Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ш. Ә. Хоҙайбирҙиндың йорт - музейы

Ш. Ә. Хоҙайбирҙиндың йорт-музейы (рус. Дом-музей Ш. А. Худайбердина) — Өфөләге тарихи-мемориаль музей, Башҡортостан Республикаһының Милли музейы филиалы. Дәүләт эшмәкәре, яҙыусы һәм журналист Шәһит Әхмәт улы Хоҙайбирҙиндың тормошона һәм эшмәкәрлегенә, Башҡортостан дәүләтселеге һәм башҡорт журналистикаһы тарихына арналған. 1996 йылда ойошторола, 2000 йылдың 10 октябрендә тамашасылар өсөн асыла. Яңы күпер урамындағы 20-се тарихи ағас йортта урынлашҡан[1].

Бинаһы һәм ойошторолоу тарихы

Музей XIX быуатта төҙөлгән ике ҡатлы, мезонинлы ағас йортта урынлашҡан. Йорт генерал-майор Капитон Парфенович Слотов ғаиләһе менән бәйле. Бина төбәк әһәмиәтендәге тарихи-архитектура ҡомартҡыһы булып тора һәм дәүләт тарафынан һаҡлана[2].

1923 йылда Башҡорт АССР-ы хөкүмәте йортто республиканың эске эштәр халыҡ комиссары Шәһит Хоҙайбирҙингә һәм уның ғаиләһенә бирә. Хоҙайбирҙин бында бер йыл самаһы, ә ҡатыны һәм ҡыҙы 1960 йылға тиклем йәшәй. Мемориаль музей ойоштороу мәсьәләһе 1959 йылда уҡ тикшерелә; 1991 йылда йортто музейға тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул ителә[2].

1961 йылдан бинала Ш. Хоҙайбирҙин исемендәге ҡала балалар китапханаһы урынлаша[3]. Музей Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинетының 1996 йылдың 30 апрелендәге ҡарары нигеҙендә ойошторола. Тәүге концепция Хоҙайбирҙиндың мемориаль бүлмәһен республиканың милли-дәүләт төҙөлөшө тарихына арналған экспозиция менән берләштерә. Музей тамашасылар өсөн 2000 йылдың 10 октябрендә асыла[1].

2022—2023 йылдарҙа «Мәҙәниәт» милли проекты сиктәрендә бина ремонтлана, экспозиция яңыртыла һәм музей яңы техник ҡорамалдар менән йыһазландырыла[4]. Яңыртылған музей 2023 йылдың 6 майында ҡабат асыла[5].

Экспозицияһы

Экспозицияның тарихи өлөшө башҡорт милли хәрәкәтенең формалашыуына, автономия ойоштороуға, республиканың территориаль һәм административ үҙгәрештәренә арналған. Башҡортостандың дәүләт ҡоролошона ҡағылышлы төрлө проекттар, шул иҫәптән Татар-Башҡорт совет республикаһы һәм Урал-Иҙел штаттары тураһында материалдар күрһәтелә[2].

2023 йылда яңыртылған экспозиция дүрт залда урынлаша:

  • Башҡортостан дәүләтселегенең барлыҡҡа килеү тарихы;
  • Шәһит Хоҙайбирҙиндың тормошо һәм эшмәкәрлеге тураһындағы мемориаль экспозиция;
  • уның әҙәби һәм журналистик мираҫы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премия лауреаттары;
  • мезонинда XIX—XX быуаттар сигендәге «иҫке» Өфө һәм Слотовтар ғаиләһе тарихы.

Айырым бүлек Хоҙайбирҙиндың ҡыҙы — балерина һәм педагог Тамара Шәһит ҡыҙы Хоҙайбирҙинаға арналған[5].

Элек экспозицияның бер өлөшө Афғанстандағы һәм Чечнялағы һуғыштарҙа ҡатнашҡан Башҡортостан кешеләренә арналған була[1].

Музей ихатаһында Шәһит Хоҙайбирҙиндың бюсы ҡуйылған. Уны Баймаҡ районы хакимиәте тапшыра, Милли музей рәссамы Анатолий Фадеев реставрациялай[5].

Эшмәкәрлеге

Музейҙа экскурсиялар, күргәҙмәләр, осрашыуҙар һәм белем биреү саралары үткәрелә. Бында журналистарға Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге республика премияһын тапшырыу йолаһы бар. 2025 йылда хәҙерге башҡорт әҙәбиәтенә һәм Хоҙайбирҙиндың ижади мираҫына арналған «Ҡәләм көсө» («Сила пера») проекты сиктәрендә ун ике әҙәби кисә үткәрелә[4].

2026 йылдың 7 июлендә «Боронғо Өфө серҙәре» («Секреты Древней Уфы») күргәҙмәһе асыла. Уны «Боронғо Өфө» музей-ҡурсаулығы республиканың Мәҙәни мираҫ объекттарын дәүләт һаҡлауы буйынса идаралығы ярҙамында әҙерләй. Күргәҙмә Өфө II ҡаласығына арналған[6].

Урынлашыуы һәм етәкселеге

Адресы: Өфө, Яңы күпер урамы, 20. 2026 йылдың октябренә филиал мөдире — Динар Фәрүәш улы Зәйнуллин[7].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Дом-музей Ш.А. Худайбердина г. Уфы. Культурный мир Башкортостана. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Дом-музей Шагита Худайбердина (1996). Литературная карта Республики Башкортостан. Национальная библиотека имени Ахмет-Заки Валиди Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  3. ↑ Памятные места Уфы. Литературная карта Уфы. Централизованная система детских библиотек г. Уфы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 Публичный отчёт Национального музея Республики Башкортостан за 2025 год (PDF). Национальный музей Республики Башкортостан 40. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Обновленный дом-музей Шагита Худайбердина открыл свои двери для посетителей. Национальный музей Республики Башкортостан (6 май 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  6. ↑ Секреты Древней Уфы. Национальный музей Республики Башкортостан (9 июль 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.
  7. ↑ Дом-музей Ш.А. Худайбердина: контакты. Национальный музей Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 октябрь 2026.

Һылтанмалар

Категориялар