Юлтыева Нинель Дауыт ҡыҙы

1926 йылдың 3 февралендә Өфөлә тыуа.

1935—1941 йылдарҙа А. Ваганова исемендәге Ленинград хореография училищеһында (хәҙерге А. Ваганова исемендәге Рус балет академияһы) уҡый.

1968 йылда шул уҡ уҡыу йортоноң педагогия бүлеген тамамлай.

1972 йылда Н. Римский-Корсаков исемендәге Ленинград консерваторияһын (рус.)баш. тамамлай.

1941—1946 йылдарҙа — Башҡорт дәүләт опера һәм балет театры солисы^[1].

1946—1966 йылдарҙа М. Йәлил исемендәге Татар опера һәм балет театрының прима балеринаһы һәм балет труппаһының художество етәксеһе була^[1].

1968—1969 йылдарҙа Ленинград хореография училищеһында уҡыта. 1969—1973 йылдарҙа — Ҡазан опера һәм балет театрында баш балетмейстер.

1972 йылда Ҡазан мәҙәниәт институтының хореография кафедраһы мөдире. 1985 йылдан — профессор.

1974—1977 йылдарҙа Ҡаһирә балет труппаһының баш балетмейстеры һәм художество етәксеһе булып эшләй (Мысыр)^[1].

1981—1983 йылдарҙа Венесуэлала Т. Карреньо исемендәге Каракас театрында педагог һәм балетмейстер була.

1988—1989 йылдарҙа ҡайтанан Мысырҙа (Ҡаһирә) юғары балет институтында художество етәксеһе булып эшләй.

1998—2014 йылдарҙа Ҡазан хореография училищеһының художество етәксеһе^[2].

1950 йылдарҙа әүҙем педагогик эшмәкәрлеге башлана. Уның бер нисә йөҙ тәрбиәләнеүсеһе институттарҙа, мәктәптәрҙә, училищеларҙа уҡыта, коллективтар менән етәкселек итә, театрҙарҙа эшләй.

2014 йылдың 23 ноябрендә Ҡазанда вафат була, Ар зыяратында ерләнгән^[3].

• Атаһы — Дауыт Юлтый (1986—1938), совет башҡорт яҙыусыһы, драматург, журналист.
• Әсәһе — Фатима Ғилман ҡыҙы.
• Ағаһы — Таң Юлтыев.
• Тормош иптәше — Хәсби Фазлуллин, Башҡорт театрының баш дирижёры^[4].
• Улы — Мансур.
• Ейәнсәре — Эльза Спектор (Фазлуллина)^[5], 1992 йылдан алып әсәһе (Татьяна Спектор) менән Израилдә йәшәй^[6]. Лод ҡалаһында үҙенең «Спектор Дэнсинг» бейеү мәктәбе бар.

Н. Юлтыева опера һәм балет театрҙары сәхнәһендә күп һанлы партияларҙы башҡара, улар араһында:

• Торналар башлығы — «Сыңрау торна», З. Ғ. Исмәғилев һәм Л. Б. Степанов;
• Мария — «Баҡсаһарай фонтаны», Б. В. Асафьев;
• Сванильда — «Коппелия», Л. Делиб;
• Аврора — «Йоҡоға талған һылыу», П. И. Чайковский;
• Жизель — «Жизель», А. Адан;
• Одетта — «Аҡҡош күле», П. И. Чайковский;
• Одилия — «Аҡҡош күле», П. И. Чайковский;
• Китри — «Дон Кихот», Л. Минкус;
• Сөйөмбикә — «Шүрәле», Ф. Яруллин;
• Зөһрә — «Зөһрә», Н. Ғ. Жиганов;
• Раушан — «Раушан», З. Хәбибуллин;
• Сәрби — «Алтын тараҡ», Ә. Бакиров^[7];
• Зәйтүнгөл — «Сыңрау торна»^[8];
• Тао Хоа — «Ҡыҙыл мәк»^[9];
• Эсмеральда — «Эсмеральда»;
• Чага — «Князь Игорь»;
• Фетна — «Шәһрезада»;
• Вереника — «Мысыр төндәре»;
• Зифа — «Киҫекбаш»;
• Зарифа — «Тауҙағы ысынбарлыҡ»^[9][8];
• Сарри — «Күк күкрәү юлы»;
• Генриетта — «Ҙур вальс»;
• Сольвейг — «Пер Гюнт»;
• Катерина — «Таш сәскә»;
• Никия — «Баядерка»^[9][10];
• Наталья — «Я помню чудное мгновенье»;
• Добрунька — «Ун ике ай»;
• Ассоль — «Ал елкәндәр»;
• Ҡыҙ — «терелгән легенда»;
• Раймонда — «Раймонда»;
• Ҡарлуғас — «Доктор Айболит»^[9].

