Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ринат Хәйри

Хәйретдинов Ринат Мәғәфүр улы (Ринат Хәйри) (рус. Хайретдинов Ринат Магафурович (Ринат Хайри); 1950 йылдың 19 ғинуары, Үрмәт, Башҡорт АССР-ы — 1990 йылдың 5 сентябре, Илеш районы, Башҡорт АССР-ы) — татар һәм башҡорт шағиры, прозаик һәм публицист. Ғәлимов Сәләм исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты (1992, вафатынан һуң). СССР Яҙыусылар союзы ағзаһы (1986).

Биографияһы

1950 йылдың 19 ғинуарында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Үрмәт ауылында колхозсы ғаиләһендә тыуған[1].

Үрмәт һигеҙ йыллыҡ мәктәбендә уҡый, 1967 йылда Үрге Йәркәй 1-се урта мәктәбен тамамлай[2]. Дүртенсе класста уҡығанда район гәзитендә тәүге шиғыры баҫылып сыға[2].

Мәктәпте тамамлағандан һуң Үрмәт ауыл мәҙәниәт йортоноң художество етәксеһе, артабан Илеш районының «Маяҡ» гәзите әҙәби хеҙмәткәре булып эшләй[2].

1969 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетына уҡырға инә һәм 1974 йылда уны тамамлай[3]. Шиғыр яҙыуҙы студент йылдарында башлай: Башҡортостандың халыҡ шағирҙары Ә. Атнабаев һәм М. Кәримов менән бергә республика районҙары буйлап йөрөп, үҙ шиғырҙарын уҡый[3].

БДУ-ны тамамлағандан һуң Түпәй һигеҙ йыллыҡ мәктәбе директоры булып эшләй, артабан тормошоноң аҙағына тиклем — «Маяҡ» район гәзите редакцияһында хаттар бүлеге мөдире[2]. Шул уҡ ваҡытта «Ҡыҙыл таң», «Башҡортостан», «Йәшлек» республика гәзиттәре һәм «Һәнәк» сатирик журналы менән хеҙмәттәшлек итә[2]. 1986 йылдан — Журналистар союзы ағзаһы[4].

1980 йылда Башҡортостан Яҙыусылар союзының йөкләмәһе буйынса райондар араһындағы «Ләйсән» әҙәби берекмәһен ойоштора һәм оҙаҡ йылдар уға етәкселек итә; берекмә хәҙерге ваҡытта ла эшләй[2][3].

1990 йылдың 5 сентябрендә тыуған ауылында вафат була[1].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Ғәлимов Сәләм исемендәге республика йәштәр премияһы (1992, вафатынан һуң) — «Ҡорбан» поэмаһы һәм «Эҙләйем һине» шиғырҙар йыйынтығы өсөн[3][4].

Әҫәрҙәре

Шағирҙың барыһы 11 китабы баҫылып сыҡҡан[4].

Тормош ваҡытында баҫылғандар

  • «Әле яҙ башы ғына» («Начало весны», 1983)
  • «Минем уйынсыҡтарым» («Мои игрушки», 1986)
  • «Хәрефтәр парады» («Парад букв», 1988)

Вафатынан һуң баҫылғандар

  • «Эҙләйем һине» («Поиск», 1990) — «Ҡайындар һәм кешеләр» («Берёзы и люди») поэмаһы ингән
  • «Ҡанаттар ҡайҙа үҫә» («Где растут крылья?», 1993)
  • «Әйтелмәгән васыят» («Невысказанное завещание», 1995)
  • «Мин үҙем йәшен инем» («Яркой молнией я был», 2000)
  • «Уҡырға өйрәнәбеҙ» («Учимся читать», 2002)
  • «Тылсымлы һандыҡ» («Волшебный сундучок», 2010)[3]
  • «Сөенче» (2023)[4]

1992 йылда, шағир вафат булғандан һуң, «Ағиҙел» журналында уның «Упкын ситендә» повесы баҫылып сыға[4].

Хәтер

Шағирҙың музейы тыуған Үрмәт ауылы урта мәктәбендә асылған, унда уның ҡулъяҙмалары, документтары һәм шәхси әйберҙәре һаҡлана; «Маяҡ» район гәзите редакцияһында шағир иҫтәлеге мөйөшө ойошторолған[2]. Шағир йәшәгән йортта һәм «Маяҡ» гәзите редакцияһы бинаһында мемориал таҡтаташтар ҡуйылған. Ринат Хәйри исеме Үрмәт һәм Үрге Йәркәй ауылдары урамдарына бирелгән[1].

Илеш районында шағир иҫтәлегенә кисәләр һәм уҡыусылар конкурсалары үткәрелә: 2017 йылдың ғинуарында «Йәш күңелдә» уҡыусылар конкурсы уҙғарыла[3], 2024 йылдың сентябренән декабренә тиклем шағирҙың 75 йәшенә арналған район конкурсы «Мин ышанам әле таңнарга» уҙа[5]. 2025 йылдың 19 ғинуарында шағирҙың тыуыуына 75 йыл тула[4]; 2025 йылдың 7 февралендә Илеш районының Үҙәк район китапханаһында шағир туғандары һәм республика әҙәбиәт эшмәкәрҙәре ҡатнашлығында «Йөрәк җырларымны дога итеп, таң нурына төреп таратам…» иҫтәлек кисәһе уҙа[5][6].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Хайри Ринат. Башкирская энциклопедия. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Владимир Романов. Ринат Хайри — вдохновенный певец родной земли (к 65-летию со дня рождения известного башкирского поэта). ИА «Башинформ» (19 ғинуар 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 сентябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Алим Фаизов. В Башкирии пройдёт конкурс чтецов памяти известного башкирского поэта Рината Хайри. ИА «Башинформ» (18 ғинуар 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 75 лет со дня рождения Рината Хайри! Централизованная библиотечная система Илишевского района (19 ғинуар 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Вечер памяти Рината Хайри «Йөрәк җырларымны дога итеп, таң нурына төреп таратам…» Централизованная библиотечная система Илишевского района (11 февраль 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 сентябрь 2026.
  6. ↑ «Ему было бы 75». Вечер памяти Рината Хайри (тематический вечер). Культурный мир Башкортостана (10 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 сентябрь 2026.

Һылтанмалар

  • Хайри Ринат — «Башҡорт энциклопедияһы» мәҡәләһе  (рус.)  (Тикшерелеү көнө: 7 сентябрь 2026)

Категориялар