Ер
Ер (символы: .svg){kind=small}
) — Ҡояшҡа яҡынлығы буйынса өсөнсө эске планета. Ҙурлығы буйынса бишенсе урында. Тығыҙлығы буйынса беренсе урында. Планеталар йондоҙ-ара матдәнән — туҙан һәм газ өлөшсәләренән барлыҡҡа килгән, тигән фараз бар. Был матдә һыуына барып, уҡмашып төрлө ойошҡаҡтар барлыҡҡа килтергән. Ай — Ерҙең берҙән-бер юлдашы.
Ерҙең азот, кислород һәм бер аҙ углекислый газдан торған атмосфераһы бар. Ер өҫтөнөң 70%-ы һыу — диңгеҙ-океандар менән ҡапланған. Башҡа планеталарҙа ундай күренеш юҡ.
Планета Ҡояштан 150 млн километр алыҫлыҡта урынлашҡан. Уның диаметры 12742 км.
Ер Ҡояш тирәләй 1 йыл эсендә үҙ орбитаһы буйынса урап сыға. Үҙ күсәре тирәләй 24 сәғәт эсендә әйләнеш яһай.
Ерҙә тормоштоң, йәшәүҙең булыуы — бүтән планеталарҙан айырып торған иң мөһим үҙенсәлек.
Планетаның эске төҙөлөшө бик ҡатмарлы. Уның уртаһында үҙәге урынлашҡан. Үҙәк тирәләй мантия һәм ер ҡабығы килә. Ерҙең үҙәге ҡаты. Үҙәгенең тышы шыйыҡ һәм ҡайнар хәлдә. Үҙәк температураһы 6000 °С-ҡа етә. Үҙәк тимер һәм никелдән тора.
Үҙәк тирәләй мантия уратып алған. Мантияның температураһы 2000 °С-ҡа етә, ул бик юғары баҫым аҫтында ҡаты һәм шыйыҡ хәлдә.
Мантияны ерҙең ҡаты тышсаһы — Ер ҡабығы уратып алған. Уның ҡалынлығы 5 км-ҙан 75 км-ға тиклем. Ер ҡабығы гранит, эзбизташ, таш күмер, балсыҡ, ҡом кеүек тау тоҡомдарынан тора.
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 Standish, E. Myles; Williams, James C. Orbital Ephemerides of the Sun, Moon, and Planets (PDF). International Astronomical Union Commission 4: (Ephemerides). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 апрель 2010. Архивировано 14 октябрь 2012 года. 2012 йылдың 20 февраль көнөндә архивланған. See table 8.10.2. Calculation based upon 1 AU = 149,597,870,700(3) m.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 David R. Williams. Earth Fact Sheet (ингл.). NASA (17 ноябрь 2010). Архивировано 15 октябрь 2012 года.
- ↑ 1 2 Staff. Useful Constants. International Earth Rotation and Reference Systems Service (7 август 2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 сентябрь 2008. Архивировано 3 ноябрь 2012 года.
- ↑ 1 2 3 http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html Earth Fact Sheet
- ↑ 1 2 3 4 http://books.google.ru/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294&hl=ru#v=onepage&q&f=false Allen's Astrophysical Quantities
- ↑ US Space Command. Reentry Assessment - US Space Command Fact Sheet. SpaceRef Interactive (1 март 2001). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 май 2011. Архивировано 19 ғинуар 2013 года.
- ↑ World Geodetic System (WGS-84). Available online 2020 йылдың 11 март көнөндә архивланған. from National Geospatial-Intelligence Agency.
- ↑ Humerfelt, Sigurd How WGS 84 defines Earth (26 октябрь 2010). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 апрель 2011. Архивировано 15 октябрь 2012 года. 2011 йылдың 24 апрель көнөндә архивланған.
- ↑ 1 2 3 (2006-02-02) «Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1)» (University of British Columbia, Okanagan). Проверено 2007-11-26.
- ↑ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html 2010 йылдың 5 ғинуар көнөндә архивланған. The World Factbook
- ↑ http://books.google.ru/books?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244&hl=ru#v=onepage&q&f=false Allen's Astrophysical Quantities
- ↑ Clabon Walter Allen and Arthur N. Cox. Allen's Astrophysical Quantities. — Springer, 2000. — P. 296. — ISBN 0-387-98746-0.
- ↑ World: Lowest Temperature. WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2010. Архивировано 4 август 2012 года. 2010 йылдың 16 июнь көнөндә архивланған.
- ↑ Global average temperature may hit record level in 2010, BBC Online (December 10, 2009). 22 апрель 2010 тикшерелгән.
- ↑ World: Highest Temperature. WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2010. Архивировано 4 август 2012 года. 2013 йылдың 4 ғинуар көнөндә архивланған.
- ↑ Долина Смерти признана самым жарким местом в мире 2012 йылдың 15 сентябрь көнөндә архивланған.
- ↑ Trends in Atmospheric Carbon Dioxide. Earth System Research Laboratory. Архивировано 19 ғинуар 2013 года.
