Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Йәшел Сауҡалыҡ (Өфө)

Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Йәшел Сауҡалыҡ.

Йәшел Сауҡалыҡ, халыҡ телендә Зелёнка (рус. Зеленая Роща) — Өфөнөң көньяҡ-көнсығыш өлөшөндә урынлашҡан ҙур микрорайон, хәҙерге Киров, Совет һәм Октябрь административ райондары биләмәләрен үҙ эсенә ала. Исеме уның биләмәһендә урынлашҡан шул уҡ исемдәге шифахананан алынған. Район эре урман паркы майҙандары, типик совет һәм заманса торлаҡ йорттар, шулай уҡ үҫешкән коммерция һәм социаль инфраструктураһы берләшеүе менән билдәле.

Географияһы һәм сиктәре

Микрорайонға бейеклеге һиҙелерлек үҙгәргән убалы ерҙәр, шул иҫәптән тәрән тарлауыҡтар (мәҫәлән, Сутолоцкий) хас. Төньяҡ сик шартлы рәүештә Башҡортостан урмансылары исемендәге урман паркы һәм Ботаника баҡсаһы территорияһы тип иҫәпләнә, көньяҡ сик — элекке мамыҡ-кизе комбинаты (ХБК) майҙаны. Төп транспорт һәм планлаштырыу күсәре, оҙонлоғо 7,5 км, Менделеев урамы булып тора, ул райондың бөтә төп микрозоналары менән тоташҡан[1].

Тарих

XIX быуатта хәҙерге Йәшел Сауҡалыҡ ерҙәре Успение монастырына һәм ер хужаһы Новиковҡа ауылына ҡараған. XIX быуат аҙағында — XX быуат башында Өфө йылғаһына ҡараған был матур урындар хәлле өфөләр араһында популяр булған, улар бында дачалар төҙөй башлай. Рәссам Михаил Нестеров бында йыш була һәм бер нисә картина, шул иҫәптән «Автопортрет» һәм «Йылға ярындағы монахиня» төшөрә.

ХХ быуат башында хәҙерге шифахана биләмәһендәге урман яландары Өфө социал-демократтары тарафынан ойошторолған тәүге Беренсе май байрамы Маёвка (рус.)баш. үткәреү урынына әйләнә. 1905 йылдың 1 майында Лысая горала үткән Беренсе Май байрамы тимер юл оҫтаханаларынан эшселәр ҡатнашлығында демонстрацияға әүерелә. Лысая гораға 1905 йылда Өфө эшселәренең Беренсе май байрамы үткәргән урынға 1969 йылда мемориаль таш ҡуйылған, совет йылдарында был мемориаль майҙансыҡҡа даими рәүештә экскурсияларға пионерҙар килтерелгән, сит ил делегациялары ла күрһәтелгән[1].

1917 йылғы революциянан һуң дачалар урынында ял йорттары һәм Лутовиново шифаханаһы (хәҙер Йәшел сауҡалыҡ санаторийы) асыла. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында улар нигеҙендә эвакуация госпиталдәре ойошторола.

Микрорайондың әүҙем торлаҡ төҙөлөшө 70-се йылдарҙа башлана. Тарихи ағас биналар күбеһенсә емерелгән, райондың көньяҡ өлөшөндә һәм Изге Сергий сиркәүе янында өҙөк-өҙөк булып ҡына ҡалған[2][3].

Инфраструктура һәм иҫтәлекле урындар

Микрорайон үҙенең ҡапма-ҡаршылыҡтары менән айырылып тора: киң йәшел майҙандар типик күп ҡатлы биналар һәм ҙур сауҙа үҙәктәре менән йәнәш урынлашҡан.

  • Йәшел биләмәләр: улар араһында Өфө ботаника баҡсаһы институты (1932 йылда ойошторолған), Башҡортостан урмансылары исемендәге урман паркы (1966), «Йәшел сауҡалыҡ» шифаханаһы һәм дендропарктың парк майҙандары бар. Был биләмәләр өфөләр өсөн яратып ял итеү урыны булып тора.
  • Лысая гора (Чёртово городище): шифахана территорияһында урынлашҡан. Был мезолит осоро ҡаласығы ҡалдыҡтары табылған археологик урын. Әле шифахана биләмәһе аша тауға сығыу юлы рәсми рәүештә ябылған.
  • Мәғариф һәм ғилми учреждениелар: Өфө дәүләт нефть техник университетының төҙөлөш факультеты (УДПТУ), Рәсәй Федерацияһы Эске эштәр министрлығының Өфө юридик институты (элекке Успенский монастыры территорияһында урынлашҡан) һәм Өфө лимонарийы урынлашҡан.
  • Митрофанов сиркәүе (1852): Өфө юридик институтының ябыҡ биләмәһендә урынлашҡан. Пропуск менән инергә мөмкин.
  • «ВДНХ-ЭКСПО» күргәҙмә комплексы: Республика форумдарын, съездарын һәм күргәҙмәләрен үткәреү өсөн иң мөһим майҙансыҡ.
  • Сауҙа һәм логистика: Микрорайонда үҫешкән баҙарҙар һәм сауҙа-күңел асыу комплекстары селтәре бар, мәҫәлән, «Ирәмәл», «Башҡортостан» Lifestyle Center (Совет осорондаға Өфөнөң төп универмагының вариҫы), шулай уҡ Менделеев һәм Кувыкина урамдарында бихисап сауҙа үҙәктәре бар. Тарихи Гуревский йәшелсә базаһы бар, бихисап келәттәр һәм етештереү объекттары эшләй (элекке «Конди», «Тистан» фабрикалары һәм башҡалар).
  • Спорт объекттары: «Аҡбуҙат» ипподромы, «Аҡ-Йорт» саңғы трассаһы һәм канат паркы, Олимпия резервы мәктәбе[1][2].
Микрорайоны Уфы.jpeg Санаторий Зелёная Роща (Уфа).jpg Памятный камень с упоминанием маевки уфимских рабочих 1905 года был заложен на Лысой горе в Уфе.jpeg
Өфө микрорайондары «Йәшел Cауҡалыҡ» шифаханаһы 1905 йылда Өфө эшселәре Маёвка
үткәргән урында мемориаль таш

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Сергей Синенко. «Зеленая Роща» — Уфа от А до Я. Посреди России: люди, традиции, взгляды, идеалы и символы (21 февраль 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 сентябрь 2025.
  2. ↑ 1 2 Вернакулярные (народные) районы Уфы: Зелёная Роща. Институт развития городов Башкортостана (8 апрель 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 сентябрь 2025.
  3. ↑ Маевки на Лысой горе. Уфа: история, экскурсии, находки (9 август 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 10 сентябрь 2025.

Әҙәбиәт

  • Синенко С. Г. Уфа старая и новая. — Уфа: Государственное республиканское издательство «Башкортостан», 2007. — 272 с. — 3000 экз.


Был — тамамланмаған мәҡәлә. Һеҙ, мәҡәләне төҙәтеп һәм тулыландырып, РУВИКИ проектына ярҙам итә алаһығыҙ.

Категориялар