Граждан

РУВИКИ — интернет энциклопедия мәғлүмәте
Минин һәм Пожарскийға һәйкәл. «ГРАЖДАНИНУ МИНИНУ И КНЯЗЮ ПОЖАРСКОМУ БЛАГОДАРНАЯ РОССІЯ. ЛѢТА 1818», 2008 йыл.

Граждан йәки гражданин — сығышы менән төрлө милләт һәм этностан булһа ла теге йәки был тәғәйен дәүләттең даими халҡына ҡараған, дәүләт яҡлауы менән файҙаланған һәм дәүләттең ғәмәлдәге ҡанундарына ярашлы хоҡуҡтарға һәм бурыстарға эйә шәхес[1][2].

Теге йәки был дәүләттең хоҡуҡ белеме өлкәһендә «гражданин» һүҙе айырым термин булараҡ ҡулланыла һәм шәхестең тәғәйен бер дәүләткә ҡарауын аңлата. Монархиялы дәүләттәрҙә «гражданин» терминының аналогы — «подданный»[3].

Тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсәй империяһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Рәсәй империяһында «гражданин» һүҙе рәсми рәүештә «ҡала халҡы» тигәнде аңлата, йәғни «ҡала халҡы», «ҡала кешеһе» — рус. горожанин. Нәҡ ошо һүҙҙән «гражданин» һүҙе килеп сыҡҡан)[4]. Һүҙ шулай уҡ хәҙерге мәғәнәгә лә эйә булған, уны дөйөм ҡулланылышҡа император Александр I хакимлек иткән осорҙа Ҡанундар эшләү комиссияһында ағза булған яҙыусы һәм философ Александр Николаевич Радищев индереп ебәргән тигән фараз бар.

Рәсәйҙәге 1917 йылғы Февраль инҡилабынан (совет тарихнамәһендә — Февраль буржуаз-демократик революцияһы) һуң «гражданин» һүҙе мөрәжәғәт формаһында дөйөм ҡулланылышҡа әүҙем инеп китә.

Советтар Союзында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Шулай уҡ ҡарағыҙ[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Иҫкәрмәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

  1. Гражданин // Большая российская энциклопедия. — М.: Научное издательство «Большая Российская энциклопедия», 2016. — Т. 7. — С. 590. — 767 с. — 65 000 экз. — ISBN 978-5-85270-337-8. Архивная копия от 29 декабрь 2021 на Wayback Machine
  2. Ожегов С. И. Словарь русского языка: Ок. 57 000 слов/ / Под ред. чл.-корр. АН СССР Н. Ю. Шведовой. –. — 18-е изд., стереотип.. — М.: Рус. яз., 1986. — С. 122. — 797 с.
  3. Гражданин // Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 4 томах. — СПб., 1907—1909.
  4. Статья «гражданин» Архивная копия от 6 июнь 2012 на Wayback Machine в Этимологическом словаре русского языка Фасмера.

Әҙәбиәт[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]

Һылтанмалар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]