Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Сәлиғәскәрова Мәғәфүрә Ғәлиулла ҡыҙы

Мәғәфүрә Ғәлиулла ҡыҙы Сәлиғәскәрова (рус. Магафура Галиулловна Салигаскарова; 1922 йылдың 20 ноябре, Иҫке Ихсан ауылы, Башҡорт АССР-ы — 2015 йылдың 7 октябре, Өфө[1]) — совет башҡорт опера йырсыһы (меццо-сопрано). Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған артисы (1949) һәм РСФСР-ҙың атҡаҙанған артисы (1955), Башҡорт АССР-ының халыҡ артисы (1951) һәм РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1957).

Биографияһы

1921 йылдың 20 ноябрендә Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙенең Иҡсан ауылында тыуған[2][3].

1938 йылдан — хор артисы.

1938—1972 йылдарҙа Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрында эшләй.

1942 йылдың көҙөнән алып Көньяҡ-Көнбайыш фронтта фронт концерт бригадалары составында сығыш яһай[4].

1941—1942 йылдарҙа Мәскәү консерваторияһы ҡарамағындағы Башҡорт опера студияһында шөғөлләнә, театрҙа эшләү менән бер үк ваҡытта уҡый ҙа. 1942 йылдың көҙөнән Өфөлә Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры ҡарамағындағы Мәскәү консерваторияһының вокал студияһында белем ала (педагогы — М. В. Владимирова)[4]. Өфө музыка училищеһы уҡытыусыһы Римма Лазаревна Фишерҙан вокал дәрестәре ала[5].

1947 йылда Бөтә Рәсәй театр йәштәре смотрында ҡатнаша һәм «Кармен» операһынан Хабанераны башҡарған өсөн беренсе премияға лайыҡ була. Артабан Прагала үткән Бөтә донъя демократик йәштәр һәм студенттар фестивале лауреаты була.

1953 йылдан КПСС ағзаһы. 1951 йылда Стәрлетамаҡтан РСФСР Юғары Советының 3-сө саҡырылыш депутаты итеп һайлана[6][2][4][7].

1972 йылдан һуң ялда булһа ла, театр менән бәйләнешен өҙмәй[8].

2015 йылдың 7 октябрендә вафат була[9].

Ижады

Театрҙа дебюты 1941/1942 йылдар миҙгелендә П. И. Чайковскийҙың «Евгений Онегин» операһында Ольга партияһы була. Иң яҡшы партияларының береһе — Жорж Бизеның «Кармен» операһындағы Кармен. Йырсының концерт репертуарында сит ил, урыҫ һәм башҡорт композиторҙарының ариялары, романстары, шулай уҡ халыҡ йырҙары урын ала.

СССР буйлап гастролдәрҙә йөрөй, 1955 йылда Мәскәүҙә Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте декадаһында ҡатнаша[2][4].

20-нән ашыу партия башҡара:

  • Ольга — «Евгений Онегин», П. И. Чайковский;
  • Няня — «Евгений Онегин», П. И. Чайковский;
  • Любовь — «Мазепа», П. И. Чайковский;
  • Полина — «Пиковая дама», П. И. Чайковский;
  • Нәркәс — «Аҡбуҙат», Х. Ш. Заимов, А. Э. Спадавеккиа;
  • Любаша — «Царская невеста», Н. А. Римский-Корсаков;
  • Яубикә — «Шәүрә», З. Ғ. Исмәғилев;
  • Күнбикә — «Салауат Юлаев», З. Ғ. Исмәғилев;
  • Кончаковна — «Князь Игорь», А. П. Бородин;
  • Амнерис — «Аида», Дж. Верди;
  • Азучена — «Трубадур», Дж. Верди;
  • Түгзәк — «Алтынсәс», Н. Г. Йыһанов;
  • Аксинья — «Тихий Дон», И. И. Дзержинский;
  • Ульяна — «Молодая гвардия», Ю. С. Мейтус;
  • Айһылыу — «Һаҡмар», М. М. Вәлиев;
  • Яланбикә — «Дауыл», Р. Ә. Мортазин;
  • Зибель — «Фауст», Ш. Гуно[10];
  • Татьяна — «Евгений Онегин», П. И. Чайковский[10];
  • Синьора Капулетти — «Ромео и Джульетта», Ш. Гуно[10].

