Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Азиев Камил Ғәле улы

Камил Ғәле улы Азиев (рус. Камиль Галиевич Азиев; 1930 йылдың 16 июле, Ҡарғалытамаҡ ауылы, Башҡорт АССР-ы — 1999 йылдың 9 ғинуары, Омск ҡалаһы) — совет һәм Рәсәй агрономы, орлоҡсолоҡ, ауыл хужалығы культураларының генетикаһы һәм селекцияһы өлкәһендәге белгес. Ауыл хужалығы фәндәре докторы (1988), профессор (1992), ВАСХНИЛ-дың мөхбир ағзаһы (1990)[1].

Биографияһы

1930 йылдың 16 июлендә Башҡорт АССР-ының Бәләбәй кантонындағы Ҡарғалытамаҡта тыуған. Хәҙер был ауыл Башҡортостан Республикаһының Благовар районына ҡарай[1].

1952 йылда Омск ауыл хужалығы институтын тамамлай. 1952–1953 йылдарҙа Омск өлкәһенең «Травополье» совхозында өлкән агроном булып эшләй. 1953–1956 йылдарҙа ошо институттың ауыл хужалығы продукттарын һаҡлау һәм эшкәртеү технологияһы кафедраһы аспирантураһында уҡый[2]. 1956 йылда игенде әүҙем елләтеүгә арналған кандидатлыҡ диссертацияһын яҡлай[3].

1956 йылдан Себер ауыл хужалығы ғилми-тикшеренеү институтында эшләй:

  • 1956–1957 йылдарҙа — механизация бүлегенең кесе ғилми хеҙмәткәре;
  • 1957–1959 йылдарҙа — шул уҡ бүлектең өлкән ғилми хеҙмәткәре;
  • 1959–1963 йылдарҙа — икенсе бүлексә идарасыһы;
  • 1963–1965 йылдарҙа — орлоҡто өйрәнеү бүлегенең өлкән ғилми хеҙмәткәре;
  • 1965–1981 йылдарҙа — орлоҡсолоҡ бүлеге мөдире;
  • 1981–1999 йылдарҙа — генераль директорҙың селекция эше буйынса урынбаҫары[2].

Бер үк ваҡытта 1973–1999 йылдарҙа ғилми эштәр буйынса директор урынбаҫары хоҡуғында селекция үҙәген етәкләй[2].

1999 йылдың 9 ғинуарында Омскиҙа вафат була[1]. Омскиҙа ерләнгән[4].

Фәнни эшмәкәрлеге

Азиевтың тикшеренеүҙәре орлоҡсолоҡҡа, ауыл хужалығы культураларының генетикаһы һәм селекцияһына, Көнбайыш Себерҙә орлоҡ етештереүҙең агроэкологик һәм ойоштороу-иҡтисади нигеҙҙәренә арналған[1].

Баҫыу культуралары орлоғон әүҙем елләтеү ысулын һәм уны орлоҡто һаҡлау, киптереү, йылы һауа менән йылытыу өсөн ҡулланыу буйынса тәҡдимдәр әҙерләй. Элита орлоғон алыу ысулдарын, орлоҡсолоҡ агротехникаһы алымдарын һәм орлоҡто саң торононан термик зарарһыҙландырыу технологияһын эшләүгә етәкселек итә. «Омское» тәжрибә-етештереү хужалығында орлоҡто термик эшкәртеү цехын булдырыуҙа һәм уның эшендә ҡатнаша[5].

Ауыл хужалығы культураларының һигеҙ сортын сығарыуҙа ҡатнаша[6]. 1973–1999 йылдарҙа уның етәкселегендә институт селекционерҙары 130 сорт сығара һәм дәүләт һынауына тапшыра; уларҙың 69-ы районлаштырыла һәм Дәүләт реестрына индерелә[3].

100-ҙән ашыу фәнни хеҙмәт, шул иҫәптән 30 китап һәм брошюра авторы. Уйлап табыуҙарға 23 авторлыҡ таныҡлығы ала[2].

Һайланма хеҙмәттәре

  • Семеноводство полевых культур в Омской области / соавт. С. И. Леонтьев. — Омск: Зап.-Сиб. кн. изд-во, 1970. — 120 с.
  • Возделывание новых сортов сельскохозяйственных культур: методические рекомендации / соавт. В. И. Богачков и др. — Новосибирск, 1979.
  • Влияние сроков посева на урожайность и посевные качества семян яровой пшеницы в степи и южной лесостепи Западной Сибири // Селекция и семеноводство зерновых культур в Сибири. — Новосибирск, 1981. — С. 83–90.
  • Опыт ускоренного внедрения новых сортов // Земледелие. — 1992. — № 4. — С. 35–38.
  • Семеноводство полевых культур в условиях Западной Сибири // Сельскохозяйственная наука Сибири (1969–1999). — Новосибирск, 1999. — С. 331–338.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • «Почёт Билдәһе» ордены (1980)[5].
  • «Маҡтаулы хеҙмәт өсөн. Владимир Ильич Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» миҙалы (1970)[5].
  • СССР Халыҡ хужалығы ҡаҙаныштары күргәҙмәһенең көмөш миҙалы (1984)[5].
  • Почёт билдәләре (1975, 1980)[5].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 АЗИЕВ Камиль Галиевич. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Азиев Камиль Галиевич (16.07.1930–09.01.1999). ГПНТБ СО РАН. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 Селекционно-семеноводческий центр сквозь эпоху перемен / сост. П. Н. Николаев и др.. — Омск: Изд-во ИП Макшеевой Е. А., 2025. — С. 21–23. — 346 с.
  4. ↑ Алим Фаизов. Камиль Азиев — видный представитель отечественной аграрной науки (К 85-летию со дня рождения профессора). Башинформ (16 июль 2015). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 АЗИЕВ Камиль Галиевич. Центральная научная сельскохозяйственная библиотека. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.
  6. ↑ Азиев Камиль Галиевич. Татарская энциклопедия TATARICA. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 октябрь 2026.

Әҙәбиәт

  • Селекционно-семеноводческий центр сквозь эпоху перемен / сост. П. Н. Николаев и др. — Омск: Изд-во ИП Макшеевой Е. А., 2025. — С. 21–23.

Һылтанмалар

Категориялар