Ҡуҙы (йондоҙнамә билдәһе)
Ҡуҙы[1][2] (лат. Aries — һарыҡ) — астрологиялағы төшөнсә, йондоҙнамәләге беренсе билдә. Балыҡтар һәм Буға билдәләре араһында тора, яҙғы көн менән төн тигеҙләшкән ваҡыттан һанағанда эклиптика секторының 0-30 градусына тап килә[3][4][5].
Ҡуҙы билдәһенә 20 марттан[6] йәки 21 марттан алып[7] 20 апрелгә тиклем тыуғандар инә, сөнки көнбайыш астрологияһы күҙлегенән, был ваҡытта Ҡояш Ҡуҙы билдәһендә була[6][7].
Әгәр астрологтар күҙаллауына ярашлы, Платондың Бөйөк йылы йәки эклиптика буйынса яҙғы көн менән төн тигеҙләшкән ваҡыттың тулы әйләнеше 25920 йылға тигеҙ булһа, Ҡуҙының астрологик дәүере яҡынса беҙҙең эраға тиклем 2000 йылдан беҙҙең эраның 0-се йылдарына тура килә[8]
Йондоҙнамә йылы ғинуарҙа түгел, ә ҡояш яҙғы көн менән тән тигеҙләшкән ваҡытҡа ингәс, мартта башлана[9]. Шуға күрә, беренсе билдә булараҡ Ҡуҙы эволюция башланыуын символлаштыра; шулай уҡ ул яңырыу[10] һәм башланғысҡа ҡайтыуҙы белдергән циклдың һуңғы билдәһе лә.
Ҡуғҙы билдәһенә Ут стихияһы тура килә[4].
Идара иткән планетаһы — Марс[3].
Төҫө — ҡыҙыл менән аралашҡан аҡ[11].
Ҡуҙыны, ғәҙәттә, һарыҡ, йәки, анығыраҡ әйткәндә, алтын тиреле һарыҡ рәүешендә һүрәтләйҙәр[12]. Хайуандың символизмы — уның юл башлаусы булараҡ беренселегендә (һарыҡ көтөү алдынан йөрөй), уның физик көсөндә һәм аталаныу функцияһында һәм мөҙгөҙҙәренең спираль рәүешендә симметриялы булыуында[10].
Ҡуҙы билдәһен, астрономия буйынса Ҡояш 19 апрелдән 13 майға тиклем булған Ҡуҙы йондоҙлоғо менән бутарға ярамай[13].
Мифология
Боронғо Мысыр мифологияһында Ҡуҙы, ғәҙәттә, Мысыр Аллаһы Амон, ә Боронғо Греция мифологияһында — Афамант батшаның улы Фрикс Фессалиянан Колхидаға диңгеҙҙе өҫтөндә йөҙөп сыҡҡан алтын тиреле һарыҡ менән тиңләштерелә. Колхидала Фрикс Ҡуҙыны Зевсҡа ҡорбан итеп килтерә, ә уның алтын тиреһен Колхида батшаһына бүләк итә; мифтың икенсе версияһы буйынса, ҡуҙы тиреһен үҙе һала. (Һуңынан алтын тирене авгонавтар башлығы Ясон ҡулға төшөрә). Зевс хайуандың ҡаһарманлығын баһалай һәм уны күккә йондоҙлоҡ итеп урынлаштыра[12][14].
Он содержит звезды: на голове одну; на ноздрях три; на шее две; на конце передней ноги одну яркую; на хребте четыре; на хвосте одну; под животом три; на бедре одну; на бедре одну; на конце задней ноги одну. Всего семнадцать.
