Күсимова Суфия Ғилман ҡыҙы

1944 йылдың 5 мартында Башҡорт АССР-ының Өфө ҡалаһында тыуған.

1966 йылда Мәскәү ҡалаһында А. В. Луначарский исемендәге Дәүләт театр сәнғәте институтының (сәнғәт ғилеме докторы Болеслав Иосифович Ростоцкий курсы) театр ғилеме факультетын тамамлай.

1966—1968 йылдарҙа Өфөлә Бөтә Рәсәй театр йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе консультанты булып эшләй^[1]. Артабан ГИТИС-тың СССР халыҡтары театрҙары кафедраһы аспирантураһын профессор Георгий Гоян етәкселегендә тамамлай^[2].

1971 йылдан 2017 йылға тиклем Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында ғилми-педагогик эшмәкәрлек алып бара: өлкән уҡытыусы, доцент, кафедра профессоры була. 1973—1982 йылдарҙа институттың театр факультеты деканы вазифаһын башҡара^[1][2].

1974 йылда «сәнғәт ғилеме кандидаты» ғилми дәрәжәһенә диссертация яҡлай. 1983—1987 йылдарҙа режиссура һәм актёр оҫталығы кафедраһы мөдире, 1992—2012 йылдарҙа — Сәнғәт тарихы һәм теорияһы кафедраһы мөдире була. 1997 йылдан — профессор^[1].

Ғилми-ижади эшмәкәрлеге башҡорт театр сәнғәтенең тарихын һәм хәҙерге торошон, милли классиканың сәхнәлә кәүҙәләнешен, режиссураны, актёр оҫталығын һәм Мостай Кәрим драматургияһын тикшереүгә бағышлана^[1].

Бөтә Союз, Бөтә Рәсәй һәм республика матбуғатында («Театр», «Театральная жизнь», «Советская культура», «Бельские просторы», «Рампа») баҫылған монографиялар, фундаменталь тарихи-театр очерктары һәм йөҙҙәрсә рецензиялар авторы^[2]. «Пьесаларҙа, спектаклдәрҙә һәм шәхестәрҙә театр» (2002) һәм «Театр юлы» (2004) китаптарында XX быуаттағы театр процесы контексында башҡорт драма сәхнәһенең үҫешен комплекслы өйрәнә^[1].

45 йылдан ашыу Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының театр факультетында уҡыта. Сит ил театры тарихы, рус драма театры тарихы, башҡорт театры тарихы һәм театр тәнҡите буйынса фундаменталь курстар әҙерләй һәм алып бара^[2].

Уның башланғысы менән 1997 йылда институтта «Театр белеме» һөнәре булдырыла (беренсе ҡабул итеү 1998 йылдың июлендә башҡарыла), был Башҡортостанда профессиональ театр тәнҡитенең үҙ аллы академик мәктәбен формалаштырырға мөмкинлек бирә^[1][2]. Тәүге йылдарҙан уҡ тиҫтәләгән театр белгесен, тәнҡитселәрҙе, театрҙарҙың әҙәби бүлек мөдирҙәрен һәм юғары мәктәп уҡытыусыларын тәрбиәләп сығара^[2].

1966 йылдан Рәсәй Федерацияһы Театр эшмәкәрҙәре союзы ағзаһы^[1]. Төрки телле театрҙарҙың «Туғанлыҡ» халыҡ-ара фестивалдәренең даими һәм объектив баһалама ағзаһы булып тора. «Театр яҙы» республика фестивалдәренең, республика драматургтар конкурстарының баһалама рәйесе, Башҡортостан Республикаһы Президенты ҡарамағындағы Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияларын тапшырыу буйынса комиссия ағзаһы булып тора^[3].

Милли театр тарихы буйынса 150-нән ашыу ғилми баҫма, монография, уҡыу ҡулланмаһы һәм аналитик мәҡәлә авторы^[1][2].

• Кусимова С. Г., Вербицкая Г. Я. Театр в пьесах, спектаклях и лицах (драматическая сцена Башкортостана в 70—90-е годы XX века) (рус.). — Уфа: УГИИ, 2002. — 194 с.
• Күсимова С. Ғ. Театр юлы = Путь театра (баш.). — Өфө: Ғилем, 2004. — 240 с. — ISBN 5-7501-0428-1.
• Кусимова С. Г. Башкирский академический театр драмы имени Мажита Гафури (исторический очерк) (рус.). — Уфа: Китап, 2009. — 128 с.
• Кусимова С. Г. Пьесы Мустая Карима на сценах нашей страны // Агидель. — Уфа, 1971. — № 1.
• Кусимова С. Г. Становление и развитие высшего театрального образования в Башкортостане. — Уфа: УГИИ, 1993. — (Уфимскому государственному институту искусств — 25 лет: Сб).
• Кусимова С. Г. Режиссерское искусство западноевропейского театра XX века: Учебное пособие. — Уфа, 1996.
• Кусимова С. Г. Семинар по анализу драмы и театральной критики. — Уфа, 2007.
• Кусимова С. Г. (сост. и автор). История и современность (к юбилею Башгосдрамтеатра им. М. Гафури). — Уфа, 2014. — Т. 1—3.

• Салауат Юлаев ордены (2014);
• Рәсәй Федерацияһы юғары мәктәбенең атҡаҙанған хеҙмәткәре (1999);
• Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1984)^[1];
• Рәсәй Федерацияһы һәм Башҡортостан Республикаһы Мәҙәниәт министрлыҡтарының Почёт грамоталары.

• Ире — Салауат Күсимов.
• Улы — Булат^[4].
• Атаһы — Ғилман Вилдан улы Ниғмәтйәнов (1911—1989), совет дәүләт эшмәкәре, Башҡорт АССР-ы Юғары Советы Президиумы Рәйесе (1946—1950), Башҡорт АССР-ы Министрҙар Советы Рәйесе урынбаҫары.
• Әсәһе — Раҡия Хәбибрахман ҡыҙы Ниғмәтйәнова (ҡыҙ фамилияһы Атласова), табип-терапевт, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған табибы, Рәсәй Федерацияһының һаулыҡ һаҡлау отличнигы.
• Әсәһе яғынан олатаһы — Хәбибрахман Ғабдрахман улы Атласов (1862—1949), земство табибы, Ҡазан университетын тамамлаусы (1904), Башҡортостанда һаулыҡ һаҡлау эшен ойоштороусыларҙың береһе^[2].