Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Эсперанто көнө

Эсперанто көнө — донъяла беренсе яһалма тел — эсперантоның халыҡ-ара көнө[1], 26 июлдә билдәләнә.

Тарихы

Был байрам офтальмолог Людвиг Маркович Заменхоф һәм Розалия Шолемовна Заменхоф (1839—1892) тарафынан «Доктор эсперанто» псевдонимы аҫтында «Халыҡ-ара тел» китабының баҫылып сығыуы менән бәйле. Тап ошо көндө, 1887 йылда, Заменгоф донъяға үҙенең «Беренсе китап» (эсперанто телендә Unua libro) тип тә аталған дәреслеген тәҡдим итә. 1878 йылда ул үҙенең класташтарына буласаҡ телдең тәүге үҫештәрен тәҡдим итә. Дәреслектең һуңғы варианты 1885 йылда тамамлана, әммә ике йыл дауамында Заменгоф әҙер китапты баҫтырырға нәшриәт эҙләй. Ниһайәт, 1887 йылдың 26​июлендә урыҫ телендә "Др. Халыҡ-ара тел. Алғы һүҙ һәм тулы дәреслек («Эспер. Д-ро эсперанто. Lingvo internacia. Antaŭparolo kaj plena lernolibro») Варшавалағы Кельтер типографияһында баҫыла. Эсперанттар араһында был дәреслек Беренсе китап (Unua libro) булараҡ билдәле.

Рус телендә беренсе тираж 3000 дана тәшкил итә, ә 1887 йылдың аҙағына дәреслек шулай уҡ поляк, немец һәм француз телдәрендә нәшер ителә.

Бер дәүләт тә эсперантоны рәсми рәүештә рәсми тел итеп раҫламаһа ла, ул 1921 йылда Франция Фәндәр академияһы һәм 1954 йылда ЮНЕСКО тарафынан тәҡдим ителә. 1985 йылда ЮНЕСКО ағза дәүләттәрҙе һәм халыҡ-ара ойошмаларҙы мәктәптәрҙә эсперанто уҡытыуын индерергә һәм уны халыҡ-ара хеҙмәттәшлектә ҡулланырға саҡыра. Әлеге ваҡытта Сан-Мариноның Халыҡ-ара фәндәр академияһы уҡытыу өсөн ҡулланыла.[2]Йыл һайын эсперанто телендә тәржемәселәрһеҙ йөҙәрләгән халыҡ-ара конференция һәм осрашыуҙар үткәрелә.

Ҡыҙыҡлы факт: бөгөн планетала 2 миллион кеше эсперанто телендә һөйләшә. Төп ташыусылар — халыҡ-ара никахтарҙа тыуған балалар.[2][3]

Эсперанто көнөнән тыш, был телде яратыусылар шулай уҡ Заменхоф көнөн билдәләй (эсперанто телендә: Zamenhofa Tago). Был байрам 15 декабрҙә, Людвиг Заменгофтың тыуған көнөндә билдәләнә. Эсперанттар был датаны беренсе тапҡыр күмәкләп XX быуаттың 20-се йылдарында билдәләй. Әлеге ваҡытта был байрамды Эсперанто әҙәбиәте көнө, Эсперанто мәҙәниәте көнө йәки эсперанто мәҙәниәте көнө тип үҙгәртергә тәҡдим ителә.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Esperanto Day (PDF). Universal Esperanto Association. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 декабрь 2018.
  2. ↑ 1 2 Отмечаем день международного языка - Эсперанто! Владимирская областная научная библиотека. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 июль 2024.
  3. ↑ Esperanto Today. The Esperantic Studies Foundation (ESF). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 5 июль 2024.

Категориялар