Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Материаль нөктә

Материаль нөктә (матди нөктә, материаль киҫәксә, нөктә массаһы) — массаһы булған есем, уның үлсәмдәре, формаһы, әйләнеше һәм эске структураһы тикшерелгән мәсьәлә шарттарында иғтибарһыҙ ҡалдырылырға мөмкин. Механикала иң ябай физик модель булып тора. Материаль нөктәнең арауыҡтағы урыны геометрик нөктәнең урыны булараҡ билдәләнә[1][2] һәм радиус-вектор менән бирелә.

Классик механикала материаль нөктәнең массаһы ваҡыт буйынса даими һәм уның хәрәкәтенең һәм башҡа есемдәр менән үҙ-ара тәьҫир итешеүенең ниндәй ҙә булһа үҙенсәлектәренә бәйле түгел тип һанала[3][4][5][6].

Әгәр есем тик тура һыҙыҡлы хәрәкәттә генә ҡатнаша икән, уның торошон билдәләү өсөн бер координаталар күсәре генә етә.

Ҡулланыу

Материаль нөктә моделе күп һанлы уҡыу һәм практик мәсьәләләрҙә ҡулланыла (материаль нөктә миҫалында аңлатылмаһа ла). Шулар араһында автомобилдәрҙең А нөктәһенән B нөктәһенә хәрәкәте параметрҙарын табыу, горизонтҡа ҡарата мөйөш менән ташланған таш траекторияһын анализлау, матди киҫәксәләрҙең бәрелешен тикшереү, үҙәк гравитацион йәки электростатик ҡырҙа есемдәрҙең үҙ-үҙен тотошон өйрәнеү күнекмәләре.

Механика курстарында махсус бүлектәр кинематика нөктәһе һәм динамика нөктәһе бүлектәрен айыралар[7].

Үҙенсәлектәре

Материаль нөктә моделенең конкрет есемгә ҡулланылыуы есемдең ҙурлығына түгел, ә уның хәрәкәт итеү шарттарына һәм хәл ителә торған мәсьәләнең характерына бәйле. Әйтәйек, Ерҙең Ҡояш тирәләй хәрәкәтен һүрәтләгәндә, уны матди нөктә тип ҡарарға мөмкин, ә Ерҙең тәүлек әйләнешен анализлағанда бындай моделде ҡулланыу яраҡһыҙ.

Моделде ҡулланыуҙың мөһим осрағы булып үҙ үлсәмдәре мәсьәләлә фигурирланған башҡа үлсәмдәрҙән күпкә бәләкәйерәк булған хәл тора. Мәҫәлән, ике күләмле объекттың гравитацион тартылыу көсө өсөн был объекттар араһындағы алыҫлыҡтың артыуы менән һәр ваҡыт билдәле нөктә массаларының үҙ-ара тәьҫир итешеү законына күсә[8].

Системаның масса үҙәгенең хәрәкәте тураһындағы теоремаһына ярашлы, даими хәрәкәт ваҡытында теләһә ниндәй ҡаты есемде урынлашыуы есемдең масса үҙәге менән тап килгән матди нөктә тип иҫәпләргә мөмкин.

Материаль нөктәнең массаһы, торошо, тиҙлеге һәм башҡа ҡайһы бер физик үҙенсәлектәре уның һәр конкрет ваҡыттағы тәртибен тулыһынса билдәләй.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Материальная точка Архивная копия от 28 март 2013 на Wayback Machine — Статья в Физической энциклопедии.
  2. ↑ Курс физики. Трофимова Т. И. М.: Высшая школа, 2001, изд. 7-е.
  3. ↑ «Дополнительной характеристикой (по сравнению с геометрическими характеристиками) материальной точки является скалярная величина m — масса материальной точки, которая, вообще говоря, может быть как постоянной, так и переменной величиной. ... В классической ньютоновской механике материальная точка обычно моделируется геометрической точкой с присущей ей постоянной массой) являющейся мерой её инерции.» с. 137 Седов Л. И., Цыпкин А. Г. Основы макроскопических теорий гравитации и электромагнетизма. М: Наука, 1989.
  4. ↑ Маркеев А. П. Теоретическая механика. — М.: ЧеРО, 1999. — С. 87. — 572 с. «Масса материальной точки считается постоянной величиной, не зависящей от обстоятельств движения».
  5. ↑ Голубев Ю. Ф. Основы теоретической механики. — М.: МГУ, 2000. — С. 160. — 720 с. — ISBN 5-211-04244-1. «Аксиома 3.3.1. Масса материальной точки сохраняет своё значение не только во времени, но и при любых взаимодействиях материальной точки с другими материальными точками независимо от их числа и от природы взаимодействий».
  6. ↑ Тарг С. М. Краткий курс теоретической механики. — М.: Высшая школа, 1995. — С. 287. — 416 с. — ISBN 5-06-003117-9. «В классической механике масса каждой точки или частицы системы считается при движении величиной постоянной».
  7. ↑ См., напр., аннотацию Архивная копия от 19 декабрь 2021 на Wayback Machine книги А. Н. Матвеев: «Механика и теория относительности», М., Высшая школа (1986).
  8. ↑ И. Е. Иродов. Задачи по общей физике. М.: «Наука» (1979). — см. стр. 6: несколько советов по решению задач. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 25 декабрь 2021. Архивировано 25 декабрь 2021 года.

Категориялар