Путин Владимир Владимирович

1975 йылда Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетын тамамлай^[19], дәүләт именлеге Комитетына эшкә ебәрелә[2]. Шул уҡ Ваҡытта Охтала оператив состав әҙерләү курстарын үтә («401-се мәктәп») ҺӘМ СССР КГБ-ның территориаль органдары системаһында кесе офицер (юстиция өлкән лейтенанты) аттестация үтә^[20].

1977 йылдан Һуң Ленинград һәм Ленинград өлкәһе буйынса СССР КГБ Идаралығының Тәфтиш бүлегендә контрразведка линияһы буйынса эшләй^[14]. Путиндың эш урыны «Ҙур йорт»та була^[21], 1979 йылда Рәсәйҙең Федераль именлек хеҙмәте академияһында алты айлыҡ әҙерләү курстарында уҡый.

1984 йылда юстиция майоры дәрәжәһендә КГБ-ның Ҡыҙыл Байраҡлы институтының бер йыллыҡ факультетына уҡырға ебәрелә, уны 1985 йылда «Тышҡы разведка» һөнәре буйынса тамамлай. Путин легаль һәм легаль булмаған разведка линияһы буйынса әҙерлек үтә. Уҡыу бүлеге старостаһы була, немец телен өйрәнә^[21].

1985—1990 йылдарҙа Путин ГДР-ҙа КГБ-ның тышҡы разведка линияһы буйынса эшләй. Уның етәксеһе Көнсығыш Германияла совет разведка төркөмө начальнигы, ГДР Дәүләт именлеге министрлығы ҡарамағындағы СССР КГБ вәкиле полковник Лазарь Матвеев була (2017 йылдың майында 90 йәшендә йәшерен статусы алына). Дрезденда Путиндың хеҙмәттәштәре Сергей Чемезов Һәм Николай Токарев була^[21][22]. Путин Дрездендағы территориаль разведкала эшләй. 2018 йылда Путин үҙе һөйләүенсә, Совет разведка төркөмө мәнфәғәттәре өлкәһенә Көнбайыш Европа илдәре АҠШ союздаштары инә. Был дәүләттәр, тәү сиратта ФРГ, 1980-се йылдар уртаһына ҮҘ территорияһында СССР-ға йүнәлтелгән урта һәм бәләкәй алыҫлыҡтағы ракеталар урынлаштыра^[21].

Хеҙмәт стажы буйынса командировка барышында Путин подполковник дәрәжәһендә һәм бүлек начальнигының өлкән ярҙамсыһы вазифаһында үрләтелә. Берлин диуары ҡолатылғандан һуң күп тә үтмәй, 1989 йылдың 5 декабрендә немец демонстранттары Angelikastrasse урамындағы совет резидентураһының 4-се йортон штурмлап, КГБ архивтарын баҫып алырға маташа, әммә Путин табель ҡоралын ҡулланмайынса йыйылыусыларҙы таралыуға күндерә. Бик ҙур күләмдә йәшерен оператив документтарҙы ул резидентура мейесендә яндыра. 1990 йылдың ғинуарында Путин ГДР-ға командировканы тамамлай һәм Ленинградҡа ҡайта^[21].

1989 йылда ГДР Милли халыҡ армияһының бронза миҙалы менән бүләкләнә.

Сит илгә командировка тамамланғандан һуң һәм СССР-ға ҡайтҡас, Путин әйтеүенсә, үҙ теләге менән Мәскәүҙәге КГБ-ның тышҡы разведка Үҙәк аппаратына күсеүҙән баш тарта һәм Ленинград КГБ идаралығының беренсе бүлегенә (СССР территорияһынан разведка) ҡайта. 1990 йылда Литейный урамындағы бинала подполковник Путин 643-сө кабинетта эшләй. Шул уҡ алтынсы ҡатта, күрше кабинетта, Сергей Иванов — буласаҡ РФ оборона министры, президент Путиндың хакимиәте башлығы эшләй^[14][21].

1991 йылдың 20 авгусында Ленинград мэры Собчак ГКЧП бойороҡтарын үтәүҙән баш тартҡас, ул ваҡытта Собчак менән бер йылдан ашыу эшләгән Путин КГБ-нан эштән бушатыу тураһында рапорт яҙа; отставка ҡабул ителә^[21][23].

1990 йылдың яҙынан алып Путиндың төп рәсми эш урыны Ленинград дәүләт университеты була, унда ул ректор Станислав Меркурьевтың халыҡ-ара мәсьәләләр буйынса ярҙамсыһы була. Меркурьев һуңыраҡ Путинды Собчакҡа тәҡдим итә^[24].

1990 йылдың майында, Собчак Ленинград ҡала халыҡ депутаттары советы рәйесе итеп һайланғандан һуң, Путин уның кәңәшсеһе була.

1991 йылдың 28 июненән, Собчак мэр вазифаһына һайланғандан һуң, рәйес вазифаһын башҡарыусы, ә 15 июлдән Ленинград мэрияһының Тышҡы бәйләнештәр буйынса комитеты рәйесе (1992 йылдың 16 майынан Санкт-Петербург)^[25] Тышҡы бәйләнештәр буйынса комитеттан тыш, Путин мэрияның оператив мәсьәләләр буйынса комиссияһы менән етәкселек итә^[24].

1993 йылдан Собчак үҙенең сит илгә сәйәхәттәре ваҡытында Путинды үҙенең урынына урынбаҫары итеп ҡалдыра башлай^[26].

1994 йылдың мартында Путин Санкт-Петербург хөкүмәте рәйесенең беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә, тышҡы бәйләнештәр буйынса комитет етәксеһе вазифаһын һаҡлап ҡала^[26]. Петербург хөкүмәте рәйесе урынбаҫары вазифаһына мэрияның көс һәм хоҡуҡ һаҡлау ведомстволарының территориаль органдары (ГУВД, Рәсәй Оборона министрлығы, Рәсәй Федераль именлек хеҙмәте, прокуратура, судтар, Таможня комитеты), шулай уҡ сәйәси һәм йәмәғәт ойошмалары менән эште координациялау һәм үҙ-ара килешеп эш итеү инә. Путиндың ҡарамағында теркәү палатаһы, шулай уҡ мэрия идаралыҡтары: юстиция, йәмәғәтселек менән бәйләнеш буйынса, административ органдар, ҡунаҡханалар була.

1996 йылдың йәйендә Собчак, һайлауҙарҙа еңелеп, мэр вазифаһын ҡалдыра, шунан һуң Путиндың Санкт-Петербург мэрияһындағы эше тамамлана.

1996 йылдың авгусында, губернатор һайлауҙарында Собчак еңелеүенән һуң, Владимир Путин, үҙенең хәтирәләре буйынса, 1991 йылдағы августағы путч көндәрендәге кеүек, йәнә таксиҙа эшләп алырға ниәтләй^[27]. Петербургтың элекке вице-мэры контр-адмирал Вячеслав Щербаков, Путинды яңы хакимиәткә Владимир Яковлевты саҡыралар, тип иҫкә ала, әммә Путин, Игорь Сечиндың һүҙҙәре буйынса, быны хыянат тип иҫәпләй һәм киҫкен рәүештә баш тарта.

Тиҙҙән Путин Мәскәүгә эшкә саҡырыла, ул Павел Бородиндың урынбаҫары, президент эштәре менән идара итеүсе вазифаһына тәғәйенләнә. Бында ул юридик идаралыҡ һәм Рәсәй сит ил милке менән идара итеүҙе контролдә тота^[28][29].

1997 йылдың 26 мартында Путин Рәсәй Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары ⁇ Рәсәй Федерацияһы президентының Баш контроль идаралығы начальнигы итеп тәғәйенләнә, был вазифала Алексей Кудринды алмаштыра^[28][30].

Путин һүҙҙәренсә, Оборона заказын үтәүгә бәйле Баш контроль идаралығы үткәргән тикшереү һөҙөмтәләре 1997 йылдың майында Рәсәй оборона министры Игорь Родионовтың отставкаға китеүенең сәбәптәренең береһе була^[31].

1998 йылдың 25 майында В. Б. Юмашева Путиндың президент Администрацияһында беренсе урынбаҫары итеп тәғәйенләнә^[32][33], ул төбәктәр менән эшләү өсөн яуаплы була. Билдәләнеү мәленә Кремлдең иң абруйлы фигураларының береһе һанала^[34].

1998 йылдың 25 июлендә Путин Рәсәй Федерацияһының Федераль именлек хеҙмәте директоры итеп тәғәйенләнә^[33][35]. ФСБ башлығы вазифаһында булған осорҙа ФСБ-ның иҡтисади контрразведка һәм стратегик объекттарҙы контрразведка менән тәьмин итеү буйынса идаралыҡтарын бөтөрә, улар урынына алты яңы идаралыҡ булдыра^[36]. ФСБ директоры вазифаһында Путинға полковник хәрби званиеһы бирелә^[37].

1999 йылдың 26 мартында Путин, ФСБ директоры вазифаһын һаҡлап, Рәсәй Федерацияһы Именлек советы секретары була^[28].

1999 йылдың апрелендә Путин һәм эске эштәр министры Сергей Степашин етәкселегендәге комиссия һығымтаһы нигеҙендә Ельциндың тирә-яғындағы эшмәкәрлекте тикшергән генераль прокурор Юрий Скуратов вазифаһынан бушатыла^{[38][39][40][41]}.

1999 йылдың май башында Ельцин үҙенең власын Путинға тапшырыу тураһында ҡарар ҡабул итә. 5 августа Путин менән осрашыуҙа Ельцин уны Рәсәй хөкүмәте рәйесе итеп тәғәйенләргә теләүе тураһында хәбәр итә^[29].

1997 йылда Путин Санкт-Петербург дәүләт тау институтында «Стратегическое планирование воспроизводства минерально-сырьевой базы региона в условиях формирования рыночных отношений (Санкт-Петербург и Ленинградская область)» темаһына иҡтисад фәндәре кандидаты ғилми дәрәжәһенә дәғүә итеүгә диссертация яҡлай^[42][43] Иҡтисад фәндәре докторы, профессор Владимир Федосеев, минераль сеймал иҡтисады өлкәһендә билдәле белгес ғилми хеҙмәттең етәксеһе була^[44].^[45].

Чечняла яңы ҙур һуғыш «кисектерелгән статус» идеяһын ерләй һәм йәнә ҡасаҡтар ағымына һәм ҙур ҡорбандарға килтерә^[50]. 2000 йылдың яҙы башында федераль ғәскәрҙәр Грозныйҙы ала һәм республиканың күпселек территорияһын контролдә тота. 2000 йылдың мартында унда 1991 йылдан алып беренсе тапҡыр дөйөм Рәсәй һайлауҙарында тауыш биреү өсөн участкалар булдырыла. Федераль властарҙың союздаштары булып Ичкерия мөфтөйө Әхмәт Ҡадиров, уның улы Рамзан һәм Масхадовтан ҡәнәғәтһеҙлек кисергән ялан командирҙары тора. 1999 йылдың көҙөндә үк улар федераль ғәскәрҙәр яғына күсә[59]. 2000 йылдың июнендә Путин Әхмәт Ҡадировты Чечня хакимиәте башлығы итеп тәғәйенләй. 2003 йылдың мартында Чечняла референдум үтә, унда федераль ҡануниәткә ярашлы Чечня конституцияһы ҡабул ителә[59]. 2003 йылдың октябрендә Әхмәт Ҡадиров республика башлығы итеп һайлана, ә 2004 йылдың майында ул теракт һөҙөмтәһендә һәләк була. Уның улы Рамзан Ҡадиров республиканы 2007 йылдың апрелендә етәкләй.

