Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Рәхимов Камил Йософ улы

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Рәхимов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Камил Йосоп улы Рәхимов (рус. Рахимов, Камиль Юсуфович; 1900 йылдың 25 авгусы, Рәсәй империяһы — 1978 йылдың 25 феврале, Өфө) — совет композиторы, фольклорсы, музыка һәм йәмәғәт эшмәкәре. БАССР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1969). 1943 йылдан СССР Композиторҙар союзы ағзаһы. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы.

Биографияһы

Камил Йосоп улы Рәхимов Севастополь ҡалаһында Сембер губернаһы Яңы Масалай (Новые Мочалеи) ауылынан сыҡҡан Волга буйы татарҙары ғаиләһендә тыуған[1]. Уның атаһы, Йосоп Рәхимов, ҡала йәмиғ мәсетенең имамы булған[2]. Бала сағында Рәхимов, көйҙәрҙе ишетеп ҡабатлап, мандолинала уйнарға өйрәнә[3].

1919–1921 йылдарҙа Ҡыҙыл армияла хәрби оркестрҙар музыканты булып хеҙмәт итә[3]. 1924 йылда рабфакты тамамлағандан һуң М. И. Калинин исемендәге Ленинград политехник институтына уҡырға инә, әммә уҡыуын тамамламай. Шунан Ленинград консерваторияһына инергә теләй, ә 1927 йылда Ҡазан көнсығыш музыка техникумының оркестр факультетына уҡырға инә; һуңыраҡ Өфө сәнғәт техникумына күсә[4].

1929 йылда Башҡорт сәнғәт техникумының тынлы ҡоралдар бүлеген валторна класы буйынса тамамлай[2]. Мөхәмәтша Буранғолов пьесаһы буйынса «Башҡорт туйы» спектакленә яҙылған музыка уның диплом эше була[4].

1929–1930 йылдарҙа Рәхимов Башҡорт драма театрының музыка бүлеге мөдире, 1930–1938 һәм 1945–1947 йылдарҙа Башҡорт радиокомитетының музыка мөхәррире булып эшләй[3]. 1938 йылда репрессиялана һәм БАССР‑ҙың Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында һөргөндә була[2]. 1938 йыл репрессиялана, БАССР‑ҙың Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылында һөргөндә була. 1939–1943 йылдарҙа Иҫке Собханғол башҡорт урта мәктәбендә математика уҡыта, бер үк ваҡытта халыҡ риүәйәттәрен һәм көйҙәрен яҙып алыу менән шөғөЛләнә.

1943–1945 йылдарҙа Өфө гарнизоны оркестры музыканты булып хеҙмәт итә[2]. 1947 йылдан алып 1957 йылға тиклем БАССР Министрҙар Советы ҡарамағындағы Сәнғәт эштәре буйынса идаралыҡ эргәһендәге фольклор кабинетында эшләй; 1948–1953 йылдарҙа БАССР Композиторҙар союзының яуаплы секретары була.

Рәхимов Башҡортостан һәм башҡа төбәктәр буйлап фольклор экспедицияларында ҡатнаша, башҡорт, татар, урыҫ һәм сыуаш халыҡ йырҙарын яҙып ала һәм нотаға һала[2]. Бер нисә баҫма мәғлүмәттәренә ярашлы, ул 400‑гә яҡын халыҡ йырын яҙып алған[3]. 1977 йылда аҡлана[2].

Өфөлә вафат була[3].

Рәхимов — дөйөм белем биреү мәктәптәренең I–IV кластары (Өфө, 1951), I–VI кластары (Өфө, 1959), I–VIII кластары (Өфө, 1967) өсөн башҡорт телендәге музыка һәм йыр дәреслектәренең авторҙашы[3].

Әҫәрҙәре

  • симфоник оркестр өсөн — «Башҡорт маршы» (1949), концерт вальстары (1950, 1956, 1961), «Ике башҡорт бейеүе» (1969);
  • тауыш һәм симфоник оркестр өсөн — «Өс башҡорт оҙон йыры» (1947–1951);
  • тынлы оркестр өсөн — Башҡорт АССР‑ының 10 йыллығына марш (1929), «Поход маршы» (1958);
  • халыҡ музыка ҡоралдары оркестры өсөн — «Башҡорт халыҡ темаларына фантазия» (1935), «Лирик пьеса» (1945), «Ҡыҙҙар бейеүе» (1950), скерцо (1968);
  • Башҡортостан халыҡ бейеүҙәре ансамбле постановкаларына музыка (Т. Кәримов менән берлектә, 1952, 1954, 1955);
  • йырҙар һәм романстар, шул иҫәптән «Гөлғәйшә йыры» (1929), «Колхозсылар маршы» (1933), «Йәйге иртә» (1946), «Һине һағынам» (1950), «Хат көткәндә» (1958), «Халҡыма дан» (1960), «Шишмәгә киләм» (1961), «Тыуған илем» (1968), «Совет космонавтына дан» (1961), «Башҡортостан» (1964), «Батыр дуҫтарға» (1971), «Киң яландарҙа» (1971);
  • хор әҫәрҙәре, шул иҫәптән «Осоусылар маршы» (1947), «Мөғлифә» (1950), «Гөлшат йыры» (1951), «Бригадир йыры» (1951), «Дим буйында» (1952), «Йәштәр маршы» (1957), «Туғанлыҡ маршы» (1957), «Дуҫлыҡ тураһында кантата» (1957), «Коммунистик бригадалар йыры» (1959), «Һаумы, йәшлек» (1959), «Йәш төҙөүселәр йыры» (1961), «Урал уттарына дан» (1970);
  • балалар өсөн әҫәрҙәр, шул иҫәптән «Ленин юлы» (1960), «Октябряттар бейеүе» (1960), «Пионер ҡотлауы» (1960), «Көҙ» (1961), «Ҡуянҡай» (1961), «Йәш туристар йыры» (1965), «Сәғәт» (1966);
  • «Башҡорт туйы» (1929), Д. Юлтыйҙың «Ҡарағол» (1930) драма спектаклдәренә музыка;
  • радиопостановкаларға музыка;
  • башҡорт һәм татар халыҡ йырҙары эшкәртмәләре[3][2].

Маҡтаулы исемдәре һәм бүләктәре

  • БАССР‑ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1969)[2].

Хәтер

1994 йылдың апрелендә Өфөләге Киров урамының 13‑сө йортонда мемориаль таҡтаташ асыла[4].

Камил Рәхимовтың Өфө мосолман зыяратындағы ҡәбере 1990 йылда тарихи ҡомартҡылар исемлегенә индерелә[4].

2011 йылдан Бөрйән районы Иҫке Собханғол ауылындағы балалар сәнғәт мәктәбе композиторҙың исемен йөрөтә; мәктәптә бәләкәй генә музей асылған. Рәхимов уҡытҡан мәктәп бинаһына мемориаль таҡтаташ ҡуйылған[3].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Основоположник башкирской школы музыкальной фольклористики. Ватандаш (7 октябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Рәхимов Камил Йосоп улы. Башҡорт энциклопедияһы: 7 томда. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Камиль Рахимов. Сайт отдела культуры (12 август 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 Аксакал башкирской музыки. БАШвестЪ (25 август 2008). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 30 июнь 2026.

Әҙәбиәт

  • Баширов М. З. Камиль Рахимов: очерк о композиторе. — Уфа, 1967.
  • Зинатшина Н. Камиль Рахимов: буклет. — Уфа, 1977.

Категориялар