Бикмөхәмәтова Ризәлә Миңнулла ҡыҙы

Ризәлә Миңнулла ҡыҙы 1933 йылдың 22 майында Бәләбәй ҡалаһында тыуған. Атаһы — Бикмөхәмәтов Миңнулла Ғәли улы, хужалыҡтың төрлө өлкәләрендә эшләгән; Әсәһе — Хәнифә Ғиләлетдин ҡыҙы, элекке уҡытыусы. Ғаиләлә алты бала тәрбиәләнә^[1].

1951 йылда Бәләбәй педагогия училищеһын, 1956 йылда — П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваторияһын (доцент А. В. Бандина-Каневская һәм профессор В. Г. Соколов класы), 1969 йылда — Гнесиндар исемендәге Дәүләт музыкаль-педагогия институты аспирантураһын (профессор А. А. Юрлов класы), 1981 йылда — Марксизм-ленинизм университетын ҡыҙыл дипломға тамамлай^[1].

1957–1960 йылдарҙа Башҡорт дәүләт филармонияһының Йыр һәм бейеү ансамбленең художество етәксеһе һәм дирижёры була. Уның менән бер нисә яңы программа әҙерләй, 200-ҙән ашыу концерт бирә, радиола башҡорт композиторҙарының яңы әҫәрҙәрен яҙҙыра^[1].

1960–1974 йылдарҙа Өфө сәнғәт училищеһында уҡыта, хорҙа дирижёрлыҡ итеү бүлеге мөдире, хор класы етәксеһе була. Хоры Ленинградта Башҡорт сәнғәте һәм әҙәбиәте аҙналығында (1969) ҡатнаша. Училищела урта белемле 25 белгес әҙерләй^[1]. 1962–1968 йылдарҙа Өфөләге Гнесиндар исемендәге институттың Уҡытыу-консультация пунктын етәкләй; уның базаһында 1968 йылда Өфө дәүләт сәнғәт институты асыла^[1][2]. Юғары белемле хор дирижёрының 16 белгесен әҙерләй^[1].

1969 йылдан алып Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында (һуңыраҡ — Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһы) педагогик эшмәкәрлек алып бара; бында йәмғеһе 50 йыл эшләй^[2]. 1969 йылда музыка факультеты деканы, 1969–1991 һәм 2006–2012 йылдарҙа хорҙа дирижёрлыҡ итеү кафедраһы мөдире була. 1974 йылдан — доцент, 1983 йылдан — профессор. Уның етәкселегендә хорҙа дирижёрлыҡ итеү кафедраһы дөйөм алғанда 23 йыл тирәһе эшләй^[2].

Бикмөхәмәтова етәкселегендә Башҡорт йәштәре һәм студенттары хоры — Бөтә Рәсәй художество ижады смотры лауреаты, Мәскәү ҡалаһында Башҡорт әҙәбиәте һәм сәнғәте аҙналығында (1961), Ленинградта БАССР мәҙәниәте көндәрендә (1969) ҡатнаша; Өфө дәүләт сәнғәт институты хоры — Бөтә Рәсәй юғары уҡыу йорттары ғилми (ижади) йәмғиәттәре конкурсы лауреаты (1977)^[1].

1979 йылда Кремль Съездар һарайында Бөтә Рәсәй хор йәмғиәтенең 100 йыллығына арналған юбилей концертында Әбйәлил мәҙәниәт һарайы хоры менән ҡатнаша^[1]. Республика йыр байрамдарын (1976–1980), мөһим даталарға арналған фестивалдәрҙе һәм 60-тан ашыу тантаналы концертты (1962–1992) әҙерләүҙә һәм үткәреүҙә баш хормейстер сифатында ҡатнаша^[1].

Рига ҡалаһында Бөтә Союз хор дирижёрҙары конкурсы жюриһы ағзаһы (1983), Бөтә Рәсәй хор дирижёрҙары конкурстары (Горький, 1989; Новосибирск, 1990) һәм Бөтә Рәсәй музыкаль конкурсы (Мәскәү, 2011) жюриһы ағзаһы була^[1]. Хор сәнғәтен әүҙем пропагандалай, Ф. И. Шаляпин исемендәге залда «хор филармонияһы»ның концерт миҙгелдәрен ойоштора (1990–1991, 2011–2012)^[1].

