүреше, хужалығы һәм мәҙәниәте тураһында бай материалға нигеҙләнгән[3]. Унда төбәк тарихы, географияһы, ревизиялар буйынса халыҡ һаны, 1850 йылда ҡалалар һәм өйәҙҙәр халҡы, алпауыттар һәм крепостной крәҫтиәндәр, уҡыу һәм дауалау учреждениелары тураһында мәғлүмәттәр бар.

Китап С. И. Руденконың юғары баһаһын алған. «Башҡорттар: Тарихи-этнографик очерктар» (1955) монографияһында ул: «Башҡорттарҙың көнкүреше тураһында автор хәҙерге ваҡытҡа тиклем әһәмиәтен юғалтмаған күп ҡыҙыҡлы мәғлүмәттәр бирә» тип билдәләгән[3].

Ҡайһы бер сығанаҡтарҙа Черемшанскийҙың «Тасуирламаһы» Өфөлә баҫылған беренсе китап тип күрһәтелгән, әммә Н. Н. Барсов 1970-се йылдарҙа бында 1853 йылда уҡ Өфөлә китаптар баҫылыуын күрһәткән[5].

Бынан тыш, Черемшанский «Силәбе өйәҙенең тоҙло күлдәре тураһында мәғлүмәттәр», «Ырымбур губернаһында суднолар йөрөшө һәм балыҡсылыҡҡа ҡараш» һәм башҡа мәҡәләләр баҫтырған.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Черемшанский, Василий Макарович (урыҫ) // Энциклопедический словарь — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1903. — Т. XXXVIIIа. — С. 545.
  2. ↑ Черемшанский Василий Макарович. Энциклопедия Башкирии. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 июль 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Черемшанский Василий Макарович. Посреди России (25 август 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 июль 2026.
  4. ↑ 1 2 Черемшанский, В. М. Описание Оренбургской губернии. Оренбургская областная библиотека им. Н. К. Крупской. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 июль 2026.
  5. ↑ Виталий Павлов. Люди и книги. Урал, 2003, № 2. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 июль 2026.

Әҙәбиәт

  • Янгузин Р. З. Черемшанский Василий Макарович // Башкортостан: Краткая энциклопедия. — Өфө: Башкирская энциклопедия, 1996. — 672 б.

Категориялар