Икенсе чечен һуғышы рәсми рәүештә 2009 йылдың 16 апрелендә төн уртаһында «КТО режимын» бөтөрөү менән тамамлана^[70][71].

Тулы күләмле хәрби операция туҡтатылғандан һуң чечен сепаратистары, диверсия һәм террор тактикаһына күсеп, федераль властарға ҡаршы һуғышты дауам итә. Боевиктар бер нисә эре рейд үткәрә, шул иҫәптән 2001 йылдың сентябрендә Гудермесҡа һөжүм һәм 2002 йылдың сентябрендә Руслан Гелаев отрядының Ингушетияға һөжүм итеүе. 2003 йылдың аҙағында Гелаевтың Дағстан территорияһы аша Панкис тарлауығына (Грузия) үтеп инергә маташыуы ике ай буйы ауыр техника һәм авиация ҡулланып ҡораллы бәрелешкә килтерә.

2002 йылдың 23 октябрендә Мәскәүҙә чечен боевиктары Дубровкалағы Театр үҙәген баҫып алыуы айырыуса ҙур резонанс ала^[72].

Боевиктар Мәскәүҙә ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнашлығында бер нисә теракт ойоштора, ике тапҡыр электропоездарҙа шартлауҙар «Кисловодск — Минеральные Воды» . 2004 йылдың 6 февралендә, «Автозаводская» станцияһындағы теракттан һуң, Путин «Рәсәй террорсылар менән һөйләшеүҙәр алып бармай, ул уларҙы юҡ итә» тип белдерә^[50].

2004 йылдың 24 авгусында Домодедово аэропортынан осоп сыҡҡан ике пассажир авиалайнерын ҡатын-ҡыҙ-үҙ-үҙенә ҡул һалыусылар шартлата. 1 сентябрҙә боевиктар Бесландағы (Төньяҡ Осетия) мәктәпте баҫып ала, меңдән ашыу балаларҙы һәм өлкәндәрҙе заложник итеп ала.

2005 йылдың мартында ФСБ-ның махсус операцияһы барышында «Ичкерия президенты» Аслан Масхадов юҡ ителә. 2006 йылдың 31 ғинуарында Путин Чечняла контртеррористик операцияның тамамланыуы тураһында һөйләргә мөмкин, тип белдерә. Шул уҡ йылдың июлендә Рәсәй махсус хеҙмәттәренең махсус операцияһы һөҙөмтәһендә 1-се террорист Шамил Басаев юҡ ителә.

2019 йылда үҙенең президентлығы осорондағы иң ҡатмарлы мәлдәр тип Путин Мәскәүҙәге Дубровкалағы Театр үҙәгендә һәм Беслан мәктәбендә террорсыларҙың барымтаға алыуын атай^[73].

2000 йылдың майында Путин үҙенең указы менән федераль округтарҙа тулы хоҡуҡлы вәкилдәр институтын булдыра. Төбәк закондарын федераль закондарға ярашлы килтереү буйынса күләмле эш башлана.

2000 йылдың авгусында Федерация Советын формалаштырыу тәртибен үҙгәртеү илдең конституцион-сәйәси системаһында беренсе ҙур реформа була, уның һөҙөмтәһендә губернаторҙар һәм төбәк закондар сығарыу власы башлыҡтары, быға тиклем вазифа буйынса Федерация Советы ағзалары булғандар, тәғәйенләнгән вәкилдәр менән алмаштырыла; һуңғылары Федерация Советында даими һәм профессиональ нигеҙҙә эшләргә тейеш (шул уҡ ваҡытта уларҙың береһен губернатор, ә икенсеһен төбәктең закондар сығарыу органы тәғәйенләй). Параллель рәүештә 2000 йылдың сентябрендә президент ҡарамағында кәңәшмә органы — Рәсәй Дәүләт советы булдырыла, уның ағзалары вазифа буйынса ил субъекттары башлыҡтары булып тора^[50].

Бесландағы террористик акттан һуң, 2004 йылдың 13 сентябрендә, Путин төбәк башлыҡтарын һайлауҙы юҡҡа сығарыу ниәте тураһында иғлан итә, был аҙымды илдең федераль һәм төбәк властары эшенең һөҙөмтәлелеген күтәреү, терроризмға ҡаршы көрәште көсәйтеү кәрәклеге менән аңлата. 2004 йылдың декабрендә төбәк башлыҡтарын закондар сығарыу йыйылыштары президент индергән кандидаттар исемлегенән һайлай^[50]. 2005 йылдың мартынан төбәк башлыҡтарын «ышаныс юғалтыу» тип эштән бушатыу практикаһы ҡулланыла башлай^[50].

2003 йылдың декабрендә Дәүләт Думаһына һайлау йомғаҡтары буйынса федераль исемлек буйынса ла, шулай уҡ бер мандатлы округтарҙың күпселеге буйынса ла күпселек урындарҙы 2001 йылдың декабрендә президент Путиндың ярҙамы нигеҙендә берләшеү һөҙөмтәһендә ойошторолған «Берҙәм Рәсәй» партияһы ала. «Берҙәм Рәсәй» конституцион күпселекте ала.

2005 йылдың яҙында Дәүләт Думаһына һайлауҙар бары тик партия исемлектәре буйынса үткәрелеүе тураһында закон ҡабул ителә. Дәүләт думаһында территориаль вәкиллек (бер мандатлы һайлау округтары) бөтөрөлә. Федераль ҡануниәткә төҙәтмәләр индерелә, улар төбәк парламентына һайлауҙа еңгән партияға Рәсәй президентына губернатор вазифаһына үҙ кандидатураһын тәҡдим итергә мөмкинлек бирә. Күпселек төбәктәрҙә был хоҡуҡ "Берҙәм Рәсәй"гә ҡарай. Губернаторҙарҙың власть партияһына инеү процесы күмәк характер ала.

2000 йылда президент Путин күрһәтмәһе буйынса суд өлкәһендә ҡануниәтте камиллаштырыу буйынса эшсе төркөм ойошторола. Киләһе йылда суд системаһын реформалаштырыуға йүнәлтелгән бер нисә төп закон ҡабул ителә, уларҙың иң мөһимдәре: «РФ судьялары статусы тураһында», «РФ суд системаһы тураһында», «РФ Конституция суды тураһында» һәм «РФ адвокат эшмәкәрлеге һәм адвокатураһы тураһында».

2001 йылдың декабрендә Путин Рәсәй Федерацияһының яңы Енәйәт-процессуаль кодексына, 2002 йылдың июлендә Рәсәй Федерацияһының Арбитраж процессуаль кодексына, ноябрҙә Граждандар процессуаль кодексына ҡул ҡуя^[74].

2007 йылдың июнендә прокуратура ҡарамағындағы Тәфтиш комитетын булдырыу тураһында законға ҡул ҡуйыла, ул тәфтиш органдарын прокуратура органдарынан айыра^[75], ә 2011 йылда Рәсәй Федерацияһының Тәфтиш комитеты тулыһынса прокуратура составынан үҙаллы федераль ведомствоға әйләнә.

2013 йылдың 21 июнендә Путин Рәсәйҙең Юғары һәм Юғары арбитраж судтарын берләштерергә тәҡдим итә, был Рәсәй Конституцияһына үҙгәрештәр индереүҙе талап итә^[76].2014 йылдың 6 авгусында Рәсәйҙең яңы берләштерелгән Юғары суды үҙ эшмәкәрлеген башлай^[77]

2000 йылдың 12 авгусында Баренц диңгеҙендә «Курск» һыу аҫты кәмәһенең һәләк булыуы РФ Хәрби-диңгеҙ көстәре етәкселегенә генә түгел, ә президентҡа ла тәнҡит тыуҙыра. Һыу аҫты кәмәһендә бер нисә шартлау һөҙөмтәһендә бата, һөҙөмтәлә экипаждың 118 кешеһе һәләк була.

Путиндың Рәсәй президенты вазифаһында булыуының иҡтисади йомғаҡтарын яһап, АҠШ-тың Милли именлек советының Рәсәй буйынса элекке өлкән директоры Томас Грэм былай тип яҙа: "Иҡтисад 1990-сы йылдарҙа юғалтылған бөтә позицияларҙы ғына ҡайтармай, совет осоронда ғәмәлдә булмаған тормошсан хеҙмәтләндереү секторын да булдыра. Рәсәйҙә күләм буйынса Ҡытайҙан һәм Япониянан һуң алтын-валюта запасы өсөнсө урынды биләй^[78] (2021 йылда Рәсәй алтын-валюта резервтары буйынса бишенсе урынды биләй)^[79] .

Рәсәй иҡтисады эске тулайым продукттың, сәнәғәт һәм ауыл хужалығы производствоһының, төҙөлөш, халыҡтың реаль килеменең үҫеше менән характерлана. Ярлылыҡ кимәленән түбән йәшәгән халыҡтың өлөшө кәмей (2000 йылда 29 проценттан 2008 йылда 13,4 процентҡа тиклем)^[80][81][82], эшһеҙлек кимәле 2000 йылда 10,6 проценттан 2008 йылда 6,2 процентҡа тиклем кәмей^[82][83].

2005 йылда Путин социаль-иҡтисади өлкәлә дүрт өҫтөнлөклө милли проектты тормошҡа ашырыу тураһында иғлан итә: «Һаулыҡ», «Мәғариф», «Торлаҡ» һәм «Агросәнәғәт комплексын үҫтереү»^[84][85][86]. 2018 йылда Путин яңы милли проекттар ҡабул итеү тураһында указ сығара: «Кеше капиталы», «Тормош өсөн уңайлы мөхит» һәм «Иҡтисади үҫеш»^[84][87]

2012 йылдың 22 авгусында Рәсәй Бөтә донъя сауҙа ойошмаһы (ВТО) ағзаһы була^[88].

2006 йылда Федераль Йыйылышҡа мөрәжәғәтнамәһендә Путин Рәсәйҙә тыуымды стимуллаштырыу буйынса саралар тураһында иғлан итә: балалар пособиеларын арттырыу, "әсәлек капиталы"н индереү һәм башҡалар, был тиҙҙән тыуымды арттырыуға килтерә^[85].

2008 йылдың 1 февралендә Стабилизация фонды Резерв фондына һәм Милли именлек фондына (ФНБ) бүленә. Беренсеһе бюджет дефицитын ҡаплау өсөн булдырыла, икенсеһе граждандарҙы пенсия менән тәьмин итеү өсөн тәғәйенләнә, әммә өлөшләтә инфраструктура проекттарына тотонола^[89].

2000—2010 йылдарҙа Рәсәйгә сит ил инвестицияларының һиҙелерлек артыуы күҙәтелә: 2000 йылда 11 миллиард долларҙан 2010 йылда 115 миллиард долларға тиклем^[90].

Президентлығы башында уҡ Путин «баҙар субъекттарының барыһы ла властан бер тигеҙ алыҫлыҡта тора» тигән тезис менән сығыш яһай^[91]. Ҙур эшҡыуарҙарға хосусилаштырыу йомғаҡтарын ҡайтанан ҡарау булмаясағы вәғәҙә ителә. Бер нисә сара һөҙөмтәһендә эре бизнестың Рәсәй сәйәсәтенә йоғонтоһо кәмей. Евросоюз Рәсәй бизнесмендарын «олигархтар» тип атауҙан туҡтай^[50][92].

