Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Ирғәлин Ғизетдин Дәүләтғәле улы

Выверенная статья

Aprove.svg

Выверенная статья

Ғизетдин Дәүләтғәле улы Ирғәлин (рус. Гизетдин Давлетгалеевич Иргалин; 1931 йылдың 1 апреле, Бөрйән районы, Башҡорт АССР-ы, Нәби ауылы, Башҡорт АССР-ы) — совет дәүләт һәм партия эшмәкәре, архивсы, журналист, Рәсәй тарихсыһы, «Башҡорт энциклопедияһы» баҫмаларының энциклопедик мәҡәләләр авторы. КПСС-тың Өфө ҡала комитеты секретары (1982—1985), Башҡортостан Республикаһы йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы директоры (1985—1999). Тарих фәндәре кандидаты. «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналының баш мөхәррире (1966—1969). КПСС ағзаһы, СССР Журналистар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһы Министрҙар Кабинеты ҡарамағындағы Архив эштәре буйынса идаралыҡтың ғилми советы ағзаһы (1998—2000). Халыҡ мәғарифы отличнигы (1965), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991).

Биографияһы

1931 йылдың 1 апрелендә Башҡорт АССР-ының Бөрйән районы Нәби ауылында тыуған[1].

Байназар тулы булмаған урта мәктәбендә ете йыллыҡ белем алғандан һуң, Темәс педагогия училищеһына уҡырға инә. Хеҙмәт юлын 1951 йылда Иҫке Монасип мәктәбендә уҡытыусы булып башлай.

Совет Армияһы сафтарында хеҙмәт иткәндән һуң Стәрлетамаҡ дәүләт педагогия институтында юғары белем ала, уҡытыусы, Собханғол урта мәктәбе директоры, Бөрйән районы халыҡ мәғарифы бүлеге мөдире[2] һәм Башҡорт АССР-ы Мәғариф министрлығы инспекторы булып эшләй. 1966 йылдан «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы мөхәррире була[3][2].

1968 йылда КПСС Үҙәк Комитеты ҡарамағындағы Юғары партия мәктәбен тамамлай һәм партияның Башҡортостан өлкә комитеты аппаратына күсерелә. 1982 йылға тиклем ул инструктор, фән һәм уҡыу йорттары бүлеге мөдире урынбаҫары булып эшләй. 1978 йылда тарих фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай.

1982 йылдың авгусында КПСС-тың Өфө ҡала комитеты секретары итеп һайлана. 1985 йылдың февралендә үҙенең үтенесе буйынса КПСС өлкә комитетының партия архивы мөдире итеп эшкә ебәрелә. 1985—1999 йылдарҙа — Йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы директоры[2].

1995 йылда Ғизетдин Дәүләтғәле улы Ирғәлин «Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостан, 1941—1945: документтар һәм материалдар» документтар йыйынтығын төҙөүселәр иҫәбенә инә[4].

Ғилми-мөхәррирләү эшмәкәрлеге

Башҡортостан Республикаһы тарихы буйынса документаль баҫмаларҙы әҙерләүҙә ҡатнаша.

Библиографияһы

  • Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында Башҡортостан, 1941—1945: документтар һәм материалдар / Башҡортостан Республикаһы Йәмәғәт берләшмәләренең үҙәк дәүләт архивы; төҙөүселәре: Т. Х. Әхмәҙиев, Ғ. Д. Ирғәлин, Н. П. Каменев, Ғ. Р. Мөхәмәтдинов. — Өфө: Китап, 1995. — 540 б.: ил.[5].
  • «Еңеү Уралда сүкелде»[2].
  • «Ҡайтарылған исемдәр» : [Башҡортостанда Сталин шәхесе культы йылдарында репрессияланғандар тураһында / Төҙөүселәре: Ирғәлин Ғ. Д., Асабин Е. П. — Өфө: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991.
  • «Дөрөҫлөккә ауыр юл». / Төҙөүселәре: Ғ. Д. Ирғәлин, Н. П. Каменев. — Өфө: Китап, 1997. — 272 б.
  • «Шайморатов генерал» (1998).
  • «Уларҙың исемдәре үлемһеҙ» (2000).
  • «XX быуат башында Башҡортостанда сәйәси партиялар һәм хәрәкәт».
  • «Башҡорт энциклопедияһы» (2005—2011) һәм «Башҡортостан: ҡыҫҡаса энциклопедия» (1996) баҫмаларындағы мәҡәләләре совет тарихи эшмәкәрҙәренә арналған.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • 1991—1994 йылдар һәм 1995—1996 йылдар өсөн архив ғилеме, документтар өйрәнеү һәм археография өлкәһендәге Бөтә Рәсәй ғилми эштәр конкурсы дипломы;
  • «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышындағы фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн» миҙалы;
  • «Фиҙаҡәр хеҙмәте өсөн. В. И. Лениндың тыуыуына 100 йыл тулыу айҡанлы» миҙалы;
  • «1941—1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында Еңеүгә 50 йыл» миҙалы;
  • РСФСР-ҙың халыҡ мәғарифы отличнигы (1965);
  • БАССР Юғары Советының Почёт грамотаһы (1981);
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991)[2].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 30 марта — 1 апреля. Вечерняя Уфа (30 март 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Аксакалу архивного дела – 90 лет! archive.bashkortostan.ru (1 апрель 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  3. ↑ Иргалин Г. Д. Архивы России (14 август 2026). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  4. ↑ Башкирия в годы Великой Отечественной войны. Российское историческое общество (18 декабрь 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.
  5. ↑ Список литературы. Оренбургская областная универсальная научная библиотека имени Н. К. Крупской (1 ғинуар 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 август 2026.

Һылтанмалар

Категориялар