Орешник (ракета комплексы)

«Орешник» ракета системаһын хәрби шарттарҙа уңышлы һынап ҡарау тураһында 2024 йылдың 21 ноябрендә Рәсәй Президенты Владимир Путин хәбәр итте^[3]. Һөжүм Украина Оборона-сәнәғәт комплексының иң ҙур объекттарының береһе булған «Көньяҡ машиналар эшләү заводы»на яһалды^[4]. Ил етәксеһе аңлатыуынса, «бөгөнгө көндә бындай ҡоралға ҡаршы торорлоҡ саралар юҡ», сөнки «Орешник» ВСУ ракета предприятиеһын 10 мах тиҙлегендә (2,5-3 километр/секунд) һөжүм итеп юҡҡа сығарҙы^[4]. «Көньяҡмаш» НАТО рөхсәте менән 2024 йылдың 19 ноябрендә ATACMS ракеталары ярҙамында Брянск өлкәһен утҡа тотоуға, шулай уҡ 2024 йылдың 21 ноябрендә Storm Shadow һәм HIMARS ракеталары менән Брянск һәм Курск өлкәләренә һөжүмгә яуап ҡулланылды.

Путин Британияның Storm Shadow һәм Америка ATACMS ракеталары Брянск өлкәһендә тотҡарланыуын, кешеләрҙең зыян күрмәүен һәм ҡоролмаларҙың емерелмәүен белдерҙе. Әммә Курск өлкәһендәге «Төньяҡ» хәрби төркөмө командалыҡ пунктына һөжүм ваҡытында һәләк булыусылар һәм яраланусылар булыуын әйтте^[4]. РФ Президенты аңлатыуынса, бындай системаларҙы НАТО ҡатнашлығынан башҡа ҡулланыу мөмкин түгел, һәм был ҡаршылыҡҡа яңы характер өҫтәне:

Бынан башлап, беҙ быға тиклем күп тапҡыр баҫым яһағанса, Көнбайыш тарафынан ҡуҙғатылған төбәк-ара конфликт Украина ерендә глобаль характер алды^[4].

Шулай уҡ Путин, Рәсәйгә һөжүм итеүҙә ҡатнашҡан илдәрҙең хәрби объекттарына һөжүм итеү хоҡуғы тураһында иҫкә төшөрҙө:

Беҙ илебеҙгә һөжүм итеү өсөн ҡоралын ҡулланыуға рөхсәт биргән илдәрҙең хәрби объекттарына һөжүм итеү хоҡуғы бар иҫәпләйбеҙ. Әгәр агрессив ғәмәлдәр көсәйтелә икән, беҙ яуапты шулай уҡ ҡәтғи һәм тиң кимәлдә бирәсәкбеҙ^[5].

2024 йылдың 22 ноябрендә Рәсәй Президенты Путин Рәсәй Оборона министрлығы етәкселеге, ОПК вәкилдәре менән осрашты һәм уларҙы «Орешник»ты уңышлы һынау менән ҡотланы. Ул системаның проектлаусылары дәүләт наградаларына тәҡдим ителеүен хәбәр итте^[6], ҡоралды сериялы етештереү тураһында ҡарар ҡабул ителеүен белдерҙе^[7] һәм Рәсәйҙә ҡулланыуға әҙер системалар запасы барлығын билдәләне^[8]:

«Орешник» ракета системаһы — был ябай гипертауышлы һөжүм ҡоралы ғына түгел. Уның көсөргәнешле һөжүм мөмкинлеге, айырыуса, берләштерелгән күп һанлы һөжүмдәрҙә һәм Рәсәйҙең башҡа юғары теүәллекле алыҫтан бәреүсе системалары менән берлектә файҙаланылғанда, һөҙөмтәләрен стратегик тәғәйенләнешле ҡоралдарға тиңләргә мөмкин. Әммә асылда «Орешник» стратегик ҡорал булып тормай^[9].

2024 йылдың ноябренә ҡарата, Рәсәй инженерҙары «Орешникк» системаһынан тыш урта һәм ҡыҫҡа аралыҡҡа тәғәйенләнгән башҡа бер нисә ракета системаһы өҫтөндә эшләгән^[10].

Рәсәй хәрби эксперттары «Көньяҡмаш»ҡа һөжүм кадрҙарын анализлағандан һуң, «Орешникк» ракета комплексының түбәндәге характеристикалары булыуын фаразланы:

• уртаса осоу аралығы — 1000-5500 километр;
• тиҙлеге — 10 Мах (сәғәтенә 12 мең км);
• айырым билдәләү мөмкинлеге булған бүленеүсе өлөшө^[11];
• стандарт һуғыш йөкләнеше — 3–6 термоядер блок, һәр береһе 150 килотонна тротил эквиваленты^[12].

«Орешник» — ҡаты яғыулыҡлы ракета. Унда РС-24 «Ярс» МБР технологиялары ҡулланылған. Комплекс РС-26 «Рубеж» системаһының артабанғы үҫеш һөҙөмтәһе булып тора^[12].

«Хәрби хроника» баҫмаһы ракетаның яҡынса осоу ваҡытын күрһәтте^[12]:

• Польшаға — 8 минут;
• Германияға — 11 минут;
• Бөйөк Британияға — 19 минут.

Президенттың матбуғат секретары Дмитрий Песков аңлатыуынса, «Орешник» ракетаһы осоролғанға тиклем 30 минут алдан, Рәсәй автоматик режимда ядро хәүефен кәметеү үҙәге аша АҠШ-ҡа һөжүм тураһында хәбәр ебәргән^[13].

АҠШ президентының матбуғат секретары Карин Жан-Пьер брифинг ваҡытында Америка Ҡушма Штаттарының Украина һәм союздаштарына Рәсәйҙең урта аралыҡҡа осоусы ракета ебәреүе тураһында алдан хәбәр итеүен әйтте^[14].

Пентагонда АҠШ-тың Рәсәй менән ҡаршылыҡҡа ынтылмауы тураһында белдерҙеләр^[15]. Шул уҡ ваҡытта, Пентагондың матбуғат секретары Сабрина Сингх «Әремлек» комплексы ҡулланылыуы Вашингтондың Украинаға ҡарата сәйәсәтенә йоғонто яһамаҫ тип белдерҙе^[16].

Венгрия премьер-министры Виктор Орбан НАТО илдәрен Рәсәйҙең ядро доктринаһын үҙгәртеүе һәм «Орешник» комплексының уңышлы һынау һөжүме тураһында етди ҡарарға саҡырҙы:

...Рәсәй президенты телевидение аша халыҡҡа мөрәжәғәт итеп, уларҙың Украинаға ошондай ҡорал биргән илдәрҙе хәрби маҡсат итеп танырға үҙҙәрен хоҡуҡлы тип һанауын асыҡ әйтте. Был ябай һүҙ уйыны түгел. Рәсәй кеүек ил был тема буйынса нимәлер әйтһә, уны тап шулай аңларға кәрәк^[17].