Ғаиләһе

  • Ире — Мөхәммәт Арыҫланов, рәссам, беренсе профессиональ театр сценографы, башҡорт театр-декорация сәнғәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе.
  • Улы Рифҡәт — рәссам, күп йылдар Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш рәссамы булып эшләй.
  • Ейәнсәре Диана — рәссам һәм дизайнер[11][12].

Дискографияһы

  • «Түгелмәһен әсәләрҙең күҙ йәше» (Р. Мортазин музыкаһы, Ғ. Әмири һүҙҙәре) һәм «Комсомол йыры» (Х. Әхмәтов музыкаһы, Ғ. Әмири һүҙҙәре) — Башҡорт опера һәм балет театры оркестры оҙатыуында, дирижёры Ғ. Моталов (1958)[13].
  • 1958 йылғы яҙмалар: «Мин оҙаттым һине алыҫтарға» (М. Вәлиев музыкаһы, К. Даян һүҙҙәре) һәм «Тыуған ил» (Р. Мортазин музыкаһы, Р. Мөҙәрисов һүҙҙәре) — С. Хөснияров менән бергә сығарылған пластинкала (1958)[14].
  • «Әсә һағышы» (К. Әғлиуллин музыкаһы, Ә. Игебаев һүҙҙәре) — Б. Ғайсин аккомпанементы (аккордеон) һәм «Һуңлама кил инде» (Б. Ғәйсин музыкаһы, Р. Янбулатова һүҙҙәре) — инструменталь квартет оҙатыуында (1964)[15].

Хәтер

  • 2023 йылдың 27 мартында Өфөлә (Ленин урамы, 21) Мәғәфүрә Сәлиғәскәрова йәшәгән йорттар мемориаль таҡтаташ асыла[16].
  • 2023 йылдың 11 майында Башҡорт опера һәм балет театрында йырсының тыуыуына 100 йыл тулыуға арналған концерт үтә[17].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Башкирский государственный театр оперы и балета с прискорбием сообщает. bashopera.ru (7 октябрь 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 9 октябрь 2015. Архивировано 23 июнь 2016 года.
  2. ↑ 1 2 3 Сәлиғәскәрова Мәғәфүрә Ғәлиулла ҡыҙы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: «Башҡорт энциклопедияһы» ғилми-нәшриәт комплексы, 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-143-9. Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «Bashenc78643» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән Өҙөмтә хатаһы: <ref> тег дөрөҫ түгел: «Bashenc78643» исеме бер нисә тапҡыр, икенсе йөкмәткегә билдәләнгән
  3. ↑ Магафура Салигаскарова – легенда башкирской оперной сцены (К 95-летию со дня рождения певицы). Башинформ (20 ноябрь 2016). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 К 95-летию оперной дивы Магафуры Салигаскаровой. Культурный мир Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  5. ↑ Культура РБ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026. Архивировано 4 март 2016 года.
  6. ↑ Магафура Салигаскарова – легенда башкирской оперной сцены. Башинформ (20 ноябрь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  7. ↑ Салигаскарова Магафура Галиулловна // Музыкальная энциклопедия. — М., 1982. — Т. 6. — С. 906.
  8. ↑ Магафура Салигаскарова (PDF). Культурный мир Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  9. ↑ В Уфе простятся с оперной певицей Магафурой Салигаскаровой. ClassicalMusicNews.Ru (8 октябрь 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  10. ↑ 1 2 3 Королева башкирской оперы. Республика Башкортостан (20 ноябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  11. ↑ Оперная планета по имени Магафура. Вечерняя Уфа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  12. ↑ К 95-летию оперной дивы Магафуры Салигаскаровой. Культура РБ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  13. ↑ Грампластинка с записями 1958 года (1). records.su. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  14. ↑ Грампластинка с записями 1958 года (2). records.su. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  15. ↑ Грампластинка с записями 1964 года. records.su. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  16. ↑ В Уфе открыли мемориальную доску Магафуре Салигаскаровой. Официальный сайт Администрации ГО г. Уфа (27 март 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.
  17. ↑ Концерт к 100-летию Магафуры Салигаскаровой. Башкирский театр оперы и балета (11 май 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 23 июнь 2026.

Әҙәбиәт

  • Салигаскарова Магафура Галиулловна // Театральная энциклопедия. — М., 1965. — Т. 4. — С. 816.

Һылтанмалар

Категориялар