Өфө трактының 5-се саҡрымындағы һәйкәл

1918 йылдың июлендә Стәрлетамаҡты аҡ чехтар (рус.)баш. һәм аҡ гвардиясылар баҫып ала. Ҡалала эсер-меньшевиктарҙың «Ойоштороу йыйылышын яҡлау комитеты» (Комуч) власы урынлаштырыла. Эвакуацияланырға өлгөрмәгән Стәрлетамаҡ ревкомы ағзаларына, совет хеҙмәткәрҙәренә, ҡыҙыл гвардиясыларға, эшсе-активистарға ҡарата репрессиялар башлана. Шулай уҡ өйәҙҙән ҡулға алынғандарҙы Стәрлетамаҡҡа алып киләләр. Репрессиялар менән ҡала коменданты поручик Горбунов, урман заводы хужаһы Пылаевтың улы, эшҡыуар Шнейдермандың улы етәкселек итә. Ҡала төрмәһе тулы була, хатта Халыҡ йорто ла төрмә итеп яраҡлаштырыла. Сентябрь аҙағында ҡулға алынған алтмыш кешене чехословак конвойы Өфө төрмәһенә алып килә. Юлда колоннаны Вейгант етәкселегендәге контрразведчиктар ҡыуып етә һәм бөтә большевиктарҙы һәм активистарҙы шунда уҡ атып үлтереүҙе талап итә. Әммә Чехословакия конвойы офицеры контрразведчиктарҙың талабын үтәүҙән баш тарта, ләкин колонна Стәрлетамаҡҡа кире ҡайтарыла. 1918 йылдың 27 сентябренән 28 сентябренә ҡараған төндә Пылаев етәкселегендәге аҡ гвардиясылар 26 кешене төрмәнән алып сыға һәм Бугоров йырыны янында, Өфө трактының 5-се саҡрымында атып үлтерә^[1].

Совет власының тәүге йылдарында уҡ ҡалала ағас обелиск ҡуйыла, әммә һуғыш ваҡытында утынға ташып алып бөтәләр. 1956 йылда һәйкәл тергеҙелә^[2].

Обелиск авторҙары архитектор А. Ермилов, скульптор М. Шабалтин.

Ике метрлыҡ пьедесталда лавр тажы менән уратып алынған биш осло бронза йондоҙ менән тамамланған киҫелгән пирамида ҡуйылған. Обелискының дөйөм бейеклеге 7 метр^[2]. Пьедесталдың алғы яғында «Бында 1918 йылда Стәрлетамаҡта Совет власын урынлаштырыу өсөн әүҙем көрәшселәр аяуһыҙ атып үлтерелә» тигән яҙыу менән таҡта нығытылған. Бөгөн һәйкәл ҡалала Ленин проспектында урынлашҡан.