Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Чемышев Андрей Валерьевич

Че́мышев Андре́й Вале́рьевич (6 июль 1970 йыл) — лингвист һәм телде үҫтереү буйынса активист, Мари Тел, әҙәбиәт һәм тарих институты хеҙмәткәре. Рувики — яңы интернет-энциклопедияһының Рәсәй халыҡтары телдәре бүлеге етәксеһе урынбаҫары (2023 йылдан).

Биографияһы

Андрей Чемышев Мари АССР-ы Сернур районының Большая Мушка ауылында тыуа. Бала саҡтан мари телендә һөйләшә. Мәктәптән Ленинград ҡалаһына күсенә һәм унда Ленинград юғары хәрби инженер элемтә училищеһын тамамлай. Һөнәре — «Радио элемтәһе». 2005 йылдан "Мари Эл Радиоһы"нда эшләй. 2011 йылда Сыктывкарҙа Коми республика дәүләт хеҙмәте һәм идара итеү академияһының Инновацион тел технологиялары үҙәгенә эшкә урынлаша, FU-Lab проектын — унда-уғыр телдәренең эшмәкәрлегенә мәғлүмәт ярҙамы төбәк-ара лабораторияһын әҙерләү менән шөғөлләнә. FU-Lab сайтында мари, коми һәм башҡа телдәрҙең цифрлаштырылған һүҙлектәре, коми теленең корпусы, уҡытыу күнегеүҙәре, орфографияны тикшереү сервистары, конвертерҙар һәм башҡа файҙалы ҡорамалдар бар[1].

2016 йылдан Мари теле, әҙәбиәте һәм тарихы институтында эшләй, лексикологик тикшеренеүҙәр, һүҙлектәр төҙөү һәм мари телен интернетта ҡулланыуға ярҙам итеү менән шөғөлләнә. Беренсе «Марий йогын» мари подкасын булдырыусы (ялан мари Марий йогын — «Мари ағымы»)[2], «Бәйләнештә» социаль селтәр интерфейсының мари теленә төп тәржемәсеһе[3]. Мари теленең милли корпусын булдырыу өҫтөндә эшләй[4]. Тел активистарының «Телдәр иле» берләшмәһендә ҡатнаша[5].

Мариса һөйләшкән виртуаль ярҙамсыны булдырыу буйынса эш алып бара. Һомай колонкаһы нигеҙендә 2024 йылдың февраль-мартында iВика (ялан мари Айвика) яһалма интеллектын сығарырға планлаштыра[6].

Йәмәғәт позицияһы

2022 йылдың мартында дәүләт органдары һәм бюджет учреждениелары компьютерҙарына мари телле клавиатураны ҡуйыу кәрәклеге тураһында белдерә[7].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа бүләктәре

  • 10 томлыҡ «Мари теле Һүҙлеге» (1990—2005), «Марий орфографий мутер» («Марий орфографик һүҙлеге») (2011), «Марий электрон мутер» («Марий электрон һүҙлеге») (2011) китаптары, шулай уҡ Мари теленең сағыштырма һүҙлеге[8](2021) өсөн М. Н. Янтемир исемендәге Марий Эл Республикаһының Дәүләт премияһы лауреаты[9].
  • 2021 йылда «Милләт ғорурлығы» Бөтә Рәсәй йәмәғәт премияһының «Туған телдәрҙе һаҡлауға һәм үҫтереүгә индергән өлөшө өсөн» номинацияһы лауреаты[10].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ FU-Lab. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 сентябрь 2020. Архивировано 23 сентябрь 2020 года.
  2. ↑ Первый подкаст на марийском языке запустили в Йошкар-Оле. «Кидшер» (17 июль 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2022. Архивировано 12 февраль 2022 года.
  3. ↑ Активисты восстановили марийский интерфейс «ВКонтакте». Uralistica (6 декабрь 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 сентябрь 2020. Архивировано 28 июнь 2020 года.
  4. ↑ Национальный корпус марийского языка планируется запустить в 2020 году. Кидшер (24 апрель 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 сентябрь 2020. Архивировано 27 март 2022 года.
  5. ↑ Махум — команда. Страна языков. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 сентябрь 2020. Архивировано 25 июль 2020 года.
  6. ↑ София Костогрызова. «Умная колонка будет мультиязычной: говоришь Һомай - отвечает по-башкирски, говоришь iВика - отвечает по-марийски». Миллиард.татар. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2024 елның 19 гыйнвар.
  7. ↑ Лингвист предложил установить на компьютерах госорганов марийскую раскладку клавиатуры. Кидшер (20 март 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 27 март 2022. Архивировано 25 март 2022 года.
  8. ↑ от 20 декабря 2021 г. № 219. mari-el.gov.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2022. Архивировано 12 февраль 2022 года.
  9. ↑ Общие сведения об институте. Марийский научно-исследовательский институт языка, литературы и истории им. В. М. Васильева при Правительстве Республики Марий Эл. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 13 февраль 2022. Архивировано 8 ғинуар 2022 года.
  10. ↑ Андрей Чемышев стал лауреатом премии "Гордость нации" (20 ноябрь 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 февраль 2022. Архивировано 20 ноябрь 2021 года.

Һылтанмалар

Категориялар