Тимер юл ғәскәрҙәре көнө
Тимер юл ғәскәрҙәре көнө (рус. День железнодорожных войск) — Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә хәрби хеҙмәткәрҙәрҙең (шул иҫәптән запастағы хәрбиҙәрҙең), шулай уҡ Тимер юл ғәскәрҙәре подразделениелары эшсе һөнәрҙәре буйынса граждандар персоналының һәм хеҙмәткәрҙәренең һөнәри өлөшөн хөрмәтләү өсөн билдәләнгән иҫтәлекле көн[1].
Байрам датаһы — 6 август. Ул күсерелмәй һәм һәр йыл шул уҡ көнгә тура килә[1][2]. Был көндөң һайланыуы Санкт-Петербург менән Мәскәү араһындағы тимер юлды һаҡлау һәм техник хеҙмәтләндереү йөкмәтелгән тәүге хәрби формированиеларҙың барлыҡҡа килеүе менән бәйле[3].
Тарихы
Ватан тимер юл ғәскәрҙәре XIX быуат уртаһындағы хәрби-эшсе подразделениеларынан алып ҡораллы көстәрҙе тәьмин итеү системаһының үҙ аллы компонентына тиклем юл үтә, ә уларҙың һөнәри байрамы датаһы дәүләт ҡоролошо алмашыныу сәбәпле үҙгәрә.
Хәрби-тимер юл формированиеларының барлыҡҡа килеүе
Ғәскәрҙәр тарихының башы тип 1851 йылдың 6 (18) авгусы һанала: был көндө Николай I төҙөлөшө тамамланыуға барған Санкт-Петербург—Мәскәү тимер юлы идаралығы составы тураһында Положениены раҫлай[1]. Ошо документ нигеҙендә магистралде һаҡлау һәм файҙаланыу өсөн яуаплы тәүге махсус тәғәйенләнештәге хәрби частар — 14 айырым хәрби-эшсе рота, шулай уҡ ике кондуктор һәм бер телеграф ротаһы барлыҡҡа килә. Уларҙың составында яҡынса 4340 кеше хеҙмәт итә. Подразделениеларға юлды һаҡлау менән бер рәттән юл түшәмәһенең, күперҙәрҙең һәм юлды аша сығыу урындарының төҙөклөгөн тәьмин итеү бурысы йөкмәтелә[1].
Бындай частарҙы ҡулланыуҙы хоҡуҡи көйләү артабан да үҫә: 1866 йылда Рәсәй империяһында хәрби-юл командаларының хәрби хәрәкәттәр зонаһындағы эш тәртибен билдәләгән документ әҙерләнә[4]. Хәрби тимер юлсылар хәрби шарттарҙа тәүге тапҡыр 1877—1878 йылдарҙағы рус-төрөк һуғышында һынау үтә[4]. 1914—1918 йылдарҙағы Беренсе донъя һуғышында уларҙың эш күләме һиҙелерлек арта: ғәскәрҙәр көсө менән яҡынса 300 километр киң колеялы линиялар һәм 4000 километрға тиклем тар колеялы юлдар һалына[4].
Совет осоро
СССР-ҙың тимер юл ғәскәрҙәрен формалаштырыу өсөн нигеҙ булып Совет Республикаһы Бөтә ҡораллы көстәре Баш командующийының 1918 йылдың 5 октябрендә сыҡҡан 41-се бойороғо тора[4]. Тап ошо дата совет йылдарында хәрби тимер юлсыларҙың һөнәри байрамы көнө булараҡ нығына[4].
Байрамдың Рәсәй Федерацияһында нығыныуы
Хәҙерге Рәсәйҙә байрам Рәсәй Федерацияһы Президентының 1996 йылдың 19 июлендәге 1040-сы «Рәсәй Федерацияһы Тимер юл ғәскәрҙәре көнөн билдәләү тураһында» указы нигеҙендә барлыҡҡа килә, ул иҫтәлекле датаны 6 авгусҡа билдәләй[1][5]. Һуңыраҡ был актҡа үҙгәрештәр индерелә: ул 2005 йылдың 3 авгусындағы 918-се указ редакцияһында ҡулланыла[5].
