Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Сәғитов Мөхтәр Мофаззал улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Сәғитов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Мөхтәр Мофаззал улы Сәғитов (рус. Мухтар Муфаззалович Сагитов; 1933 йылдың 27 авгусы, Бөрйән районы, Башҡорт АССР-ы — 1986 йылдың 20 июне, Измир) — башҡорт ғалим-фольклорсыһы, башҡорт эпосын өйрәнеүсе, филология фәндәре кандидаты (1965). Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы лауреаты (1987, үлгәндән һуң)[1].

Биографияһы

1960 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай[2].

1964–1986 йылдарҙа СССР Фәндәр академияһының Башҡортостан филиалы Тарих, тел һәм әҙәбиәт институтында эшләй, 1970 йылдан — өлкән ғилми хеҙмәткәр. 1965 йылда «Бабсаҡ менән Күсәк» эпосы буйынса кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай[2].

1986 йылдың 20 июнендә Төркиәнең Измир ҡалаһына халыҡ-ара конгрессҡа барғанда автомобиль һәләкәтендә вафат була. Өфө ҡалаһында ерләнгән[2].

Фәнни эшмәкәрлеге

Башҡорт эпосын, бәйеттәрҙе, мөнәжәттәрҙе һәм башҡа фольклор жанрҙарын өйрәнә. «Урал-батыр», «Аҡбуҙат», «Бабсаҡ менән Күсәк» эпостарын фәнни баҫмаға әҙерләй[2]. «Башҡорт халыҡ ижады» тупланмаларының һәм «Башкирский народный эпос» йыйынтығының (1977) фәнни аппараты авторҙарының береһе була[1].

Эпик ҡомартҡыларҙы тематикаһының һәм художестволы үҙенсәлектәренең үҫешен иҫәпкә алған хронологик принцип буйынса төркөмләргә тәҡдим итә. Был классификация «Башҡорт халыҡ ижады» тупланмаһында ҡулланыла[3].

1972 һәм 1984 йылдарҙа Башҡортостан буйлап үткәрелгән фольклор-этнографик экспедицияларға етәкселек итә. Тәүгеләрҙән булып Яҡутстан башҡорттарынан фольклор материалдары йыя[1]. «Боронғо башҡорт ҡобайырҙары» монографияһында (1987) башҡорт эпосының тарихи үҫешен һәм халыҡ тормошо менән бәйләнешен тикшерә[4].

Ғалимдың вафатынан һуң «Ғүмерлеккә ҡалған яра» исемле хикәйәләр, юлъяҙмалар һәм фәнни-популяр мәҡәләләр йыйынтығы сыға (1993)[2].

Һайланма баҫмалары

  • Урал-батыр: башкирский народный эпос / перевод с башкирского Г. Шафикова; редакция, предисловие и комментарии М. Сагитова. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1977[5].
  • Сәғитов М. Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987. — 224 бит[4].
  • Башкирское народное творчество. Т. 1: Эпос / составитель М. М. Сагитов. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1987[6].
  • Сәғитов М. Башҡорт халыҡ эпосының мифологик һәм тарихи нигеҙҙәре / төҙөүселәр Ә. Сөләймәнов, Т. Сәғитова. — Өфө: Китап, 2009. — 280 бит[7].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Салауат Юлаев исемендәге республика премияһы (1987, үлгәндән һуң)[1].

Хәтер

1995 йылдың 16 сентябрендә Бөрйән районының Иҫке Собханғол ауылында Мөхтәр Сәғитов музейы асыла. 2017 йылдан музей Ленин урамының 74/1-се йортонда урынлаша. Фондтарында ғалимдың шәхси әйберҙәре, документтары, фотолары, ҡулъяҙмалары һәм фәнни эшмәкәрлегенә бәйле материалдар һаҡлана[8].

Яңы Монасип һәм Иҫке Собханғол ауылдарында урамдарға уның исеме бирелгән; Иҫке Собханғолда бюст һәм мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[1]. 2008 йылда Башҡортостан Республикаһында ғалимдың тыуыуына 75 йыл тулыуға арналған саралар үткәрелә[2].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Сагитов Мухтар Муфаззалович (1933–1986). Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Мухтар Сагитов — исследователь башкирского фольклора (К 80-летию со дня рождения учёного). Башинформ (27 август 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2026.
  3. ↑ Собиратели фольклора. История и культура Башкортостана (25 май 2010). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 Сәғитов Мөхтәр. Боронғо башҡорт ҡобайырҙары. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1987. — 224 с.
  5. ↑ Герои эпоса народов России. Новгородская областная универсальная научная библиотека. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2026.
  6. ↑ Башкирское народное творчество. Т. 1: Эпос. Российская государственная библиотека. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2026.
  7. ↑ Сулейманов Ахмет Мухаметвалеевич (1939–2016): библиография. Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2026.
  8. ↑ Музей Мухтара Сагитова (1995). Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 октябрь 2026.

Һылтанмалар

Категориялар