Түбәндәге балет спектаклдәренә һәм номерҙарына хореограф-ҡуйыусы булараҡ ҡатнаша^[11]:

• 1954 — «Аҡҡош күле» (Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры, Ҡазан);
• 1955 — «Шәһрезада» (Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры, Ҡазан);
• 1956 — «Шопениана» (Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры, Ҡазан);
• 1963 — «Я помню чудное мгновенье» (Н. В. Лысенко исемендәге Харьков опера һәм балет театры);
• 1967 — «Шүрәле» (Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры, Ҡазан);
• 1972 — «Баҡсаһарай фонтаны» (Муса Йәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театры, Ҡазан);
• 1975 — «Шопениана» (Ҡаһирә балет труппаһы, Мысыр);
• 1976 — «Жизель» (Ҡаһирә балет труппаһы, Мысыр);
• 1977 — «Дон Кихот» (Ҡаһирә балет труппаһы, Мысыр);
• 1983 — «Князь Игорь» (Ҡыпсаҡ бейеүҙәре; Т. Кареньо исемендәге театрҙың балет труппаһы, Венесуэла);
• 1983 — «Ҡылыс менән бейеү» (Т. Кареньо исемендәге театрҙың балет труппаһы, Венесуэла);
• 1987 — «Зәңгәр шәл» (Ғәлиәскәр Камал исемендәге Татар академия драма театры, Ҡазан).

• ТАССР-ҙың атҡаҙанған артисы (1953);
• РСФСР-ҙың халыҡ артисы (1957);
• Башҡортостан Республикаһының халыҡ артисы (1995);
• Татарстан Республикаһының халыҡ артисы (1996);
• Салауат Юлаев ордены
• «Бейеү рухы» («Душа танца») призы (2002)^[12];
• «1941-1945 йылдарҙағы Бөйөк Ватан һуғышында фиҙәкәр хеҙмәте өсөн» миҙалы;
• Исеме Ҡазандың почёт китабына индерелгән (2007^[13];
• Санкт-Петербургтағы фән һәм сәнғәт академияһының мөхбир ағзаһы^[14], профессор.

• 2026 йылда, тыуыуының 100 йыллығы уңайынан хәтер саралары: 3 февралдә Ҡазан хореография училищеһында «Уҡытыусыбыҙҙы һәм дуҫыбыҙҙы иҫкә алабыҙ» кисәһе^[15][16], февраль һуңында Өфөлә Шәһит Хоҙайбирҙиндың йорт-музейында «Нинель Юлтыеваның адажиоһы» хәтер кисәһе үтә^[17][18].
• Ҡазанда Нинель Юлтыева исемендәге «Хыял юлынан» халыҡ-ара хореография сәнғәте конкурс-фестивале ойошторола"EduTatarKonkurs">Международный конкурс-фестиваль хореографического искусства «Дорогою мечты»  (билдәһеҙ). Образовательный портал РТ. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 14 июль 2026.</ref>^[19].

kazan.aif.ru сайтында Нинель Юлтыева, бөйөк балерина һәм хореограф, тип атала^[20].

• Ҡыҙына Нинель («Ленин» һүҙенең киреһе) тигән һирәк исемде атаһы уйлап таба^[21].

• Адажио моей памяти. — Казань, 2006.