Байрамдың хоҡуҡи нигеҙе итеп артабан Рәсәй Федерацияһы Президентының 2006 йылдың 31 майындағы 549-сы «Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәрендә һөнәри байрамдар һәм иҫтәлекле көндәр билдәләү тураһында» указы тора, уны ҡабул иткәндән һуң 1040-сы указ көсөн юғалта[6][2].
Бурыстары һәм Ҡораллы Көстәр структураһындағы урыны
Тимер юл ғәскәрҙәре махсус ғәскәрҙәргә ҡарай. Уларҙың бурыстары даирәһенә тимер юл линияларын төҙөү һәм тергеҙеү, уларҙы файҙаланыу, техник ябыу, ә кәрәк булғанда хәрби тәғәйенләнештәге әйберҙәр ташыу өсөн файҙаланылған юлдарҙы ябыу инә[7][8]. Ойоштороу яғынан ғәскәрҙәр Рәсәй Федерацияһы Ҡораллы Көстәренең матди-техник тәьминәт системаһына ҡарай; 2024 йылға ҡарата уларҙа яҡынса 30 мең кеше хеҙмәт итә[1].
Байрам итеү
Датаны частарҙа һәм берләшмәләрҙә шәхси составты сафҡа теҙеп, дәүләт, ведомство наградаларын тапшырып, шулай уҡ концерт һәм мәғрифәт сараларын үткәреп билдәләйҙәр. Тимер юлсы көнө августың беренсе йәкшәмбеһенә тура килгәнлектән, ҡайһы бер йылдарҙа ике дата ла бер үк көнгә тура килә[9].
| Ваҡиға | Дата | Сығанаҡ |
|---|---|---|
| Тәүге хәрби-тимер юл формированиеларының барлыҡҡа килеүе | 1851 йылдың 6 (18) авгусы | [3] |
| СССР Тимер юл ғәскәрҙәренең ойошторолоуы | 1918 йылдың 5 октябре | [4] |
| Рәсәй Федерацияһында байрамдың беренсе тапҡыр билдәләнеүе | 1996 йылдың 19 июле, 1040-сы указ | [5] |
| Ғәмәлдәге норматив акт | 2006 йылдың 31 майы, 549-сы указ | [6] |
| Байрам итеү датаһы | 6 август (йыл һайын) | [1] |
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 День железнодорожных войск РФ. РИА Новости (6 август 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 День железнодорожных войск. Министерство образования и науки Челябинской области. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 В Вооружённых Силах России отмечается День Железнодорожных войск. Министерство обороны Российской Федерации (6 август 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 6 августа — День железнодорожных войск Российской Федерации. Бренды России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 3 Указ Президента Российской Федерации от 19 июля 1996 года № 1040 «Об установлении Дня Железнодорожных войск Российской Федерации» (в редакции Указа от 3 августа 2005 года № 918). Контур.Норматив (19 июль 1996). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ 1 2 Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 года № 549 «Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации». Российская газета (3 июнь 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ 6 августа — День железнодорожных войск России. Институт развития железнодорожного строительства (5 август 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ 6 августа — День железнодорожных войск. Защитники Отечества. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- ↑ Защита на рельсах: отмечаем двойной праздник — День железнодорожных войск и День железнодорожника. Life.ru (5 август 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
Әҙәбиәт
- Указ Президента Российской Федерации от 19.07.1996 г. № 1040. Президент России. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.
- Указ Президента Российской Федерации от 31 мая 2006 года № 549 «Об установлении профессиональных праздников и памятных дней в Вооружённых Силах Российской Федерации». Российская газета (3 июнь 2006). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 август 2026.