Классификация
Ҡуҙыны, йондоҙнамә билдәһе булараҡ, төрлө критерийҙар буйынса түбәндәгесә классификациялайҙар:
- квадранттар йәки йыл миҙгелдәре буйынса — яҙғы сиреге сангвиник, эҫе һәм дымлы[4]
- триплицеттар буйынса (стихиялар) — ут, (утлы, ҡайнар һәм ҡоро)[4]
- тигеҙләнеү нөктәһенә ҡарата урынлашыуы буйынса — төньяҡ[15]
- тригондар буйынса — көндөҙ — Ҡояш тригоны, төнөн — Зевс[5]
- ярһыулыҡ буйынса — ярһыулыҡта Ҡояш[5][16], тыныслыҡта Сатурн[17][16]
- идара иткән планеталары буйынса — Марс[3]
- билдә тәбиғәте буйынса — хәрәкәтсән йәки кардиналь[15], тропик[5]
- енес принцибы буйынса — ир-ат[3][5][15]
- йәшәү урыны буйынса — Арес (Марс) аллаһы торағында йәшәй[5]
- төбәк буйынса — Персия[5]
- кешенең тән өлөштәре буйынса — баш[5]
- буйһоноусанлыҡ буйынса — командалыҡ итеүсе[4]
- асцендентта булыу ваҡыты буйынса — ҡыҫҡа йәки ауыш күтәрелеү билдәһе[4]
Көнбайыш булмаған астрология аңлатмаһы
Бхавачакра
Ҡуҙы йондоҙнамәләге генә түгел, Бхавачакралағы — тормош ҡуласаһындағы киңлектә лә беренсе билдә[18]. Ул ут стихияһы менән бәйле, уның башланғыс торошо, санскритта «саттва» тип аталған эске «тигеҙлеге»[18]. Ут тригонына Ҡуҙынан ♈︎ башҡа Арыҫлан ♌︎ һәм Уҡсы ♐︎ инә[19].
Ҡуҙы яҙғы көн менән төн тигеҙләшеүен белдерә. Уға ҡапма-ҡаршы булып Үлсәү билдәһе тора (Һауа стихияһы, «саттва», көҙгө көн менән төн тигеҙләшкән ваҡыт. шул уҡ күсәрҙә, йондоҙнамәне тигеҙ өлөшкә бүлеп, дүрт билдә урынлашҡан, уларҙың һаны ваҡыттың һәм киңлектең ике ҡулсаһында ла бер үк[18]:
- Ҡуҙы ♈︎ — инеүсе ут билдәһе, саттва (тигеҙлек), һаны — 1;
- Ҡыҙ ♍︎ — китеүсе Ер стихияһы, раджас (дәрт йәки эшмәкәрлек), һаны — 6;
- Үлсәү ♎︎ — инеүсе һауа стихияһы, саттва (7);
- Балыҡ ♓︎ — китеүсе һыу стихияһы, раджас (12).
Ошо дүрт стихия төрөнә тап килгән билдәләрҙең һандарын ҡушып (1+6+7+12), 26 — тормош ҡулсаһының 12 билдәһе өсөн урта тигеҙлек һанын алабыҙ. 12 билдәнең уртаҡ суммаһы — 78, йәғни өс тапҡыр 26. Ошо көн менән төндө айырп торған үҙәк күсәрҙә бер генә инерт, йәнһеҙ билдә юҡ. Күсәр үҙе йәнһеҙ, бер ярымсфераның икенсеһенә күсеүен күрһәтә[20].
Үлсәү ♎︎ (7) һәм Ҡыҙ ♍︎ (6) — йондоҙнамәнең уртаһы, икеһе бергә 13 һанына тигеҙ. Ҡуҙы ♈︎ (1) һәм Балыҡ ♓︎ (12) билдәләре лә 13 һанын бирә. шуға күрә был дүрт билдә Йондоҙнамәлә мөһим роль уйнай[9].
Боронғо Мысыр
Боронғо Мысыр йондоҙнамәһе Дандарала Ҡуҙы йондоҙлоҡ поясында 32°-та тора[21].
Вавилон
Вавилон йондоҙнамәһендә Ҡуҙы «бер көнгә ирекмән» (фр. le Journalier). «Ҡуҙы» атамаһы кешелекте Бөтә донъя һыу баҫыуынан ҡамыштан ҙур кәмә эшләп, уға кешене һәм хайуандарҙы ҡотҡарған Эа аллаһы — "эриду ҡуҙыһы"на бирелә. Эаның символы — һарыҡ башлы таяҡ була[22].
