Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Маңғыстау өлкәһе

Маңғыстау өлкәһе (ҡаҙ. Маңғыстау облысы, Mañğystau oblysy) — Ҡаҙағстандың көньяҡ-көнбайыш өлөшөндә урынлашҡан өлкә. Административ үҙәге — Аҡтау ҡалаһы. Өлкәнең майҙаны 165 642 км² (7-се урын), был Ҡаҙағстан территорияһының 6,1 %-ын тәшкил итә. 2024 йылдың башына ҡарата халыҡ һаны 791 300 кеше.

Маңғыстау өлкәһе — Ҡаҙағстандың төп сәнәғәт төбәктәренең береһе. Бында илдең нефть запастарының 25 проценты табыла (яҡынса 20 миллион тонна). Биләмә аша Аҡтау — Етебай — Үҙән нефть үткәргесе үтә.

Өлкә биләмәһендә бай ҡаҙылмалар ятҡылыҡтары урынлаша. Төп файҙалы ҡаҙылмалар — нефть һәм газ. Ятҡылыҡтарҙың күп өлөшө Яңы Үҙән ҡалаһы янында һәм Боҙасы ярымутрауында туплана. Маңғыстауҙа 59 нефть һәм газ ятҡылығы табыла, шул иҫәптән: Аҡһаҙ, Аҡтоты, Арыстан.

Шулай уҡ, Маңғыстау өлкәһендә Ҡаҙағстандың «диңгеҙ ҡапҡалары» — Ақтау ҡалаһы урынлаша.

Өлкә 5 райондан һәм 2 өлкә ҡарамағындағы ҡалаларҙан тора. Өлкәнең сиктәштәре:

Архитектура ҡомартҡылары

Географик мәғлүмәт

Каспий диңгеҙенең көнсығышында, Маңғыстау яйлаһында урынлашҡан. Көнбайыштан Каспий диңгеҙе менән йыуыла — көнбайышҡа табан тәрән ҡултыҡтары менән Маңғыстау ярымутрауы: Үле Ҡултыҡ, Маңғыстау, Ҡаҙаҡ, Кендерле. Каспий диңгеҙендә — Тюлень утрауҙары. Төньяҡ өлөшө киң тоҙлоҡтар менән Каспий буйы уйһыулығында урынлашҡан, көньяҡ өлөшөн Манғыстау тауҙары (Отпан тауы, 532 м), Өсйорт яйлаһы, Маңғыстау һәм Кендерле-Ҡаясан массивтары биләй. Бер нисә уйпатлыҡ диңгеҙ кимәленән түбәнерәк урынлашҡан, шул иҫәптән Ҡаҙағстандың иң түбән нөктәһе — Ҡараҡыя уйпатлығы Маңғыстау ярымутрауында (−132 м). Өлкә биләмәһендә Ҡомло морон урынлашҡан.

Климаты ҡырҡа континенталь, үтә ҡоро.

Ғинуарҙың уртаса температураһы −7 °C, июлдең уртаса температураһы +27 °C (айырым көндәрҙә максималь температура +40 °C-тан юғары).

Йыллыҡ яуым-төшөмө 100—150 мм.

Административ бүленеше

undefined

Өлкә 5 райондан һәм 2 өлкә ҡарамағындағы ҡалаларҙан тора:

  1. Бейнеү районы — Бейнеү
  2. Ҡараҡыя районы — Ҡурыҡ
  3. Маңғыстау районы — Шетбе
  4. Мунайлы районы — Маңғыстау
  5. Тупҡараған район — Форт-Шевченко
  6. Аҡтау ҡалаһы
  7. Яңыүҙән ҡалаһы

Башта, 1973 йылда, өлкә Бейнеу, Ералы һәм Маңғыстау райондарына бүленә. 1980 йылда Мунайлы районы ойошторола, ләкин 1988 йылда ул бөтөрөлә. 1992 йылда Тупҡараған районы булдырыла, ә бер йылдан һуң Ералы районы Ҡараҡыя районы тип үҙгәртелә. 2007 йылда Мунайлы районы яңынан тергеҙелә.

Туризм

Маңғыстауҙың иҫтәлекле урындары:

  • Боҙйыра – теш һымаҡ күтәрелеп торған ҡая таштары, «Ҡаҙыҡ теш» тип тә билдәле.
  • Шерҡала – үҙенсәлекле формалағы таш ҡәлғә.
  • Торыш – шар формаһындағы конкрециялар уйһыулығы (шарлы таштар далалығы).
  • Ҡапамсай – аҡбурлы каньон.
  • Ер аҫты мәсеттәре: Бекет-ата, Шаҡпаҡ-ата, Солтан-епе – Ҡаҙағстандың төрлө мөйөштәренән килгән ғибәҙәт ҡылыусылар урыны.
  • Ҡыҙылҡала — боронғо урта быуат ҡалаһы, күп һанлы боронғо таш һүрәттәре (петроглифтар) менән үҙенсәлекле.

Өлкәнең туристик мөмкинлектәре тураһында тулыраҡ мәғлүмәтте милли туристик порталдан табырға мөмкин: Kazakhstan.travel[3]

  1. ↑ Об изменении численности населения Республики Казахстан с начала 2021 года до 1 октября 2022 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Казахстана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: октябрь 2022.
  2. ↑ Численность населения РК по отдельным этносам 2021 г. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 август 2019. Архивировано 4 июнь 2020 года.
  3. ↑ kazakhstan.travel. Достопримечательности Мангистауской области (ru (рус. )) // сайт, портал. Архивировано 29 май 2024 года.

Категориялар