Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Йомро икмәк (әкиәт)

«Йомро икмәк» (рус. Колобок) — славян (рус, серб, хорват, болгар, словин) халыҡтарының бер үк ваҡиғаларҙың өҙлөкһөҙ ҡабатланыуын үҫтереүгә ҡоролған кумулятив әкиәттәр сюжеты.

undefined

Был әкиәттәр балт, скандинав, герман халыҡтары, шулай уҡ үзбәк һәм татар фольклорында ла билдәле. Рус телендә — 16, украиндарҙа — 8, белорустарҙа 5 варианты билдәле. Көнбайыш Европа халыҡтарында көнсығыш славяндарҙыҡынан ныҡ айырылған варианттары осрай, мәҫәлән, мейестән ваҡытында алмаған өс ҡыҙҙан ҡасып киткән бәлеш тураһында. Әкиәттә ҡабатланып килгән йыр һәм хикәйәләүҙең ритмлы бирелеше урыҫ, украин һәм белорус әкиәттәренә хас[1].

Фольклор әкиәте сюжеттары күрһәткесендә ул AT 2025 (АА *296) номеры менән «Колобок» («Ҡасҡан ҡоймаҡ»[2]) тип бирелә: төп герой бабайҙан, әбейҙән, бүренән, айыуҙан һ.б. ҡаса[3]. Америка аналогы — «Пряник кешекәй» (ингл. The Gingerbread Man), инглизсәһе — «Джонни-ҡабартма» (ингл. Johnny-Cake).

Әкиәттең Константин Ушинский эшкәртеүендәге автор варианты ла билдәле.

Йыш ҡына рус, украин һәм белорус балаларының туған фольклоры менән танышыуы тап ошо әкиәттән башлана[4].

Сюжеты

Сюжет буйынса, бабай менән әбей йәшәгән. Бер көндө бабай әбейенән йомро икмәк бешереүен һораған. Әбей ҡумта төбөн ҡырып, бура төбөн һепереп булған ғына ондо йыйған да ҡамыр баҫып, бешереп алған. Икмәк бешеп сыҡҡас, әбей уны һыуытырға тәҙрә төбөнә һалған. Йомро икмәк тәҙрә төбөнән һикереп төшкән дә ҡасып киткән. Һуҡмаҡ буйлап урманға тәгәрәгән. Урманда уға тәүҙә ҡуян осраған һәм: «Йомро икмәк, йомро икмәк, мин һине ашайым!» — тигән. Әммә Йомро икмәк: «Ашама, мин һиңә йыр йырлайым», — тигән дә, әбейҙең уны нисек бешергәне, бабай менән әбейҙән нисек ҡасып киткәне тураһында йырлап күрһәткән. Шунан ары тәгәрәгән. Юлында ул бүрене һәм айыуҙы осратҡан. Улар ҙа Йомро икмәкте ашарға теләгән, ләкин ул уларға ла йырын йырлаған да ҡасып киткән. Бер заман Йомро икмәккә төлкө осраған. Уға ла йырлап күрһәткәс, артабан тәгәрәмәксе булған, төлкө уны алдаған. Төлкө Йомро икмәкте маҡтаған, ҡолағы насар ишетеүенә зарланған һәм, танауына ултырып, йырын тағы бер тапҡыр йырлауын һораған. Йыры оҡшағанына ҡыуанған Йомро икмәк төлкөнөң танауына һикергән. Шул саҡ төлкө Йомро икмәкте йотоп та ҡуйған.

Яраҡлаштырыуҙар

Тикшеренеүсе М. В. Строганов фекеренсә, «Колобок» рус фольклорының иң йыш экранлаштырылған әҫәре. Совет власының үҙгәртеп ҡороуҙарға тиклемге 51 йылында (1936—1986) был сюжет буйынса 4 фильм төшөрөлә, 1987—2011 йылдарҙа — биш, 2012—2020 йылдарҙа — 10, шуларҙың береһе алты сериялы[5].

undefined

Экранлаштырыу

Әкиәт буйынса бер нисә йәнһүрәт төшөрөлгән:

  • «Колобок» — һүрәтле йәнһүрәт, «Союзмультфильм (рус.)баш.», 1936.
  • «Колобок» — ҡурсаҡлы йәнһүрәт, «Союзмультфильм», 1956.
  • «Сказка про Колобок» — әкиәт мотивтары буйынса ҡурсаҡлы йәнһүрәт, «Союзмультфильм», 1969.
  • «Очень старая сказка» — ҡурсаҡлы йәнһүрәт, «Киевнаучфильм», 1983.
  • «Спокойной ночи, малыши! Колобок» — ҡурсаҡлы йәнһүрәт, СССР-ҙың Телевидение һәм радио тапшырыуҙары буйынса дәүләт комитетының Балалар һәм үҫмерҙәр өсөн тапшырыуҙар баш редакцияһы, 1986.
  • «Колобок, колобок!..» — һүрәтле мультфильм, «Экран» ижад берекмәһе студияһы, 1988.
  • «Колобок» — Александр Бубновтың һүрәтле мультфильмы, 1990.
  • «Колобок» — һүрәтле мультфильм, «Классика» студияһы, 2006.
  • «Современный колобок» — өлкәндәр өсөн пародия йәнһүрәте, KuTstupid, 2011.
  • «Колобок» — «Гора самоцветов» серияһынан йәнһүрәт, «Пилот» студияһы, 2012.

Уйын фильмдары

«Последний богатырь. Колобок» — Рәсәйҙең фэнтези-мажаралы фильмы, 2026. Режиссёры Антон Маслов, сценарий авторҙары Виталий Шляппо, Василий Куценко, Вячеслав Зуб һәм Анатолий Молчанов; сығарыусыһы — Кино фонды ярҙамында Yellow, Black and White студияһы, START онлайн-кинотеатры һәм «Россия» телеканалы. «Последний богатырь» франшизаһының бишенсе фильмы, циклдың икенсе приквелы һәм спин-оффы[6][7]. Сюжеты — фольклор сығанағының ирекле эшкәртелмәһе[8].

Мотивтар буйынса әҫәрҙәр

Бер нисә әҫәр әкиәт менән бик аҙ бәйле, Колобок образын тик танылған бренд булараҡ ҡуллана[5]:

  • «Следствие ведут Колобки» — ике сериялы ҡурсаҡ йәнһүрәте, «Экран» ижади берекмәһе, 1983. Режиссёры А. П. Зябликова, сценарийы Эдуард Успенский.
  • «Следствие ведут Колобки» — ике өлөшлө һүрәтле йәнһүрәт, «Экран» ижади берекмәһе, 1986—1987. Режиссёрҙары Александр Татарский һәм Игорь Ковалёв.
  • Пилот туғандар тураһында фильмдар һәм телепрограммалар серияһы (1995—2009) һәм һигеҙ компьютер уйыны (1997—2007) — шул уҡ персонаждарҙы А. Татарскийҙың үҫтереүе.
  • «Колобанга. Только для пользователей Интернета» — йәнһүрәт сериалы, ике миҙгел, һәр береһендә 26 серия, 2015—2016; продюсеры Александр Ревва.
  • «Колобанга. Привет, Интернет!» — тулы метражлы йәнһүрәт, 2017. Режиссёрҙары Александр Романец менән Вячеслав Марченко.

Театр ҡуйылыштары

Сюжет ҡурсаҡ театрҙары репертуарында үҙ урынын тапҡан:

  • «Колобок» — Санкт-Петербург Ҙур ҡурсаҡ театры, премьераһы 2010 йылдың 28 авгусында була. Режиссёры Руслан Кудашов, рәссамдар Андрей Запорожский менән Алевтина Торик. Күренеш ауыл өйө мөхитенә күсерелгән, үҙәк майҙансыҡ булып йөн иләү ҡоролмаһы тәгәрмәсе тора[9].
  • «Колобок» — Магадан өлкә ҡурсаҡ театры, премьераһы 2015 йылдың 22 марты[10]. И. Шаповалова сюжеты, ҡуйыусы режиссёр В. Павлов, рәссам-ҡуйыусы Т. Чиликина.
  • «Колобок» — Силәбе дәүләт ҡурсаҡ театры, премьераһы 2015 йылдың 5 сентябре[11].
  • «Колобок» — Хабаровск ҡурсаҡ театры, премьераһы 2015 йылдың 14 ноябре. Режиссёры Александр Гаврилов[12].
  • «Колобок» — Мәскәү ҡурсаҡ театры, П. И. Чайковский музыкаһына рус халыҡ әкиәте мотивтары буйынса комик опера; бөтә персонаждар вокаль партиялар башҡара[13].
  • «Колобок» — Мәскәү ҡурсаҡ театры, Юрий Уткиндың пьесаһы, режиссёры Иван Чабанов, рәссамы Ольга Смелянец, композиторы Валентин Овсянников.
  • «Колобок» — «Поколение» Мәскәү балалар музыкаль театры, Б. Будницкаяның музыкаль әкиәте, Г. Чихачёв либреттоһы һәм шиғырҙары, ҡуйыусы режиссёр Г. Чихачёв, ҡуйыусы дирижёр В. Янковский[14].

Матбуғатта һәм тауышлы яҙмаларҙа

1969 йылдан 1992 йылға тиклем СССР-ҙа балалар өсөн иллюстрациялы «Колобок» аудиожурналы сыға. Ул «Кругозор» журналының ҡушымтаһы була, һығылмалы грампластинкалар менән сығарыла[5]. 1980 йылдарҙа «Весёлые картинки» журналында Колобок ҡатнашлығында детектив жанрындағы комикс рухында биҙәлгән заманса әкиәт баҫылып сыға[5].

Образды ҡулланыу

Персонаждың популярлығы территориаль брендлауҙа ҡулланыла. 2011 йылдың башында Ульяновск өлкәһе үҙен «Колобоктың тыуған иле» тип иғлан итә: тыуған яҡты өйрәнеүсе С. Б. Петровтың, Иҙел буйында ҡалған ҡамырҙы колебятка тип атағандар, тигән инициативаһын губернатор С. И. Морозов хуплай. Төбәктә колобкоболлы һәм зорбинглы Колобок усадьбаһы булдырылған, сувенирҙар һәм кондитер изделиелары сығарыла[5].

2012 йылда Колобок Кировтағы Бөтә донъя әкиәт уйындарының абсолют чемпионы тип таныла, алты миҙал яулай, ә 2016 йылда туплы хоккей буйынса донъя чемпионатының талисманы була[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Бараг Л. Г., Новиков Н. В. Примечания // Народные русские сказки А. Н. Афанасьева. — Наука, 1984—1985. — Т. 1. — С. 432—505.
  2. ↑ Чистов К. В. Сравнительный указатель сюжетов. Восточнославянская сказка. ruthenia.ru (1979). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026. Архивировано 8 июль 2019 года.
  3. ↑ Сюжет № AT 2025. ruthenia.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026. Архивировано 8 июль 2019 года., Русский фольклор XXXIII Материалы и исследования. Наука (2008). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026. Архивировано 7 май 2018 года.
  4. ↑ Сказка в русской народной педагогике. — Изд-во ВлГУ, 2013. — С. 21. — ISBN 978-5-9984-0322-4.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 Строганов М. В. Мультипликационная история Колобка. 1936—2020 годы // Театр. Живопись. Кино. Музыка. — 2022. — № 1. — С. 131—155. — DOI:DOI:10.35852/2588-0144-2022-1-131-155.
  6. ↑ Последний богатырь. Колобок (2026). КиноПоиск. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  7. ↑ Последний богатырь. Колобок. Фильм.ру. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  8. ↑ «Последний богатырь. Колобок»: отзыв, о чём фильм. Т—Ж (6 август 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  9. ↑ Колобок. Санкт-Петербургский Большой театр кукол. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  10. ↑ «Колобок». Магаданский областной театр кукол. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  11. ↑ Колобок. Челябинский государственный театр кукол. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  12. ↑ Колобок. Хабаровский театр кукол. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  13. ↑ Спектакль «Колобок». МосБилет. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  14. ↑ Колобок. Kassir.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Категориялар