Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Мөлөков Радик Рафиҡ улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Мөлөков фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Радик Рафиҡ улы Мөлөков (рус. Радик Рафикович Мулюков; 1951 йылдың 2 майы, Шишмә районы, Башҡорт АССР-ы) — совет һәм Рәсәй ғалим-механик, наноматериалдар механикаһы һәм физикаһы өлкәһендә белгес, Рәсәй Фәндәр академияһының Металдарҙың бик юғары үтә етешлелек проблемалары институтының фәнни етәксеһе[1], РФА академигы (2025)[2].

Биографияһы

Башҡорт АССР-ының Саҡмағош районы Слаҡ ауылында тыуған. 1974 йылда Урал политехник институтының физика-техника факультетын тамамлаған. 1982 йылда кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлаған, темаһы: «Ҡыҙған н-пентандың теплофизик үҙенсәлектәре».

1983—1985 йылдарҙа УГТУ-УПИ ҡарамағындағы Көнбайыш-Себер фәнни-тикшеренеү геология нефть институтының база лабораторияһы етәксеһе булып эшләгән.

1985 йылда Өфөгә күсеп килгән, УГАТУ-ның дөйөм физика кафедраһы өлкән уҡытыусыһы булып эшләй башлаған.

1987 йылдан Рәсәй Фәндәр академияһының Металдарҙың бик юғары үтә етешлелек проблемалары институтында эшләгән, фәнни хеҙмәткәрҙән директорға тиклем юл үткән. 2006 йылдан 2021 йылға тиклем директор вазифаһын биләгән[3], артабан институттың фәнни етәксеһе булған[4].

1996 йылда докторлыҡ диссертацияһын яҡлаған, темаһы: «Ҡаты пластик деформациялау юлы менән алынған субмикрокристалл металдарҙың структураһы һәм үҙенсәлектәре».

2004 йылдан Өфө фән һәм технологиялар университетында (2022 йылға тиклем — Башҡорт дәүләт университеты) хеҙмәттәшлектә эшләй[2], 2007 йылда уның етәкселегендә ИПСМ РАН менән берлектә «Наноматериалдар физикаһы һәм технологияһы» кафедраһы ойошторолған, уның мөдире булып тора[4].

2016 йылда РФА-ның мөхбир ағзаһы итеп һайланған[3]. 2025 йылда РФА академигы итеп һайланған[2].

Фәнни эшмәкәрлеге

Наноматериалдар механикаһы һәм физикаһы өлкәһендә белгес.

690-дан ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 5 монография, 3 уҡыу әсбабы, шулай уҡ Рәсәйҙә һәм сит илдәрҙә 21 авторлыҡ танытмаһы һәм патенты авторы[2].

Төп фәнни һөҙөмтәләре:

  • металдарҙы наноструктуралаштырыуҙың деформация ысулдары эшләнгән, күләмле наноматериалдарҙың структураһы һәм физик-механик үҙенсәлектәре тикшерелгән;
  • юғары ныҡлы конструкцион һәм функциональ наноматериалдар, юғары эффектив эмиссион катод матрицаларын алыуҙа деформация ысулдарын практик ҡулланыуҙың фәнни-техник нигеҙҙәре булдырылған;
  • атом сәнәғәтендә уран изотоптарын бүлеү буйынса центробеж ҡоролмаларының эффективлығын арттырырға мөмкинлек биреүсе материал булдырылған[2];
  • уның етәкселегендә МС-21 самолёттары өсөн тәғәйенләнгән перспектив авиация двигателе ПД-14 өсөн ҡыуыш киң хордлы вентилятор ҡалағы эшләү технологияһы эшләнгән һәм 27 илдә патентланған[2]. 2024 йылда был ҡалаҡтар менән йыһазландырылған двигателле самолёттың осоу һынауҙары башланған;
  • титан һәм никель нигеҙендәге эҫкә сыҙамлы иретмәләрҙән газ турбиналы двигателдәр өлөштәрен бик юғары үтә етешлелекле раскаткалау өсөн стан булдырылған.

Фәнни-ойоштороу эшмәкәрлеге

  • «Материалдар тураһында хаттар» (Letters on Materials) журналының баш мөхәррире[5];
  • «Фундаментальные проблемы современного материаловедения», «Физика и механика материалов», «Многофазные системы» һәм «Физика и техника высоких давлений», «Frontier Materials & Technologies» журналдарының редколлегия ағзаһы;
  • ИПСМ РАН базаһында докторлыҡ диссертация советы рәйесе;
  • ИПСМ РАН ғилми советы рәйесе[6];
  • Рәсәй теоретик һәм ғәмәли механика буйынса милли комитет ағзаһы (2017 йылдан), комитет президиумы ағзаһы (2019 йылдан)[4].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Дуҫлыҡ ордены (2024)[7]
  • Салауат Юлаев ордены (2020)[7]
  • Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәтенең фән һәм техника өлкәһендәге премияһы (2019)[7]
  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған фән эшмәкәре (2015)[7]
  • «СССР-ҙың уйлап табыусыһы» күкрәк билдәһе (1978)[4]

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Администрация. Институт проблем сверхпластичности металлов РАН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Учёный Уфимского университета избран академиком Российской академии наук. Уфимский университет науки и технологий. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  3. ↑ 1 2 МУЛЮКОВ Радик Рафикович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 Мулюков Радик Рафикович. Институт проблем сверхпластичности металлов РАН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  5. ↑ Letters on Materials (ингл.). Институт проблем сверхпластичности металлов РАН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  6. ↑ Учёный совет. Институт проблем сверхпластичности металлов РАН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 МУЛЮКОВ Радик Рафикович. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.

Һылтанмалар

Категориялар