1990-сы йылдарҙа байлыҡ йыйған бер нисә миллиардер сәйәсәткә һәм дәүләт идаралығына йоғонтоһон юғалта, ҡайһы берҙәре мутлашыу һәм һалым түләүҙән ҡасыу өсөн енәйәт эштәрендә ғәйепләнә. Шулар араһында, атап әйткәндә, «Медиа-Мост» ябыҡ акционерҙар йәмғиәте холдингы хужаһы, медиамагнат Владимир Гусинскийҙы атайҙар^[50][91]. Рәсәйҙән билдәле бизнесмен Борис Березовский эмиграциялана^[50], ул ОРТ, «Сибнефть» һәм «Аэрофлот» акционерҙар капиталындағы үҙ өлөшөн һата, үҙ акциялары өсөн ике миллиардҡа яҡын доллар ала. Шулай итеп, төп телевизион каналдар «ОРТ» (Беренсе канал), «Россия-1» һәм НТВ дәүләт йәки дәүләт компанияларына күсә.

2003 йылда «ЮКОС эше» башлана. 2004 йылдың 24 февралендә, президент һайлауҙарына ике аҙна ярым ҡалғас, Путин Михаил Касьяновтың хөкүмәтен отставкаға ебәрә^[50].

2004 йылдың июнь-июлендә президент ярҙамсыһы — РФ Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Игорь Сечин, матбуғатта Путиндың иң яҡын ышаныслы кешеләренең береһе тип таныла, «Роснефть» дәүләт нефть компанияһының яңы директорҙар советына һәм уның рәйесе итеп һайлана^[93]. Тиҙҙән «Роснефть» контроле аҫтына элек ЮКОС-ҡа ҡараған «Юганскнефтегаз» нефть сығарыу компанияһы күсә^[94].

Дәүләт башлығы булған тәүге көндәренән үк Путин Көнбайыш, шул иҫәптән НАТО менән хеҙмәттәшлек итеү кәрәклеге тураһында белдерә. 2000 йылдың 5 мартында «Би-би-си» телеканалында интервьюһында ул, «Рәсәй — ул европа мәҙәниәтенең бер өлөшө» һәм ул НАТО-ны дошман сифатында күҙ алдына килтереүе ҡыйын, тип билдәләй, әммә Рәсәй НАТО-ның киңәйеүенә кире ҡарашта булыуын һыҙыҡ өҫтөнә ала^[95]. Шул уҡ ваҡытта ике яҡтың да мәнфәғәттәрен иҫәпкә алып, Рәсәйҙең НАТО-ға инеүен кире ҡаҡмай.

2000 йылда Мәскәүҙә Путиндың Билл Клинтон менән һөйләшеүҙәрендә Рәсәйҙең НАТО-ға инеүе темаһы күтәрелә, әммә АҠШ президенты һәм бөтә Америка делегацияһы бик һаҡсыл ҡарай</ref>^[95][96].

2000 йылдың июнендә президент Путин указы менән «Рәсәй Федерацияһының тышҡы сәйәсәт концепцияһы» раҫлана^[97]. Уның төп маҡсаттары — илдең ышаныслы хәүефһеҙлеген тәьмин итеү; тотороҡло һәм ғәҙел донъя тәртибен булдырыу; Рәсәй сиге периметры буйынса яҡшы күршелек билбауын булдырыу; сит илдәр һәм дәүләт-ара берләшмәләр менән килешеү һәм мәнфәғәттәрҙе эҙләү.

Джордж Буштың беренсе президентлыҡ мөҙҙәте (2001—2005), бигерәк тә 2003 йылдың мартында Ираҡтағы һуғыш башланғанға тиклем, эксперттар Рәсәй-Америка мөнәсәбәттәренең «тарихи апогейы» тип атайҙар, сөнки «террор менән һуғыш» сиктәрендә хеҙмәттәшлектең юғары дәрәжәһе һәм президенттарҙың тығыҙ шәхси бәйләнештәре күҙ уңында тотола^[98].

2001 йылдың 11 сентябрендә АҠШ-та булған террористик акттар Рәсәй менән Көнбайыш араһындағы яҡынлашыуҙы билдәләгән ваҡиға булып тора, ул саҡта Рәсәй халыҡ-ара терроризмға ҡаршы көрәштә американдарҙы икеләнеүһеҙ яҡлай. Рәсәйҙең Афғанстанда талиптар режимына ҡаршы һуғыш әҙерләү һәм алып барыу өсөн АҠШ ойошторған антитеррористик коалицияла ҡатнашыуы һәм «Рәсәй — НАТО мөнәсәбәттәре: яңы сифат» Рим декларацияһына ҡул ҡуйыуы был яҡынлашыуҙың кульминацияһы була^[99].. Уға ярашлы Рәсәй — НАТО Советы («Совет двадцати») булдырыла, шунан һуң Рәсәй менән НАТО мөнәсәбәттәренең Рәсәй НАТО-ға тулы хоҡуҡлы ағзалыҡ перспективаһы менән юғары кимәлгә күсеүен көтөргә була^[100]. Рәсәй үҙенең һауа киңлеген Афғанстанға АҠШ һәм НАТО хәрби йөктәре һәм хәрбиҙәре транзит өсөн бирә^[101][102].

2001 йылда Рәсәй етәкселеге Кубала (Лурдес) һәм Вьетнамда (Камрань) хәрби базаларҙы ябыу тураһында иғлан итә. Сәбәбе тип иҡтисади килемһеҙлек, шулай уҡ сит ил хәрби базаларының дөйөм һөҙөмтәһеҙлеге атала^[103].

Профессор Андре Либих белдереүенсә, Рәсәй менән АҠШ араһындағы артабанғы яҡынайыуға 2000-се йылдар башында АҠШ-тың үҙе ҡамасаулай, сөнки 2001 йылдың декабрендә АҠШ Ракетаға ҡаршы оборона системаларын сикләү тураһында килешеүҙән бер яҡлы сығыуы тураһында иғлан итә. Рәсәй күҙлегенән ҡарағанда, АҠШ-тың килешеүҙән сығыуы яңы партнерлыҡҡа өмөттәрҙе юҡҡа сығара^[104] һәм глобаль әһәмиәткә эйә булған тотороҡһоҙлоҡ факторына әйләнә^[105]. АҠШ-тың ПРО килешеүенән сығыуына яуап итеп, Рәсәй СНВ-II килешеүенән сыға, ул 2002 йылдың майында ҡул ҡуйылған Стратегик һөжүм потенциалын ҡыҫҡартыу тураһында килешеү менән алмаштырыла.

Рәсәй һәм Көнбайыш мөнәсәбәттәрендә яңы көрсөк 2003 йылдың мартында АҠШ һәм уның союздаштары Саддам Хөсәйен режимын ҡолатыу маҡсатында Ираҡҡа баҫып инеү менән бәйле була. Рәсәй Германия һәм Франция менән берлектә АҠШ-тың БМО-ның Именлек Советын урап үтеүен ҡырҡа тәнҡитләй. Әммә Европа союздаштары АҠШ-ты хуплай^[105]. 2012 йылдағы матбуғат конференцияһында Путин үҙе баһалауынса, Рәсәй-Америка мөнәсәбәттәре тап 2003 йылда АҠШ ғәскәрҙәре Ираҡҡа баҫып ингәндән һуң һәм ошо нигеҙҙә килеп тыуған ҡаршылыҡтарҙан һуң боҙолоп китә^[106].

2003 йылдың ноябрендә Грузияла «раузалар революцияһы» башлана, уның һөҙөмтәһендә 2004 йылдың башында Грузияның сәйәсәтен АҠШ яғына ҡырҡа бороп, НАТО-ға инеү курсын алған Михаил Саакашвили власҡа килә. Уның президентлығы Рәсәй-Грузия мөнәсәбәттәрендә иң ҡатмарлы осор була, уның кульминацияһы булып Грузияның 2008 йылда башлаған һуғышы тора^[101].

2004 йылдың мартында НАТО-ның сираттағы киңәйеүе барышында альянсҡа ете көнсығыш Европа иле, шул иҫәптән Рәсәй менән сиктәш булған Эстония, Латвия һәм Литва инә, был Рәсәйҙең дәүләт именлеген тәьмин итеү мәнфәғәттәренә ҡаршы килә^[107][108]. «Ведомости» гәзите баһалауынса, НАТО-ның көнсығышҡа киңәйеүен Путин АҠШ президенты Джордж Буш һәм Бөйөк Британия премьер-министры Тони Блэр яғынан «шәхси хыянат» тип ҡабул итә, сөнки ул ваҡытта Путин уларҙы дуҫтары тип һанай һәм улар менән партнерлыҡ мөнәсәбәттәрен нығыта. 12 йылдан һуң, Ҡырым телмәрендә, Путин: «Беҙҙе ҡат-ҡат алданылар, беҙҙән йәшереп ҡарарҙар ҡабул иттеләр, хәл ителгән фактты яңынан ҡуйҙылар. НАТО-ның көнсығышҡа табан киңәйеүе, хәрби инфраструктураны беҙҙең сиктәрҙә урынлаштырыу менән дә шулай булды.»

Беҙгә гел бер үк нәмәне әйтәләр: «Был һеҙгә ҡағылмай»^[109].

2004 йыл аҙағында Украиналағы президент һайлауҙарында Рәсәй властары Виктор Януковичты — Украина Төбәктәр партияһынан кандидатты хуплай, ул Берҙәм иҡтисади арауыҡ сиктәрендә Рәсәй менән иҡтисади хеҙмәттәшлек итеү һәм рус теленә икенсе дәүләт теле статусын биреү яҡлы була^[110]. Әммә яңы украин президенты Виктор Ющенко Украинаның евроатлантик йүнәлешен иғлан итә, НАТО-ға инеүҙе уның конституцияһында нығытылған нейтралитет принцибына (уның нигеҙендә Рәсәй Украинаның суверенитетын таный) ҡаршы сығып һәм үҙенең элгәре Леонид Кучманың күп векторлы геосәйәси курсынан баш тартып, стратегик курс тип иғлан итә^[101]. Рәсәй етәкселеге Көнбайыш илһамландырған "Оранжевая революция"ның үҙен дә, Ющенконың сәйәсәтен дә кире баһалай^[111][112]. Ющенко (2004—2009) идара иткән биш йыл эсендә Украина менән Рәсәй араһындағы мөнәсәбәттәр насарая^[101].

2004 йылдың 14 октябрендә, Пекинға сәфәре барышында, Путин Тарабаров утрауын, Амур йылғаһындағы дөйөм майҙаны 337 км2 булған Ҙур Уссурийский утрауының яртыһын һәм Аргунь йылғаһындағы Ҙур утрауҙың яртыһын Ҡытай Халыҡ Республикаһына тапшырыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуя^[113]; был Рәсәй-Ҡытай сиген демаркациялауҙы тамамларға мөмкинлек бирә^[114]. Уңайлы һөҙөмтә булараҡ, Ҡытай менән мөнәсәбәттәр яҡшыра һәм киләсәктә территориаль конфликт хәүефе бөтөрөлә.