График символы
Шулай уҡ ҡарағыҙ
- «Тетрабиблос»
- Ҡуҙы (йондоҙлоҡ)
- Йондоҙнамә билдәләре
Иҫкәрмәләр
- ↑ Русский орфографический словарь Российской академии наук. Отв. ред. В. В. Лопатин.
- ↑ Большой толковый словарь русского языка. Гл. ред. С. А. Кузнецов. Первое издание: СПб.: Норинт
- ↑ 1 2 3 4 Клавдий Птолемей
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Лилли У., 1999, с. 101—106
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Абдулманова И. В., 2021, с. 155—158
- ↑ 1 2 Сурдин В. Г. Астрология и общество // Природа. — 1994. — № 5.
- ↑ 1 2 Smith J. C., 2010
- ↑ Михайлов О. В., 2011, с. 58—59
- ↑ 1 2 Normand, 2012, с. 210
- ↑ 1 2 Normand, 2012, с. 207—208
- ↑ Лилли У., 1999, с. 101
- ↑ 1 2 Aries (ингл.). Britannica (20 апрель 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 август 2023.
- ↑ Shapiro L. T., 1977
- ↑ 1 2 Эратосфен. Катастеризмы.
- ↑ 1 2 3 Лилли У., 1999, с. 102
- ↑ 1 2 Аль-Бируни. Наука о звездах. — начало XI века.
- ↑ Лилли У., 1999, с. 79—80
- ↑ 1 2 3 Normand, 2012, с. 209
- ↑ Ларусс, 2011, с. 656
- ↑ Normand, 2012, с. 209—210
- ↑ Slosman, 2017, с. 40
- ↑ Normand, 2012, с. 207
- ↑ Unicode Decimal Code ♈. Code Table .NET. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 август 2023.
Әҙәбиәт
- Normand H. Bélier // Словарь универсальных символов, основанных на принципе ключа к знаниям = Dictionnaire des symboles universels basés sur le principe de la clef de la connaissance (фр.). — Dervy, 2012. — Т. 1. — С. 207—210. — 338 с. — ISBN 978-2844549358.
- Shapiro L. T. The Real Constellations of the Zodiac (инг.) // Planetarian. — International Planetarium Society, 1977. — March (vol. 6, no. 1). — P. 17—18. — ISSN 0090-3213.
- Slosman A. L'astronomie selon les Égyptiens (фр.). — Omnia Veritas Ltd, 2017. — 330 с. — ISBN 978-1910220993. Архивная копия от 28 ноябрь 2020 на Wayback Machine
- Smith J. C. Pseudoscience and extraordinary claims of the paranormal : a critical thinker's toolkit (инг.). — Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2010. — P. 52—53. — ISBN 9781405181235.
- Zodiaque // Petit Larousse des symboles (фр.) / Nanon Gardin, Robert Olorenshaw. — Larousse, 2011. — С. 655—659. — 680 с. — ISBN 978-2035969248.
- Абдулманова И. В. «Введение в астрологию» Павла Александрийского: особенности структуры и содержания // Самарский научный вестник. — 2021. — Т. 10, № 4. — С. 155—158. — DOI:DOI:10.17816/snv2021104204.
- Знаки астрономические // Советский энциклопедический словарь / Научно-редакционный совет: А. М. Прохоров (пред.). — М.: Советская энциклопедия, 1981. — С. 470. — 1600 с.
- Клавдий Птолемей. Четверокнижие.
- Лилли У. Глава XVI. О двенадцати знаках Зодиака и их множественном делении // Христианская астрология, смиренно изложенная в трёх книгах = Christian astrology. — М.: Академия мировой астрологии и метаинформации, 1999. — С. 101—106. — 160 с.
- Михайлов О. В. Блеск и нищета астрологии. — 2-е изд. — М.: КомКнига, 2011. — 240 с.
Тема буйынса өҫтәмә
 | |
|---|---|
| Библиография каталогтарында |
|
Знаки зодиака | ||
|---|---|---|
| Йондоҙнамә йондоҙлоҡтары | ||
| Йондоҙнамә билдәләре | ||
Змееносец йондоҙлоғон йондоҙнамәгә индермәйҙәр, әммә Ҡояш уның аша үтә. | ||