Сәлмәнов Салауат Рафиҡ улы

1952 йылдың 30 апрелендә Мәскәүҙә башҡорт композиторы Рафик Вафа улы Сәлмәнов ғаиләһендә тыуған^[1]. Айһылыу Сәлмәнованың ағаһы.

Өфө сәнғәт училищеһында музыка белеме ала һәм композиция менән шөғөлләнә башлай. 1972 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институтының композиция кафедраһына Е. Земцов класына уҡырға инә һәм унда ике йыл белем ала. Артабан Мәскәүҙәге Гнесиндар исемендәге дәүләт музыка-педагогия институтында уҡыуын дауам итә, уны 1979 йылда профессор Н. И. Пейконың композиция класы буйынса тамамлай^[2].

1981–1988 йылдарҙа Учалы ҡалаһының музыка училищеһында уҡыта. 1988 йылдан Өфө дәүләт сәнғәт институты ҡарамағындағы урта махсус музыка мәктәбе-лицейында, 1989 йылдан институттың композиция кафедраһында эшләй^[2][1].

С. Р. Сәлмәнов — симфоник, вокаль-симфоник, хор, камера-инструменталь һәм камера-вокаль әҫәрҙәр, шулай уҡ башҡорт халыҡ йырҙары эшкәртмәләре авторы^[2]. Уның әҫәрҙәрендә башҡорт халыҡ музыкаһы элементтары, оҙон көй, ҡобайыр һәм традицион инструменталь көйҙәрҙең жанр моделдәре ҡулланыла^[1].

Композиторҙың әҫәрҙәре Волга буйы һәм Урал композиторҙары музыкаһының төбәк һәм Бөтә Рәсәй фестивалдәрендә, шулай уҡ Мәскәүҙә һәм Финляндияла башҡарыла; уларҙың яҙмалары «Башҡортостан» дәүләт телерадиокомпанияһы фондында һаҡлана^[2]. Сәлмәнов 150-нән ашыу башҡорт халыҡ йырын нотаға яҙған^[1].

Төп әҫәрҙәр исемлеге Рәсәй Композиторҙар союзы һәм «Башҡортостан» төбәк интерактив энциклопедик порталы мәғлүмәттәре буйынса бирелә^[2][1].

Симфоник һәм вокаль-симфоник әҫәрҙәр:

• Ҙур симфоник оркестр өсөн триптих (1979);
• «Көҙгө эскиз», симфоник картина (1987);
• тауыш һәм симфоник оркестр өсөн «Зөлхизә» (1996), «Бейеш» һәм «Таштуғай» (икеһе лә — 2007) башҡорт халыҡ йырҙары эшкәртмәләре;
• башҡорт халыҡ музыка ҡоралдары оркестры өсөн фантазия (2001);
• сопрано һәм симфоник оркестр өсөн «Р. Ғариповтың иртә лирикаһынан дүрт шиғыр» (2002);
• «Урманда иртә», симфоник картина (2005);
• ҙур симфоник оркестр өсөн ике увертюра (2001–2012).

Хор әҫәрҙәре:

• «Уралымдың ағым һыуҙары» — Р. Шәкүр шиғырҙарына алты a cappella хоры (1995);
• «Энә терапияһы» — Б. Искужин шиғырҙарына һигеҙ a cappella хор пародияһы (1995);
• «Урал аръяғы йырҙары» — Р. Шағалиев шиғырҙарына дүрт a cappella хоры (1996);
• «Төнгө йырҙар» — Т. С. Дәүләтбирҙина шиғырҙарына оҙатыуһыҙ ҡатын-ҡыҙ хоры өсөн биш хор (1998);
• «Көн һайын» — М. Ямалетдинов шиғырҙарына оҙатыуһыҙ ирҙәр хоры өсөн ете хор (1999);
• «Салауатҡа мәҙхиә» — башҡорт шағирҙары шиғырҙарына ҡатнаш a cappella хоры өсөн симфония (2005);
• «Теләктәр һәм арбауҙар» — халыҡ һүҙҙәренә оҙатыуһыҙ ҡатын-ҡыҙ хоры өсөн егерме хор (2007);
• «Әкиәт, уйын һәм түңәрәк көйҙәре» — халыҡ һүҙҙәренә оҙатыуһыҙ ҡатын-ҡыҙ йәки балалар хоры өсөн егерме хор (2008).

Камера-инструменталь әҫәрҙәр:

• фортепиано өсөн сонатина һәм өс прелюдия (1972);
• виолончель һәм фортепиано өсөн соната (1974), гобой һәм фортепиано өсөн соната (1983), торба һәм фортепиано өсөн соната (1985);
• ҡыллы квартет өсөн партита (1978);
• фортепиано өсөн ике полифоник сюита (1980, 1984);
• «Учалы эскиздары» — фортепиано өсөн ун дүрт пьеса (1985);
• башҡорт халыҡ көйҙәре темаларына ҡыллы квартет өсөн биш пьеса (1994);
• ангемитон ладтарҙа фортепиано өсөн биш фуга (2009).

Камера-вокаль әҫәрҙәр:

• баритон һәм фортепиано өсөн Р. Ғарипов шиғырҙарына өс романс (1972);
• «Осҡан ҡоштар» — Р. Мифтахов шиғырҙарына меццо-сопрано һәм фортепиано өсөн вокаль цикл (1976; икенсе редакцияһы — 1994);
• «Арғымаҡ» — А. Әхмәт-Хужа шиғырҙарына баритон һәм фортепиано өсөн вокаль цикл (1976; редакцияһы — 1994);
• «Эскиздар» — Р. Т. Бикбаев шиғырҙарына бас һәм фортепиано өсөн вокаль цикл (1994).

Балалар өсөн әҫәрҙәр:

• башҡорт шағирҙары шиғырҙарына илленән ашыу йыр;
• фортепиано өсөн алты бейеү миниатюраһы;
• баян өсөн «Бәләкәй сюита»;
• «Батыр ҡуянҡай» һәм «Аҡыллы ҡыҙ» телеспектаклдәренә, Башҡорт ҡурсаҡ театрының «Әйҙәгеҙ дуҫлашайыҡ» һәм «Мөғжизәләр иле» спектаклдәренә музыка.

• «Сысҡан көлә бесәйҙән: йырҙар». — Өфө, 1996;
• «Хор әҫәрҙәре». — Өфө, 2007^[1].

• Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (2008)^[1][2].