2006 йыл Рәсәй һәм АҠШ-тың Грузия арҡаһында мөнәсәбәттәренең насарайыуы менән билдәләнә, сөнки Грузия президент Саакашвили ваҡытында АҠШ-тың советтарҙан һуңғы арауыҡтағы төп союздашына әйләнә. Абхазия һәм Көньяҡ Осетия тирәләй көсөргәнешлек киҫкенләшеүе барышында Рәсәй Грузияны транспорт блокадаһы башланыуы тураһында иғлан итә, ул 2010 йылға тиклем дауам итә, һәм Грузия менән тура авиа бәйләнешен яба^[101].

2000-се йылдарҙың икенсе яртыһынан алып йәмәғәт сығыштарында, шул иҫәптән Мюнхен хәүефһеҙлек сәйәсәте буйынса конференцияһында (2007 йылдың феврале), Путин Америка тышҡы сәйәсәтенең экспансионист хәрби пландары менән ризаһыҙлығын белдерә. Мюнхенда Путин Америка хәрбиҙәрен һәм Американың ракетаға ҡаршы оборона системаһы элементтарын Көнсығыш Европала урынлаштырыуға ҡаршылыҡ белдерә һәм космосты милитаризациялауға ҡаршы сығыш яһай. Путин, АҠШ донъяға бер полярлы модель индерергә, бөтә донъя проблемаларын хәрби юл менән хәл итергә тырыша, тип һыҙыҡ өҫтөнә ала, НАТО һәм Евросоюзды БМО-ны алмаштырырға тырышыуы өсөн шелтәләй^[115]. Путиндың Мюнхенда сығыш яһауы көнбайыш сәйәсмәндәрендә хәүеф тыуҙыра^[101].

Әммә Рәсәй етәкселегенең протестары Американың Рәсәй сиге эргәһендә ПРО урынлаштырыу пландарын үҙгәртмәй. Был системаны Көнсығыш Европала урынлаштырыу Рәсәй ракета-ядро потенциалын юҡҡа сығарыу менән янағанлыҡтан^[116], 2012 йылдың февралендә яуап сараһы сифатында Калининград өлкәһендә «Искандер» ракета комплекстарын урынлаштырыуға әҙерлек башлана^[117].

2007 йылдың 14 июлендә Путин «Рәсәй Федерацияһының Европала ғәҙәти ҡоралланыу тураһында килешеүҙең һәм уға бәйле халыҡ-ара килешеүҙәрҙең ғәмәлдә булыуын туҡтатыу тураһында» указға ҡул ҡуя. 2007 йылдың декабрендә был мораторий көсөнә инә.

2008 йыл башында Рәсәй, АҠШ һәм НАТО араһындағы мөнәсәбәттәрҙең сираттағы ҡатмарлашыуы Төньяҡ Атлантик альянс етәкселегенең Украина һәм Грузияның НАТО-ға ағзалыҡҡа әҙерлек буйынса эш итеү планына (ПДПЧ) ҡушылыу тураһындағы мөрәжәғәттәрен тикшереүенә килтерә. НАТО ағзалары булған илдәрҙең дәүләт һәм хөкүмәт башлыҡтары Бухареста Грузия һәм Украинаның киләсәктә НАТО ағзалары буласағы тураһында белдерә, был Рәсәй именлегенә етди хәүеф тыуҙыра^[118], сөнки улар был ойошмаға ағзалыҡҡа ҡуйылған талаптарға тап килә^[119]. Был ҡарар артабанғы НАТО саммиттарында раҫлана.

Үҙенең президентлығы һәм премьерлығы осоронда Путин НАТО-ның Көнсығышҡа алға барыуын Рәсәйҙең именлегенә һәм мәнфәғәттәренә ҡурҡыныс булараҡ ҡарай^[120]. Грузия менән Украинаның НАТО-ға инеү ынтылышы фонында Путин Абхазия һәм Көньяҡ Осетия етәкселәренә ярҙам итергә ниәтләүен белдерә, улар НАТО саммитында ҡабул ителгән ҡарар һәм уларҙың дәүләтселегенә хәүеф менән мөрәжәғәт итә^[121]. 2014 йылдың 24 ноябрендә Рәсәй һәм Абхазия президенттары Сочиҙа 10 йылға союздашлыҡ һәм стратегик партнерлыҡ тураһында килешеүгә ҡул ҡуя, уға ярашлы ике дәүләттең тулы хәрби-сәйәси интеграцияһы перспективаһы менән дөйөм оборона киңлеге һәм ғәскәрҙәрҙең берлектәге төркөмө булдырыла^[122].

Британия тарихсыһы, Билькент университетының халыҡ-ара мөнәсәбәттәр кафедраһы мөдире Норман Стоун (2007) фекеренсә, Путин 2000 йылдарҙа «Рәсәйҙе тарихи тенденциянан сығара алған, ул дауам итһә, Рәсәй дәүләт булараҡ тарҡалыуға килтереүе мөмкин»^[123]. Журналист Марк Симпсон «The Guardian» гәзитендә ошо осорҙа Путин Рәсәй дәүләтен һәм көсөн тергеҙә һәм Рәсәй мәнфәғәттәрен яҡлауҙан ҡурҡмай тип яҙа^[124]. 2007 йылда Американың Time журналы Путинды йыл кешеһе тип атай, уның лидерлығын һәм Рәсәйҙә тотороҡлоҡҡа ынтылышын билдәләй^[125], шул уҡ ваҡытта халыҡ-ара һорау алыуҙар буйынса ун йыллыҡ аҙағына Путин һигеҙ донъя лидеры араһында ышаныс рейтингының түбәнге баҫҡысында була (Рәсәйҙә ышаныс кимәле 82 процент).

2008 йылдың авгусында Грузиялағы һуғыш Рәсәй менән Көнбайыш араһындағы ҡаршылыҡҡа яңы һулыш бирә^[129]. Грузия Көньяҡ Осетияны һәм унда Рәсәй тыныслыҡ урынлаштырыусыларын утҡа тота башлағас, премьер Путин һәм президент Медведев бергәләп «Грузияны тыныслыҡҡа мәжбүр итеү буйынса хәрби операция» башлау тураһында ҡарар ҡабул итә^[130]. 5 көн дауамында Рәсәй ғәскәрҙәре танылмаған республика территорияһын грузин армияһынан таҙарта һәм Грузия территорияһындағы хәрби объекттарҙы бомбаға тотоуын дауам итә, шунан һуң Рәсәй Көньяҡ Осетия һәм Абхазияның бойондороҡһоҙлоғон таный^[131]. Көнбайышта Грузиялағы һуғыш һәм Абхазия менән Көньяҡ Осетияның бойондороҡһоҙлоғон таныуы өсөн Рәсәйгә санкциялар һалыу тәҡдиме булыуға ҡарамаҫтан, Рәсәйҙең Европа Союзы һәм АҠШ менән мөнәсәбәттәре насараймай ғына түгел, киреһенсә, яҡшыра башлай^[101].

Хөкүмәт башлығы вазифаһында Путин БРИКС төркөмөн (Бразилия, Рәсәй, Һиндостан, Ҡытай, КАР) формалаштырыуҙа әүҙем ҡатнаша. Мюнхенда уҡ ул ошо дүрт үҫешкән иҡтисад системаһының дөйөм ВВП-һы АҠШ һәм Европа илдәренең ВВП-һынан ҙурыраҡ булыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. Путин был иҡтисади блокты сәйәси блокҡа әйләндереү өсөн күп көс һала, 2009 йылда Екатеринбургта БРИКС-тың беренсе саммитынан башлап.

2009 йылдан Путин Ҡаҙағстан һәм Белоруссия менән тығыҙ иҡтисади интеграция яҡлы була, һөҙөмтәлә Белоруссия, Ҡаҙағстан һәм Рәсәй Таможня союзы булдырыла. Путин быны «постсовет киңлегендә тәбиғи иҡтисади һәм сауҙа бәйләнештәрен тергеҙеү буйынса тәүге реаль аҙым» тип баһалай^[132].

2011 йылдың октябрендә Рәсәй, Украина, Белоруссия, Ҡаҙағстан, Әрмәнстан, Молдавия, Ҡырғыҙстан һәм Тажикстан хөкүмәттәре башлыҡтары ирекле сауҙа зонаһын булдырыу тураһында килешеүгә ҡул ҡуя^[133].

2010 йылдың ноябрендә Путин Американың Forbes журналы төҙөгән донъялағы иң абруйлы кешеләр рейтингында 4-се урынды биләй^[134]. 2011 йылдың ноябрендә Forbes рейтингында Путин 2-се урынды биләй. 2011 йылда Путиндың төп ҡаҙанышы тип журнал 2015 йылға Евразия союзы булдырыу идеяһын атай^[135].

2010 йылда Süddeutsche Zeitung немец гәзитендә йыллыҡ иҡтисади форумда ҡатнашыуға арналған мәҡәләһендә Путин Европа берлегенә Владивостоктан Лиссабонга тиклемге территорияла иҡтисади альянс булдырырға тәҡдим итә, был тарифтарҙы һәм техник көйләүҙе унификациялауҙан, ЕС менән виза режимын бөтөрөүҙән башлана^[136]. Әммә был идея практик үҫеш ала алмай. Был ваҡытҡа Евросоюз Рәсәйҙе урап үтеп, үҙенең орбитаһына советтарҙан һуңғы арауыҡтағы илдәрҙе йәлеп итеүгә йүнәлтелгән үҙ проектын — Әзербайжан, Әрмәнстан, Белоруссия, Грузия, Молдавия һәм Украина менән бәйләнештәрҙе үҫтереүҙе күҙ уңында тотҡан «Көнсығыш партнерлыҡ» инициативаһын тормошҡа ашыра^[101].

Рәсәй һәм Көнбайыш араһында яңы һынылыш 2011 йылдың башында, премьер Путин Ливиялағы НАТО хәрби операцияһын тәре походы менән сағыштырыуы арҡаһында барлыҡҡа килә. Шул уҡ ваҡытта Путин БМО Именлек Советының Ливия буйынса резолюцияһын тәнҡитләй (уның буйынса тауыш биреүҙә Рәсәй баш тарта, әммә вето хоҡуғын ҡулланмай), уны «тулы булмаған һәм зыянлы» тип атай^[137].

2012 йылдың 4 февралендә БМО Именлек Советында Сүриә буйынса шундай уҡ резолюция буйынса тауыш биргәндә Рәсәй вето хоҡуғын ҡуллана^[138].

2012 йылдың 4 мартында президент һайлауҙарында Путин һайлаусыларҙың 63,6 процентын (45 602 075) йыйған, беренсе турҙа еңеп сыға^{[139][140][141]}.

Рәсәй президентына кандидат Геннадий Зюганов (КПРФ), «Яблоко» һәм «Башҡа Рәсәй» партиялары, «Голос» ассоциацияһы һәм башҡа йәмәғәт ойошмалары лидерҙары һайлауҙы легитимһыҙ тип таныуҙы талап итә, уларҙың һөҙөмтәһенә һайлау алды кампанияһы ваҡытында һәм һайлауҙар барышында киң күләмле тәртип боҙоуҙар йоғонто яһағанын раҫлай^{[142][143][144][145]}.

2013 йылдың мартында Путин Рәсәйҙә ярлылыҡ менән көрәште дәүләттең төп бурыстарының береһе тип иғлан итә^[158].

