Гайслер Зоя Павловна
Зо́я Па́вловна Га́йслер (1930 йылдың 22 ғинуары, Иглин районы) — совет һәм Рәсәй биҙәү‑ҡулланма сәнғәте рәссамы, келәм туҡыу оҫтаһы. Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған рәссамы (1977). СССР Рәссамдар союзы ағзаһы (1980 йылдан)[1]. Башҡорт АССР-ында өбөрөлө келәм туҡыу традицияларын тергеҙгән һәм милли башҡорт келәме стилистикаһын эшләгән беренсе оҫта[2].
Тормош юлы
1930 йылдың 22 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Өфө кантоны Шылан ауылында (хәҙер — Башҡортостан Республикаһының Иглин районы) тыуған[1]. Бала саҡтан рәсемде матур төшөрә, мәктәп уҡытыусылары уға рәссам булырға кәңәш итә[2].
1950 йылдан Өфө сәнғәт артелдәрендә эшләй[2]. 1958 йылда М. И. Калинин исемендәге Мәскәү художество‑сәнәғәт училищеһын (хәҙер — С. Г. Строганов исемендәге Мәскәү дәүләт художество‑сәнәғәт академияһы ҡарамағындағы ҡулланма сәнғәт колледжы) «Сәнғәт туҡыуы һәм келәм туҡыу» һөнәре буйынса тамамлай[2].
1963 йылдан өс тиҫтә йылға яҡын «„Ағиҙел“ башҡорт сәнғәт әйберҙәре кәсептәре» производство берекмәһенең сигеү һәм келәм әйберҙәре цехында эшләй[2]. Гайслерҙың эшмәкәрлеге, В. П. Грачёва, А. А. Ефимова, М. В. Конверт һәм И. М. Ямалетдинов эше менән бер рәттән, «„Ағиҙел“ башҡорт сәнғәт әйберҙәре кәсептәре» дәүләт унитар пердприятиеһының — Башҡортостанда биҙәү‑ҡулланма сәнғәте әйберҙәрен етештереү буйынса иң эре предприятие — формалашыуы һәм үҫеше менән бәйле[3].
2018 йылдың 13 сентябрендә Өфөлә вафат була[1].
Ижады
Рус келәм туҡыу традицияларына, башҡорттарҙың биҙәкле тарихи мәҙәниәте үҙенсәлектәренә һәм балаҫ менән өбөрөлө келәмдәрҙе ҡулдан туҡыуға таянып, милли орнамент һәм ырыу‑ҡәбилә билдәләрен файҙаланып, Зоя Гайслер хәҙерге заман башҡорт келәме өлгөләренең образдарын, стилистикаһын эшләгән һәм эскиздарын булдыра[2]. 1960—1990 йылдарҙа милли келәмдең хәҙерге заман өлгөләрен булдырыуға һәм «Ағиҙел» етештереү берекмәһе базаһында республикала келәм туҡыу оҫталарын әҙерләүгә өлөш индерә[4].
Рәссам келәм әйберҙәре цехын ойоштороуҙа һәм формалаштырыуҙа, уның эшен яйға һалыуҙа, ассортиментын киңәйтеүҙә, берекмә эшселәрен уҡытыуҙа һәм республика өсөн келәм туҡыу оҫталарын әҙерләүҙә ҡатнаша[2]. Биҙәк сәнғәте өлгөләрен эҙләп, республиканың бер нисә районында була, унан материалдар һәм эскиздар алып ҡайтып, уларҙы артабан сериялы эшләүгә индерә[2].
Зоя Гайслерҙың эштәре Башҡортостан Республикаһының Милли музейы, Өфөләге «Ағиҙел» дәүләт-унитар предприятиеһы музейы һәм Мәскәүҙәге Бөтә Рәсәй биҙәү‑ҡулланма һәм халыҡ сәнғәте музейы тупланмаларында һаҡлана[2].
Һайланма әҫәрҙәре
Зоя Гайслер етәкселегендә төрлө йылдарҙа ҙур иҫтәлекле һәм байрам ваҡиғалары өсөн өбөрө техникаһында ҙур дәүмәлдәге эксклюзив келәмдәр — В. И. Лениндың һәм илдең тәүге етәкселәренең портреттары менән, шулай уҡ «Совет Башҡортостаны» һәм «Ете гүзәл» келәмдәре эшләнә[2].
Рәссам тарафынан һайлау техникаһында (тигеҙ йөнлө туҡыу) «Башҡортостан йондоҙҙары», «Ҡояшлы Башҡортостан» һәм «Еңеүҙең 40 йылы» келәмдәре башҡарылған[2].
"Ағиҙел"дә уның ҡатнашлығында эшләнгән юрғандар, япмалар, таҫтамалдар, бәләкәй келәмдәр, балаҫтар күпләп сығарыла[2].
Күргәҙмә эшмәкәрлеге
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 Гайслер Зоя Павловна (1930—2018). Региональное отделение ВТОО «Союз художников России» Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 август 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Владимир Романов. Зоя Гайслер — мастер ковроткачества (к юбилею художника). Информационное агентство «Башинформ» (22 ғинуар 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 август 2026.
- ↑ «Агидель», предприятие. Башкирская энциклопедия. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 август 2026.
- ↑ Текстиль художественный. Башкирская энциклопедия. Региональный интерактивный энциклопедический портал «Башкортостан» (18 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 19 август 2026.
Әҙәбиәт
- Шитова С. Н. Народное искусство: войлоки, ковры и ткани у южных башкир: этнографические очерки — Уфа, 2006.
- А. Г. Янбухтина. Гайслер Зоя Павловна // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.