Ризәлә Миңнулла ҡыҙы 2021 йылдың сентябрендә оҙайлы ауырыуҙан һуң Өфөлә вафат була (88 йәшендә)^[1][3].

2023 йылдың декабрендә, Башҡортостанда Педагог йылы тамамланған мәлдә, педагогтың тыуыуына 90 йыл тулыу айҡанлы Өфө дәүләт сәнғәт институтында Р. Бикмөхәмәтова исемендәге III Бөтә Рәсәй хор коллективтары һәм вокаль ансамблдәр конкурсы, «Бикмөхәмәтов уҡыуҙары» фәнни-ғәмәли конференцияһы һәм «Уҡытыусыға бағышлау» иҫтәлек кисәһе үткәрелә^[2][3]. Уның исеме менән хор коллективтары конкурсы атала^[3].

Уҡыусылары араһында — М. Ә. Әхмәтзарипов, Р. Р. Ҡудашев, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған артисы Т. А. Кислицына, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре Т. А. Андреева, Л. П. Амантаева, В. И. Тарасенков.

Ризәлә Миңнулла ҡыҙы етәкселегендә Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт академияһының ассистентура-стажировкаһында Ш. Бабич исемендәге республика дәүләт йәштәр премияһы лауреаты, Т. Сәйфуллин исемендәге Дәүләт академия хор капеллаһының художество етәксеһе һәм баш дирижёры, проректор, хорҙа дирижёрлыҡ итеү кафедраһы мөдире А. А. Хәсбиуллина, Бөтә Рәсәй һәм халыҡ-ара конкурстар лауреаты, Башҡорт дәүләт опера һәм балет театрының баш хормейстеры, хорҙа дирижёрлыҡ итеү кафедраһы доценты А. Л. Алексеев уҡыған^[1].

Бер нисә баҫма һәм хоҡуҡлы мәҡәләләр авторы. Фәнни хеҙмәттәре хор дирижёрҙарының милли кадрҙарын әҙерләү һәм сәнғәт уҡыу йорттарында уҡыу процесын тиҙләтеү проблемаларына арналған. Дирижёрлыҡ итеү техникаһы буйынса методик тәҡдимдәр, педагогик әҙәбиәттең репертуар исемлектәре, башҡорт халыҡ йырҙарының үҙенсәлекле әҫәрҙәре һәм эшкәртмәләре йыйынтыҡтары, төрлө составтағы хорҙар өсөн хрестоматиялар әҙерләй^[1].

Әүҙем йәмәғәт эшмәкәрлеге алып бара. Киров районының 13-сө һәм 14-се саҡырылыш (1971, 1973) һәм Өфө ҡалаһының 15-се, 16-сы (1975, 1977) саҡырылыш депутаты була. Халыҡ депутаттары Советы, мәҙәниәт буйынса даими депутат комиссияһы рәйесе^[1].

«Намыҫлы хеҙмәт өсөн» юбилей миҙалы (1970), «Хеҙмәт ветераны» (1996), «Социалистик ярыш еңеүсеһе» (1986) миҙалдары менән бүләкләнгән. БАССР Юғары Советы Президиумының (1976), Тыныслыҡ өсөн көрәш комитетының (1971), РСФСР-ҙың Мәҙәниәт министрлығының (1963), Башҡортостандың мәҙәниәт һәм милли сәйәсәт министрлығының (2009), Башҡортостандың Мәғариф министрлығының (2009), Профсоюздарҙың өлкә комитеты Президиумының (1965, 1967, 1977, 1985), Республика профсоюздар комитеты Президиумының (2009) Почёт грамоталары, А. Ракша исемендәге БПУ-ның (1999) Почётлы лауреаты дипломы менән билдәләнә.

Бөтә Рәсәй хор (музыкаль) йәмғиәтенең почётлы ағзаһы (1983).

«Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре», «Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре» исемдәренә, II дәрәжә «Ватан алдында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» орденының миҙалына лайыҡ була (2014)^[2].