2018 йылдың 1 ғинуарында Рәсәйҙә Резерв фондын Милли именлек фонды менән берләштереү тураһында ҡарар көсөнә инде (Резерв фонды средстволары 2017 йылда бюджет дефицитын финанслауға тулыһынса тотонолған). ФНБ-ға баррель өсөн 40 долларҙан ҡиммәтерәк нефть һатыуҙан (2017 йылғы хаҡтар буйынса) өҫтәмә килем килә^[159].

2019 йылдың 27 декабрендә Путин Рәсәйҙең яңы аҙыҡ-түлек хәүефһеҙлеге доктринаһын раҫлай. Документ ғәҙәттән тыш хәлдәр-стихиялы бәлә-ҡазалар, һауа торошоноң боҙолоуы йәки уңышһыҙлыҡ осрағына ауыл хужалығы продукцияһының һәм аҙыҡ-түлектең дәүләт резервы булдырыуҙы күҙ уңында тота^[160].

2020 йылдың 15 ғинуарында Федераль Йыйылышҡа Мөрәжәғәтнамәһендә Путин Рәсәй халҡының именлеген арттырыуға йүнәлтелгән саралар комплексы тураһында иғлан итә^[161]. . Әммә был сараларҙы тормошҡа ашырыуҙы яңы коронавирус пандемияһы ҡатмарлаштыра.

2018 йылдың 14 июнендә хөкүмәт пенсияға сығыу йәшен арттырыу планы тураһында иғлан итә, һәм ике көндән һуң закон проекты Дәүләт Думаһына индерелә^[162], был йәмғиәтте үҙенең көтөлмәгәнлеге менән ғәжәпләндерә һәм рәсәйҙәрҙең күмәк ризаһыҙлығын тыуҙыра. Һуңыраҡ, 29 августа, Путин телем!рәжәғәтендә реформаның ҡотолғоһоҙ булыуы тураһында белдерә, йомшартыусы төҙәтмәләр тәҡдим итә^[163][164]. 27 сентябрҙә закон проекты Дәүләт Думаһы, 3 октябрҙә Федерация Советы тарафынан ҡабул ителә, һәм шул уҡ көндө уға Путин ҡул ҡуя^[165][166].

2020 йылдан башлап Рәсәйҙә, бөтә донъялағы кеүек үк, COVID-19 пандемияһы социаль-иҡтисади хәлгә ҙур йоғонто яһай. 2020 йылдың 7 апрелендә Рәсәйҙә тәүлек эсендә яңы сир йоҡтороусылар һаны беренсе тапҡыр меңдән ашып китә.

2020 йылдың 25 мартында илдә коронавирус таралыуы менән бәйле Путин, Рәсәй граждандарына мөрәжәғәт итеп, халыҡҡа, халыҡ хужалығы тармаҡтарына, бизнесына социаль-иҡтисади ярҙам саралары тураһында иғлан итә^{[167][168][169]}. 1 миллион һумдан ашыу банк вкладтары буйынса килемгә һалым һалыу тураһында иғлан итте^[170] һәм аҡсаны сит илгә сығарған Рәсәй компанияларына ҡарата финанс-иҡтисади сараларҙы ҡатыландырыу тураһында иғлан ителә. Илдә карантин саралары индерелә^{[171][172][173]}. Төбәк башлыҡтарына өҫтәмә вәкәләттәр бирелә^[174].

23 июндә Путин Рәсәй граждандарына теле мөрәжәғәтендә коронавирус инфекцияһына ҡаршы көрәшкә йомғаҡ яһаны һәм артабанғы саралар тураһында иғлан итте. Уның баһалауынса, «экстремаль шарттарҙа энергетика, торлаҡ-коммуналь хужалыҡ, транспорт, элемтә, сауҙа системалары ышаныслы эшләй, улар граждандарҙы беренсе кәрәк-яраҡ тауарҙары менән тәьмин итә»^[175].

11 августа Путин Рәсәйҙә COVID-19 вакцинаһын теркәү тураһында иғлан итте^[176]. 2020 йылдың сентябрендә Рәсәйҙә күләмле ирекле вакцинация кампанияһы башлана, әммә был тиҙлек менән бара алмай. Путин үҙе 2021 йылдың 23 мартында һәм 14 апрелендә COVID-ҡа ҡаршы вакцинацияның тулы курсын үтә^[177]. Президент эшенә коронавирус сикләүҙәре индерелә, атап әйткәндә, һөйләшеүҙәр ваҡытында социаль дистанция^[178][179].

Пандемия Рәсәй иҡтисадына, башҡа күпселек илдәр кеүек үк, емерелеүгә килтерә. Дөйөм алғанда, Путиндың үҙе баһалауынса, Рәсәйҙәге көрсөк, халыҡҡа һәм бизнесҡа ярҙам итеү буйынса ваҡытында ҡабул ителгән көрсөккә ҡаршы саралар арҡаһында, системалы характерға эйә булмай^[155]. Иҡтисадсы Андрей Клепач баһаһы буйынса, иҡтисадты яҡлау саралары күләме тулайым эске продукттың 3,5 процентын тәшкил итте^[180].

2012 йылдың 6 ноябрендә Рәсәй оборона министры итеп Сергей Шойгу тәғәйенләнә. Билдәләү ваҡытында Путин яңы оборона министры итеп «Дәүләт оборона заказының һәм армияны яңынан ҡоралландырыу буйынса грандиоз пландарҙың үтәлешен тәьмин итә алырлыҡ» кеше тәғәйенләнергә тейешлеген аңлата^[181].

2018 йылдың 1 мартында президент Путиндың йыллыҡ мөрәжәғәтнамәһе донъяла ҙур резонанс ала, уның төп тезистарының береһе Рәсәйҙең оборона һәләтен гарантиялап тәьмин итеү була. Беренсе тапҡыр Путин, уның һүҙҙәре буйынса, «АҠШ-тың ракетаға ҡаршы оборона буйынса килешеүҙән бер яҡлы сығыуына яуап итеп һәм был системаны АҠШ территорияһында ла, шулай уҡ уларҙың милли сиктәренән ситтә лә ғәмәлдә урынлаштырыу өсөн» төҙөлгән яңы стратегик мөһим ҡоралланыу системаһы эшләнмәләре барышы тураһында һөйләне. Шул уҡ ваҡытта ул ядро («Сармат» балестик континент-ара ракетаһы) һәм гипертауышлы («Кинжал» ракетаһы) ҡоралдың, шулай уҡ башҡа яңы комплекстарҙың, шул иҫәптән диңгеҙ комплекстарының характеристикаларын аса^[182][183].

Рәсәй Фәндәр академияһы академигы Алексей Арбатов фекеренсә, президент мөрәжәғәтнамәһенең «хәрби-техник» өлөшө Америка хакимиәтенең яңы ядро стратегияһына яуап булып тора, уның үҙәк урыны булып Рәсәйҙең шундай уҡ стратегияһын тотҡарлау өсөн сикләнгән ядро һөжүме концепцияһы тора^[184][185].. Арбатов әйтеүенсә, Путин үҙенең мөрәжәғәтнамәһендә был хаҡта дөрөҫ һәм асыҡтан-асыҡ белдерә: «Рәсәйгә йәки уның союздаштарына ҡаршы бәләкәй, уртаса, теләһә ниндәй ҡеүәтле ядро ҡоралын ҡулланыуҙы беҙ илебеҙгә ядро һөжүме тип иҫәпләйәсәкбеҙ. Яуап шунда уҡ һәм бөтә эҙемтәләре менән биреләсәк»^[186].

2020 йылдың июнендә президент Путиндың «Рәсәй Федерацияһының ядроны тыйыу өлкәһендәге дәүләт сәйәсәте нигеҙҙәре» тураһындағы указы үҙ көсөнә инә, унда дәүләттең ядро ҡоралын ҡуллана алыуының дүрт шарты билдәләнә. Бындай шарттар булып:

• Рәсәй йәки уның союздаштары территорияһына һөжүм итеүсе баллистик ракеталар стартлау тураһында ышаныслы мәғлүмәт алыу;
• дошмандың Рәсәйгә йәки союздаштарына ҡарата ядро ҡоралын йәки күпләп юҡ итеү ҡоралының башҡа төрҙәрен ҡулланыуы;
• дошмандың Рәсәйҙең мөһим дәүләт йәки хәрби объекттарына йоғонто яһауы, уларҙың сафтан сығарылыуы ядро көстәренең яуап ғәмәлдәрен өҙөүгә килтерә;
• Рәсәйгә ҡаршы ғәҙәти ҡорал ярҙамында агрессия, дәүләттең йәшәүенә хәүеф янағанда^[187].

Bloomberg агентлығы 2019 йылда Путиндың 20 йыллыҡ власта тороуындағы тышҡы сәйәсәтен уңышлы тип баһалай^[96]. Атап әйткәндә, Путин Ҡытай Халыҡ Республикаһы менән бәйләнештәрҙе нығытты, Ҡырымды ҡушты, Сүриәләге һуғыш барышын үҙгәртте һәм Рәсәйҙе Яҡын Көнсығышта төп фишурға әйләндерҙе, НАТО ағзаһы булған Төркиәгә С-400 ЗРК-ларын һатты, шулай уҡ Американың төп союздашы — Сәғүд Ғәрәбстаны менән ҙур ҡорал һәм нефть контракттары төҙөно. Рәсәй шулай уҡ 20 йыл эсендә беренсе тапҡыр Африкала үҙенең йоғонтоһон киңәйтә башланы^[188].

2013 йылдың авгусында Рәсәй тарафынан элекке ЦРУ хеҙмәткәре Эдвард Сноуденға ваҡытлыса һыйыныу урыны бирелеүе, Сүриәләге хәл буйынса һәм Рәсәйҙә кеше хоҡуҡтары проблемалары буйынса фекер айырымлыҡтары арҡаһында Рәсәй-Америка мөнәсәбәттәре киҫкен киҫкенләште^{[189][190][191]}.

2016 йылдың ноябрендә АҠШ-та президент һайлауҙарында Дональд Трамптың еңеүе Рәсәйҙә Рәсәй-Америка мөнәсәбәттәрен яҡшыртыуға өмөт уятты. Әммә Трамп бер нисә тапҡыр Рәсәй башлығы менән мөнәсәбәттәрҙе яҡшыртыу теләге тураһында белдерһә лә, Америка разведка хеҙмәттәре Рәсәй властарының һайлауҙарға ҡыҫылыуы тураһындағы ғәйепләүҙәрен ҡарауын дауам итте^[192][193].

2019 йылдың декабрендә президент Трамп «Северный поток — 2» газ үткәргесен төҙөүҙә ҡатнашҡан компанияларға ҡаршы санкциялар индереүсе законға ҡул ҡуйҙы.

АҠШ-та Джо Байден хакимиәте власҡа килгәс, хәл үҙгәрҙе. 2021 йылдың 24 ғинуарында һыу аҫты участкаһы төҙөлөшө буйынса эштәр тергеҙелә, ә май аҙағында президент Байден, үткәргес торба төҙөлөшө «тулыһынса тиерлек тамамланған» һәм проектҡа ҡаршы яңы санкциялар индереү АҠШ-тың Европа менән мөнәсәбәттәре өсөн файҙаһыҙ була, тип белдерҙе^[194]. 2021 йылдың 10 сентябрендә «Северный поток2» газ үткәргесенең төҙөлөшө тулыһынса тамамлана. 2022 йылдың 15 февралендә, Рәсәй һәм «коллектив Көнбайыш» араһындағы мөнәсәбәттәрҙең ҡатмарлашыуы, Рәсәй яғынан хәүефһеҙлек гарантияһы талап ителеүе фонында, Байден, әгәр Рәсәй Украинала хәрби ғәмәлдәр башлаһа, АҠШ «Северный поток» газ үткәргесенең эшен башлауға юл ҡуймаясаҡ, тип белдерҙе^[195].

