Һомай (аҡыллы колонка)

2017 йылда туған телдәрҙе уҡытыу мәсьәләһе буйынса килеп тыуған хәл-ваҡиғалар һәм балаларҙың уйындары интернеттағы цифрлы тормошҡа күсеүе башҡорса һөйләшкән аҡыллы колонка булдырыуға этәргес бирә^[2]. Проект үҙе 2020 йылда — COVID-19 коронавирус пандемияһы ваҡытында барлыҡҡа килә. Артабан уны тормошҡа ашырыу энтузиастар тарафынан алып барыла^[1].

Ҡулланыусыларға башҡортса ассистент хеҙмәте күрһәтеүсе яһалма интеллектлы беренсе 250 колонканы сығарыу өсөн 2023 йылда проект Башҡортостан Башлығы грантына лайыҡ була^[3][4][5], беренсе партияһы 2024 йылдың 12 ғинуарында Өфөнөң башҡорт телле 6 балалар баҡсаһына тапшырыла^[6]

Колонка Интернетҡа сымһыҙ элемтә аша тоташа. Мәғлүмәт эшкәртеү серверҙа башҡарыла. Йыш ҡулланылған талаптарға (башкортса-русса тәржемә итеү, әкиәт һөйләү, музыка ҡуйыу, башҡорт аш-һыуы рецептарын табыу һәм башҡалар^[7]) алгоритмдар яҙыла, комплекслы осраҡта башкортса-инглизсә тәржемә аша chatGPT сервистары ҡулланыла. Башҡорт телен аңлау, тексҡа әйләндереү һәм һөйләм генерацияһы үҙ көстәре менән башҡарыла^[8].

Мариса һөйләшкән виртуаль ярҙамсыны булдырыу буйынса эш алып барыусы лингвист һәм тел активисы Андрей Чемышев белдереүенсә, өлгөләре 2024 йылдың февраль-мартында сығарыласаҡ iВика (ялан мари Айвика) яһалма интеллекты шулай уҡ Һомай эшләгән колонкала йәшәйәсәк:

Насчёт умной колонки? Я не собирался это делать. Мы с Айгизом думали, что нам нужна система автоматического перевода аудио- и видеоконтента, чтобы наши детки мультики смотрели на наших родных языках: у Айгиза на башкирском, а моя Эрвина — на марийском. Они включают свои планшеты, а мультики автоматически переводятся на те языки, которые мы поставим в настройках... Но вот Айгиз взял и создал свою башкирскую умную колонку Һомай... И нам пришла идея использовать одно и то же железо и программное обеспечение, а колонка будет мультиязычной: говоришь Һомай — тебе отвечает по-башкирски, говоришь iВика — отвечает по-марийски.[9] Андрей Чемышев