2022 йылдың 26 сентябрендә газ торбаларында ҙур диверсия була, уның һөҙөмтәһендә дүрт торба үткәргесенең өсәүһе емерелә һәм «Северный поток» буйлап газ үткәреү туҡтатылды. 2022 йылдың сентябрендә Путин «Северный поток» диверсияһын «англосакстар» ойошторған, газ торбаһын шартлатыу тап улар өсөн отошло, тигән фекерен белдерҙе^[196].

Байден инаугурация алдынан уҡ президент Путин менән телефон аша Рәсәй һәм АҠШ араһындағы СНВ-III килешеүен өҫтәмә шарттарһыҙ биш йылға оҙайтыу тураһында һөйләште^[197][198], 3 февралдә был килешеү көсөнә инде^[199].

2021 йылдың 16 июнендә Женевала Путин менән Байдендың тәүге һөйләшеүҙәре үтә. Саммит барышында, атап әйткәндә, стратегик тотороҡлолоҡ буйынса Рәсәй-Америка диалогын башлау тураһында килешеүгә өлгәшелде.

2021 йылдың декабрендә Рәсәй етәкселеге АҠШ-ҡа һәм НАТО-ға хәүефһеҙлек гарантиялары тураһында килешеү һәм Рәсәй менән НАТО илдәренең хәүефһеҙлеген тәьмин итеү саралары тураһында килешеү проекттарын тапшыра. Проекттарҙа Рәсәй Украина территорияһына альянсты киңәйтмәү гарантияларына, Көнсығыш Европа һәм Балтик буйы илдәренән ҡорал һәм ҡораллы көстәрҙе сығарыуға баҫым яһай. Көнбайыш партнерҙары хәүефһеҙлек гарантияларынан баш тартҡан осраҡта Рәсәй хәрби-техник саралар ҡулланырға әҙер тип иҫкәртелде^{[200][201][202]}.

2022 йылдың ғинуарында үткән һөйләшеүҙәр уңышһыҙ тамамланды, АҠШ һәм НАТО Рәсәйҙең альянсты артабан киңәйтеүҙән баш тартыу һәм НАТО-ның 1997 йылғы сиктәренә ҡайтыу тураһындағы төп талаптарын кире ҡаҡты. 2022 йылдың февраленән Рәсәй һәм АҠШ араһында стратегик тотороҡлолоҡ мәсьәләләре буйынса диалог өҙөлдө, мөнәсәбәттәр ҡырҡа насарайҙы[214][215].

2022 йылдың 24 февралендә Путин ҡарары буйынса Махсус хәрби операция (МХО) башланды, уның барышында АҠШ Украинаға даими рәүештә хәрби ярҙам күрһәтте. 2023 йылдың ноябренә ҡарата АҠШ-тан дөйөм ярҙам, Америка хакимиәтенең административ-бюджет идаралығы мәғлүмәттәре буйынса, 111 миллиард долларҙан ашыу тәшкил итте^{[203][204] [205]}.

2011 йылдың яҙында Сүриәләге граждандар конфликты башланғандан алып Рәсәй президент Бәшәр Әсәдҡа дипломатик ярҙам күрһәтте. Рәсәй Сүриә хөкүмәтен ҡорал, хәрби техника һәм боеприпастар менән тәьмин итеү, шулай уҡ белгестәрҙе уҡытыуҙы ойоштороу һәм хәрби советниктар биреү менән ярҙам итте[219]. 2015 йылда Путин ҡарары буйынса совет осоронан һуң тәүге тапҡыр алыҫ сит илдә Хмеймим авиабазаһы төҙөлдө һәм асылды^[206].

2015 йылдың 29 сентябрендә, БМО-ның 70-се Генераль ассамблеяһында сығыш яһап, Путин Көнбайыш илдәрен бөтә донъяла һәм, атап әйткәндә, Яҡын Көнсығыштағы хәлде тотороҡһоҙландырыуҙа ғәйепләне^[207]. Икенсе көндө, 2015 йылдың 30 сентябрендә, Бәшәр Әсәдтың үтенесе буйынса Рәсәй Сүриәлә «Ислам дәүләте» һәм «Джебхат ан-Нусра» террористик төркөмдәренә ҡаршы хәрби операция башланы^[208]

2017 йылдың 11 декабрендә Хмеймим авиабазаһында Путин Сүриәләге хәрби операцияның тамамланыуы, Рәсәй ғәскәрҙәренең төп өлөшөн илдән сығарыуы тураһында иғлан итте, төп һөҙөмтә — Сүриәне бойондороҡһоҙ дәүләт итеп һаҡлау, БМО эгидаһы аҫтында сәйәси көйләү өсөн шарттар булдырыу^[209]. Сүриә территорияһында дошманлашҡан яҡтарҙы яраштырыу буйынса Рәсәй үҙәге эшләүен дауам итә, Сүриәлә тыныс тормошто тергеҙеү һәм ҡасаҡтарҙы ҡайтарыу буйынса программа тормошҡа ашырыла башлай. Халыҡ-ара килешеүҙәргә ярашлы, Сүриәлә даими нигеҙҙә Хмеймим авиабазаһының ике урыҫ пункты һәм Тартуста Рәсәй Хәрби-диңгеҙ флотының матди-техник тәьмин итеү пункты ҡалды^[210].

Хәрби уңыштар сәйәси өҫтөнлөктәргә өлгәшеүгә һәм Рәсәй шарттарында сәйәси килешеү булдырыуға килтерҙе, Төркиә һәм Сәғүд Ғәрәбстаны улар спонсорлаған көстәрҙең һуғышта ҡатнашыуҙың перспективаһыҙ булыуына инана, ә Бәшәр Әсәд 2000 йылдан алып президент вазифаһын һаҡлап ҡалды^[211]. 2023 йылға ҡарата, Рәсәй хәрби-космос көстәренең Сүриәләге халыҡ-ара терроризм боевиктарына ҡаршы локаль хәрби хәрәкәттәре дауам итте^[212].

Төркиә менән мөнәсәбәттәр 2015 йылдың ноябрендә, төрөк хәрби самолеты Сүриә һауа киңлегендә Рәсәй бомбардировщигын бәреп төшөргәндән һуң, ныҡ насарая^[213]. 2015 йылдың 28 ноябрендә Путин «Рәсәйҙең милли хәүефһеҙлеген тәьмин итеү һәм Рәсәй граждандарын енәйәтсел һәм башҡа хоҡуҡһыҙ ғәмәлдәрҙән һаҡлау буйынса саралар һәм Төркиәгә ҡарата махсус иҡтисади саралар ҡулланыу тураһында» Указға ҡул ҡуйҙы. Рәсәй Төркиәнән бөтә төр продукция һәм эшсе көстәр экспортына эмбарго индерә. Төркиәгә чартер рейстары туҡтатыла, Рәсәй турфирмаларына төрөк курорттарына путевкалар һатыу тыйыла. Күп кенә берлектәге халыҡ-ара проекттар, шул иҫәптән «Турецкий поток» ябыла йәки туҡтатыла, ике ил араһындағы визаһыҙ режим бөтөрөлә.

2016 йылдың 27 июнендә Рәжәп Тайип Эрдоған Рәсәй яғынан ғәфү үтенгәнгә тиклем мөнәсәбәттәр туҡтатыла. 2016 йылдан Рәсәй, Иран һәм Төркиә Сүриәлә ут туҡтатыу режимын һәм тыныс көйләүҙе контролдә тотоу буйынса аралашсы функцияһын үҙенә алды. 2019 йылдың 22 октябрендә Путин һәм Эрдоган Сочиҙағы һөйләшеүҙәрҙә Сүриәнең төньяҡ-көнсығышында яңы йоғонто зоналарын нығыталар һәм Сүриә-Төркиә сиге буйлап берлектәге патрульлек итеү тураһында килештеләр^[214].

2020 йылдың ғинуарында Рәсәй менән Көньяҡ Европа илдәрен тоташтырыусы Ҡара диңгеҙ төбөндә һалынған «Турецкий поток» газ үткәргесен асыу тантанаһы үтте^[215].

Төркиә аралашсылығында 2022—2023 йылдарҙа Ҡара диңгеҙ иген инициативаһы ғәмәлдә булды. 2022 йылдың мартында Истанбулдағы Ғосман солтандары Долмабахче һарайында Төркиә аралашсылығындағы Рәсәй-Украина һөйләшеүҙәрендә Рәсәй һәм Украина «Украинаның даими нейтралитеты һәм хәүефһеҙлеге гарантиялары тураһында килешеү» буйынса тыныслыҡ проекты буйынса компромисс килешеүҙәренә яҡын була, ул Украинаның демилитаризацияһын һәм нейтраль статусын күҙ уңында тота, бер нисә дәүләт, шул иҫәптән Рәсәй һәм АҠШ тарафынан гарантиялар бирелә. Әммә килешеүҙе төҙөү Көнбайыш илдәре тарафынан юҡҡа сығарыла, һөҙөмтәлә Рәсәй хәрби-техник саралар менән үҙ-үҙен һаҡлап ҡалыу маҡсатына өлгәшеүен дауам итә^[216][217].

2014 йылдың 24 ноябрендә Путин Абхазия президенты Рауль Хаджимба менән 10 йылға союздашлыҡ һәм стратегик партнерлыҡ тураһында килешеүгә ҡул ҡуйҙы, ул артабан тулы хәрби-сәйәси интеграция перспективаһы менән дөйөм оборона киңлеген һәм ғәскәрҙәрҙең берлектәге төркөмөн булдырҙы. Рәсәй Абхазияға финанс ярҙамын һиҙелерлек арттырҙы^[218][219].

2020 йылда Белоруссияла президент һайлауҙары сәйәси көрсөккә килтерҙе. Иң киҫкен осорҙа Путин власты һаҡлап ҡалырға дәғүә иткән Александр Лукашенко менән даими бәйләнештә булды^[220]. Рәсәй һәм Белоруссия президенттары араһында Белоруссия бурысын 1 миллиард доллар күләмендә рефинанслау тураһында килешеү төҙөлдө^[221].

2021 йылдың 5 ноябрендә Путин һәм Лукашенко 2021—2023 йылдарға Союз дәүләте төҙөү тураһында килешеү положениеларын тормошҡа ашырыуҙың төп йүнәлештәре тураһында Союз дәүләте декретына ҡул ҡуйҙылар, интеграция буйынса 28 программаны раҫланылар^{[222][223][224]}.

СССР тарҡалғандан һуң Әрмәнстан менән Әзербайжан араһындағы икенсе һуғыш 2020 йылда постсовет киңлегендә төп ваҡиға булды. Әзербайжан үҙ контроле аҫтына Таулы Ҡарабахҡа терәлеп ятҡан территорияларҙың байтаҡ өлөшөн, шулай уҡ Таулы Ҡарабахтың бер өлөшөн кире ҡайтарыуға өлгәште. 44 көн дауам иткән һуғыш 9 ноябрҙә Әрмәнстан премьер-министры Никол Пашинян, Әзербайжан президенты Илһам Алиев һәм Путиндың белдереүенә ҡул ҡуйыуы менән тамамланды. Килешеүҙең төп пункты булып конфликт зонаһында Рәсәй тыныслыҡ урынлаштырыусыларын урынлаштырыу тураһында килешеү тора, был ҡораллы ҡаршы тороуҙы тергеҙеү мөмкинлеген булдырмаҫҡа һәм дипломатик процесты яңынан башлау өсөн шарттар булдырырға тейеш була^[225].

Әммә 2022 йылдың көҙөндә Прагала һәм Брюссельдә Ҡарабах мәсьәләһендә Пашиняндың бер яҡлы ташламалары, Рәсәй Сит ил эштәре министрлығы баһаһы буйынса, 2020 йылдың 9 ноябрендә Путин, Алиев һәм Пашиняндың өс яҡлы белдереүенә ҡул ҡуйылған шарттарҙы принципиаль үҙгәртә. Улар өс лидерҙың «джентльмен килешеүенә» ҡаршы килә, унда Таулы Ҡарабах статусы тураһындағы мәсьәләне хәл итеүҙе киләсәк быуындарға ҡалдырыу күҙаллана. Пашиняндың яңылыш ғәмәлдәре 2023 йылдың сентябрендә яңы махсус операция һөҙөмтәһендә Әзербайжандың Таулы Ҡарабах өҫтөнән тулы контролде урынлаштырыуына, НКР етәкселәрен әсирлеккә алыуына, 100 меңдән ашыу ҡарабах әрмәненең ҡасаҡҡа әйләнеүенә килтерә[240], ә 2024 йылдың 1 ғинуарынан Таулы Ҡарабах Республикаһы рәсми рәүештә йәшәүҙән туҡтай[241]. Әрмәнстан менән Рәсәй араһындағы дуҫтарса мөнәсәбәттәр ҡатмарлаша. 2023 йылдың октябрендә Әрмәнстандың Халыҡ-ара енәйәт судының Рим статутына ҡушылыуы ла кире эҙемтәләргә килтерә, был суд март айында законһыҙ рәүештә Путинды ҡулға алыу өсөн ордер бирә^[226].

2015 йылдың сентябрендә Путин 10 йыл эсендә тәүге тапҡыр Нью-Йоркта БМО-ның Генераль Ассамблеяһы сессияһында сығыш яһай. Ул "Ислам дәүләте"нә ҡаршы көрәш буйынса киң антитеррористик коалиция төҙөргә саҡыра^[227].

2020 йылдың 23 ғинуарында Путин Иерусалимда Бөтә донъя Холокост иҫтәлеге форумында ҡатнаша, унда яңы глобаль инициатива менән сығыш яһай, 2020 йылда актуаль глобаль проблемаларҙы бергәләп тикшереү өсөн БМО-ның Именлек советының биш дәүләт-ойоштороусыһы һәм даими ағзалары башлыҡтарының осрашыуын үткәрергә тәҡдим итә^{[228][229][230]}. Әммә коронавирус пандемияһы был пландарҙы тормошҡа ашырырға мөмкинлек бирмәй.

Президентлыҡ осоронда Путин күп тапҡырҙар «Азия-Тымыҡ океан иҡтисади хеҙмәттәшлеге» (АТЭС), Көнсығыш иҡтисади форумы, Евразия иҡтисади форумы, Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы, Коллектив хәүефһеҙлек тураһындағы договор ойошмаһы (ОДКБ), «Один пояс — один путь», Бойондороҡһоҙ Дәүләттәр Берләшмәһе (БДБ) саммиттарында, Петербург халыҡ-ара иҡтисади форумында, «Рәсәй саҡыра!» инвестиция форумында ҡатнаша. һәм башҡа халыҡ-ара форумдарҙа.

Украиналағы ваҡиғалар арҡаһында Көнбайыш менән мөнәсәбәттәрҙәге көрсөккә тиклем үк Путин «көнсығышҡа боролошто» РФ тышҡы сәйәсәтенең өҫтөнлөгө тип иғлан итә^[231] Был «боролош» АТР илдәренең күпселеге көнбайыш санкцияларын хупламауы арҡаһында мөмкин булды, был шулай уҡ Рәсәйгә уларҙан зыянды кәметергә мөмкинлек бирҙе. Шулай итеп, Азия-Тымыҡ океан төбәге Рәсәй өсөн углеводородтар һәм ҡоралдың яңы экспорт баҙары, иң яңы технологиялар менән тәьмин итеүсе һәм көнбайыш капиталына төп альтернатива булып тора^[232].

2012 йылдың октябрендә Путин «Газпром»ға газ торбаһы проектын төҙөргә ҡуша, һуңынан ул «Сила Сибири» тип атала[249]. 2019 йылдың 2 декабрендә газ үткәргес аша Ҡытайға газ ебәрелә башлай[1]. «Көнсығыш Себер — Тымыҡ океан» үткәргес торбаһы эшләтеп ебәрелгәс, Рәсәй Ҡытайға иң ҙур нефть поставкалаусы булып китә, Сәғүд Ғәрәбстанын ҡыҫырыҡлап сығара. 2014 йылдан Рәсәй Ҡытай һәм Һиндостан инвесторҙары өсөн үҙенең сығарыу секторын һәм транспорт инфраструктураһын аса[248].

Рәсәй менән Ҡытайҙың хеҙмәттәшлеге оборона технологиялары өлкәһендә лә үҫешә, Рәсәй ярҙамында Ҡытайҙа ракета һөжүме тураһында иҫкәртеү системаһы булдырыла^[233].

2022 йылдың февралендә Украинала башланған конфликт барышында Ҡытай нейтралитет позицияһын тота, Рәсәйҙең яңы территорияларын танымай, әммә Рәсәйгә ҡаршы санкцияларға ҡушылмай, 2023 йылдың февралендә 12 пункттан торған үҙ тыныслыҡ планын тәҡдим итә, ул азат ителгән территорияларҙан Рәсәй ғәскәрҙәрен сығарыуҙы күҙ уңында тотмай^[234].

2023 йылдың мартында һәм октябрендә Мәскәүҙә һәм Пекинда Путин менән Си Цзиньпиндың шәхси һөйләшеүҙәре үтә. Яҙын ике етәксе Төньяҡ диңгеҙ юлын үҫтереү буйынса берлектәге эшсе органды, «Себер көсө» газ үткәргесен төҙөүҙең төп шарттарын, Рәсәйҙән Ҡытайға Монголия аша транспорт коридорын булдырыуҙы һәм цифрлаштырыуҙы килешеп ҡуя. Рәсәй һәм Ҡытай лидерҙары күп полярлы донъя төҙөү яҡлы, уның үҙәгендә АҠШ һәм Европа түгел. Октябрҙәге «Один пояс — один путь» форумында Рәсәй һәм Ҡытай сәйәси үҙ-ара ышанысты тәрәнәйтергә, һәр дәүләттең үҙ үҫеш моделенә хоҡуғын һыҙыҡ өҫтөнә алырға, Израиль менән Фәләстин араһындағы Яҡын Көнсығыш конфликтының киҫкенләшеүен, шулай уҡ ике күрше дәүләттең бер нисә конфиденциаль хеҙмәттәшлеге мәсьәләләрен тикшерергә һүҙ ҡуйышты. Рәсәй һәм Ҡытай мөнәсәбәттәре Путин менән Си Цзиньпиндың берлектәге белдереүендә «яңы дәүергә аяҡ баҫҡан бөтә яҡлап партнерлыҡ һәм стратегик үҙ-ара эш итеү мөнәсәбәттәре» тип атала^{[235][236][237][238][239]}.

2024 йылғы президент һайлауҙарында ҡабаттан һайланғандан һуң Путиндың беренсе сит ил сәфәре май айында Ҡытайға була^[240].

2014 йылдың 19 мартында, Ҡырым Рәсәйгә ҡушылды тип иғлан итеүенең икенсе көнөндә үк, Путин Керчь боғаҙы аша автомобиль һәм тимер юл күперен төҙөү бурысын ҡуйҙы^[241], ул ярымутрауҙың Рәсәйгә интеграцияһының төп элементы булып һанала^[242]. 2018 йылдың 15 майында Путин Ҡырым күперенең автомобиль өлөшө буйынса хәрәкәтте асыуҙа ҡатнашты^[243] 2019 йылдың 23 декабрендә тимер юл хәрәкәте асылды^[244].

2019 йылдың 11 июлендә украин яғы инициативаһы менән президенттар Зеленский һәм Путин араһында беренсе телефон һөйләшеүе булды^[245], һынан тотолған кешеләрҙе азат итеү буйынса хеҙмәттәшлек әүҙемләште.

2019 йылдың 9 декабрендә Парижда «Нормандская четвёрка» саммиты лидерҙарҙың 2016 йылдан алып тәүге осрашыуы үтте. Саммит барышында шулай уҡ президент Путин менән Зеленскийҙың берҙән-бер ике яҡлы осрашыуы булды^[246][247].

2021 йылда Рәсәй АҠШ-тан һәм НАТО илдәренән НАТО-ның көнсығышҡа киңәймәүен, Украинаны НАТО-ға ҡабул итмәүен, НАТО-ның 1997 йылғы блогы сиктәренә ҡайтыуын һәм Рәсәй менән сиктәш дәүләттәрҙә һөжүм итеүсе ҡорал системаларын урынлаштырыуҙан баш тартыуын талап итте^[248].^[249]. НАТО Рәсәйҙең төп шарттарын кире ҡағты.

2022 йылдың 21 февралендә Путин ДНР һәм ЛНР-ҙы таныу тураһында указға ҡул ҡуйҙы^[250], ә 24 февралдә Путин ҡарары буйынса Махсус хәрби операция (МХО) башланды. 2024 йылдың 14 июнендә Путин ут туҡтатыуҙың һәм конфликтты көйләү буйынса һөйләшеүҙәр башлауҙың көнүҙәк шарттарын атаны. Рәсәйҙең талаптары араһында Украинаға инеү мәлендә Украина ғәскәрҙәрен Донецк һәм Луганск республикаларының, Херсон һәм Запорожье өлкәләренең бөтә территорияларынан сығарыу; Украина өсөн нейтраль, блоктан тыш һәм ядроһыҙ статус, Украинаны демилитаризациялау һәм денацификациялау; халыҡ-ара килешеүҙәрҙә Ҡырым, Севастополь, ДНР, ЛНР, Херсон һәм Запорожье өлкәләренең статусын таныу; Рәсәйгә ҡаршы көнбайыш санкцияларын бөтөрөү бар^[251]. МХО барышында украин махсус хеҙмәттәре бер нисә тапҡыр президент Путинға һөжүм итергә маташа, әммә Рәсәй дәүләт башлығына ҡаршы бөтә террористик акттар уңышҙһыҙ була^[252].

1980 йылдар аҙағында Дрезден КГБ резидентураһында бергә эшләгәндән һуң Путин Николай Токарев һәм Сергей Чемезов менән танышҡан^[253][254].

2013 йылдың декабрендә Рәсәй һәм донъя матбуғатының иғтибарын эшҡыуар Михаил Ходорковскийҙы 10 йыл төрмәлә ултырғандан һуң Путиндың ярлыҡауы йәлеп итә, был Сочиҙа ҡышҡы Олимпиада алдынан Рәсәйҙең имиджын яҡшыртыу маташыуы тип баһалана^[255][256].

2014 йылдың мартында АҠШ «Рәсәй Федерацияһының юғары вазифалы кешеләренең шәхси банкы» тип аталған "Рәсәй банкы"на һәм Рәсәй президенты Путин менән эшлекле мөнәсәбәттәре булған эре бизнесмендарға (Геннадий Тимченко, ағалы-ҡустылы Аркадий һәм Борис Ротенберги, Юрий Ковальчук) ҡаршы санкциялар индерә^[257]. Путинды виолончелист һәм эшҡыуар Сергей Ролдугин менән күптәнге дуҫлыҡ мөнәсәбәттәре бәйләй^[258].

Донъяның төрлө илдәренең матбуғатында Путиндың дәүләт, хөкүмәт башлыҡтары, король һәм Рим Папаһы менән планлаштырылған осрашыуҙарға һуңлауы билдәләнә^[259].

Массачусетс институтының русистика профессоры Элизабет Вуд[277] үҙенең мәҡәләһендә Рәсәй оппозицияһының Путинға ҡарата ҡырыҫ һүҙҙәрен тикшергәндә, оппозиционерҙарҙың милләтселек (йәки хатта ксенофоблыҡ) риторикаһын иҡтисади либерализм менән берләштерергә тырышыуын, ә үҙ лозунгыларының нигеҙенә Путинды «ҡаралау» һалына. Сәйәси протестың иң ябай ысулы булып хакимлыҡ итеүсе режимды сәйәси етәкселек шәхесе менән тиңләштергән һөжүмдәр торһа ла, һәм бындай практика бөтә донъяға таралған, был осраҡта, Вуд фекеренсә, оппозиционерҙарҙың протест әүҙемлеге бик шәхси һәм мыҫҡыллы характерға эйә була^[260].

Рәсәй президентын Украиналағы хәрби ғәмәлдәр өсөн тәнҡитләгәндә, Польша экс-премьеры Матеуш Моравецкий 2024 йылдың ғинуарында Express баҫмаһына биргән интервьюһында бер үк ваҡытта Рәсәй һәм президент Путиндың «ҙур ресурстары, стратегик тәрәнлеге, халыҡ-ара сәйәсәттә сабырлығы» булыуын таный^[261].

2024 йылдың июнендә күренекле Британия сәйәсмәне, Reform UK уң партияһы лидеры Найджел Фараж, Путинға үҙ мөнәсәбәте тураһында уйланып, Би-Би-Си интервьюһында, Рәсәй президенты уға кеше булараҡ оҡшамай, әммә ул «сәйәси эшмәкәр булараҡ һоҡлана» тип билдәләне^[262].

2023 йылдың 17 мартында Халыҡ-ара енәйәт суд В. Путинды һәм М. Львова-Белованы ҡулға алыу өсөн ордер бирә. Енәйәт суды мәғлүмәттәре буйынса, Путин һәм Львов-Белова «һуғыш енәйәте өсөн яуаплы тип фаразлана», ул Украинаның Рәсәй контроле аҫтындағы биләмәләренән Рәсәй Федерацияһына Рәсәй конфликты барышында украин балаларын законһыҙ депортациялауҙа ғәйепләнә.

Рәсәй яғы ғәйепләүҙәрҙе кире ҡаға, Халыҡ-ара енәйәт суды юрисдикцияһын танымай. Президент пресс-секретары Дмитрий Песков раҫлауынса, РФ-та Халыҡ-ара енәйәт суды ҡарарҙары хоҡуҡ күҙлегенән «әһәмиәтһеҙ» булып тора^[269].

Сәйәси өҫтөнлөктәре буйынса политологтар һәм журналистар Владимир Путинды консерваторҙар рәтенә индерә.

И. А. Ильин[288], К. Н. Леонтьев, Л. Н. Гумилев, Н. А. Бердяев, Н. М. Карамзин, Д. И. Менделеев, В. С. Сәлмән. Сәйәсәт белгестәре И. А. Ильин^[270] кеүек консерватор философтар һәм тарихсыларҙан Путин өҙөмтәләр килтерә^[271]..

Философ Мишель Ельчанинов Путиндың донъяға ҡарашының төп һыҙаттарын консерватизм, Көнбайышҡа ҡаршы махсус «урыҫ юлы» теорияһы һәм евразийлыҡ тип билдәләй. Путиндың донъяға ҡарашына совет үткәне тәьҫир итә^[272].

Путин үҙе 2011 һәм 2013 йылдарҙа үҙен «коммунист булмаған консерватор» тип атай^[273] һәм консерватив ҡарашлы прагматик, 2014 йылда үҙен либералдар рәтенә индерә^[274] һәм үҙен «Рәсәйҙә иң ҙур милләтсе» тип атай^[275] (2018 йылда «Рәсәйҙең иң дөрөҫ һәм һөҙөмтәле милләтсеһе» тип өҫтәп^[276]). Шул уҡ ваҡытта Путин «Рәсәй урыҫтар өсөн» идеяһын тәнҡитләй (2021 йылда ул уны «мәмерйә милләтселеге» лозунгыһы тип атай)^[277], уны сепаратистик һәм ирредентистик амбицияларға ҡаршы килә тип ҡабул итә. 2022 йылда телеинтервьюларының береһендә ул үҙенең маҡсатын «рус халҡын берләштереү» тип күрә тип белдерә. Песков әйтеүенсә, Путин монархияға скептик һәм «оптимизмһыҙ» ҡарай^[278] — Путин үҙе 2016 йылда социалистик идеялар һәр ваҡыт оҡшағанын әйткән^[279].

Путин сталинизмды демонизациялауға ҡаршы сығыш яһай^[280], шулай уҡ ҡайһы берҙә тәнҡитселәр тарафынан сталинист булараҡ тасуирлана, әммә, Алексей Венедиктов раҫлауынса, «Путин — сталинист түгел, һәм ул Сталинды яратмай», ә рус монархтарынан иң яғымлыһы тип Екатерина II һанай. Путиндың Ленинға һәм уның СССР милли-дәүләт ҡоролошо моделенә ҡарата тәнҡитләүҙәре киң билдәле, 1922 йылда СССР ойошторолған ваҡытта Донбасс, Харьковщина һәм Малороссияның ҡайһы бер боронғо Рәсәй территорияларын Украина ССР-ы составына тапшырыу һәм республикаларҙың союздаш дәүләттән айырылып сығыуға тиклем үҙбилдәләнеш хоҡуғы. Шул уҡ ваҡытта Путин Ленин мавзолейын ябыу буйынса радикаль талаптар менән килешмәй^[281].

Путин даими рәүештә көнбайыштың алдынғы сәйәсмәндәре йыш ҡулланған «ҡағиҙәләргә нигеҙләнгән тәртип» төшөнсәһен тәнҡитләй, сөнки Был ҡағиҙәләрҙе Рәсәй ҡатнашлығынан тыш кем, ҡасан һәм ниндәй нигеҙҙә урынлаштырыуы аныҡ билдәле түгел^[282].

2013 йылда Путин урта мәктәптәр өсөн Рәсәй тарихы дәреслектәренең берҙәм линейкаһын булдырыу инициативаһы менән сығыш яһай, ул уларҙы тарихи ҡапма-ҡаршылыҡтарҙан һәм ике төрлө аңлатыу булырға тейеш түгел, тип иҫәпләй^[283]. Мәктәптәрҙә Рәсәй тарихын өйрәнеү был дәреслектәр буйынса 2016/2017 уҡыу йылында башлана.

2005 йылда Путин СССР-ҙың тарҡалыуын XX быуаттың иң ҙур геосәйәси һәләкәте тип атай[303]. Шул уҡ ваҡытта ул яңы демократик Рәсәйҙе төҙөкләндереү өсөн йәмғиәтте туплауға саҡыра^[284].

Октябрь революцияһы юлбашсыһы В. И. Ленинды тарихи Рәсәйҙе емереүҙә ғәйепләп, ҡырҡа фекер йөрөтә^[285][286].

2019 йылдың декабрендә Путин халыҡ-ара һәм Рәсәй форумдарында бер нисә сығышын Икенсе донъя һуғышын башлауҙа Көнбайыштың яуаплылығы тураһында мәсьәләгә бағышлай. Путин Европарламент резолюцияһын ҡаты тәнҡитләй, унда Сталин коммунизмы һәм нацизм енәйәттәрен тиңләйҙәр, шулай уҡ һуғыш ике «тоталитар держава — Германия һәм СССР» араһындағы һөжүм итмәү тураһында килешеү һөҙөмтәһе булып тора, тип белдерәләр. Путин фекеренсә, һуғыштың ысын сәбәптәре — Германия өсөн "милли кәмһетеү"гә әйләнгән Версаль солохоноң шарттары һәм артабанғы Европа дәүләттәренең Германияға ҡарата сәйәсәте, ул киләсәк һуғыш өсөн плацдарм булдыра^[287][288].. «Молотов — Риббентроп пакты» 1930-сы йылдарҙа Гитлер Германияһы башҡа Европа илдәре менән ҡул ҡуйған тыныслыҡ килешеүҙәренең һуңғыһы тип атала. Айырым рәүештә Путин Польшаны тәнҡитләй һәм уның хәҙерге етәкселегенә «элек булған ваҡиғалар өсөн ғәфү үтенергә» кәңәш бирә^[289].

2022 йылдың 20 апрелендә Путин кенәз Рюриктың норман сығышы теорияһына ҡаршы сығыш яһай. Был темаға ҡыҙыҡһыныуын ул президентлыҡ башында уҡ күрһәтә.

Октябрҙә Путин фекеренсә, XVIII быуатта Емельян Пугачёвтың ихтилалы Рәсәй империяһында үҙәк властың көсһөҙләнеүе арҡаһында мөмкин була^[290].

2023 йылдың ғинуарында, Ленинград блокадаһы тамамланыуға 80 йыл тулыу уңайынан, Путин блокадала немец-фашист ғәскәрҙәре генә түгел, ә «күп кенә Европа илдәре» вәкилдәре ҡатнашҡанын иҫкә төшөрә, быға тиклем Рәсәй был турала толерантлыҡ һәм беҙҙең мөнәсәбәттәрҙең фонды боҙолмаһын өсөн белдермәй^[291].

2023 йылдың көҙөндә Путин Советтар Союзының 1956 йылда Венгрияға һәм 1968 йылда Чехословакияға танктар индереүҙә хата яһауын таный. «Сит ил сәйәсәте өлкәһендә башҡа халыҡтарҙың мәнфәғәттәренә ҡаршы килгән бер нәмә лә эшләргә ярамай», — тип һыҙыҡ өҫтөнә алды Путин. Был һүҙҙәрҙе Венгрияла хуплайҙар^[292][293].

2012 йылдың ғинуарында һайлау алды кампанияһы осоронда Путин сабый сағында православие динен ҡабул итеүе тураһында һөйләне. Суҡындырыу 1952 йылдың ноябрендә (Михайлов көнөндә) Ленинградта Спас-Преображенский соборында үткән^[294].

Путин бер нисә тапҡыр христианлыҡ менән коммунистик идеология араһында параллелдәр үткәрә, коммунизм төҙөүсеһенең төп ҡиммәттәре — «азатлыҡ, туғанлыҡ, тигеҙлек, ғәҙеллек» — «бөтәһе лә Изге Яҙмаға һалынған, барыһы ла Изге яҙма бар… Идеялар, ғөмүмән, һәйбәт…, әммә беҙҙең илдә был иҫ киткес идеяларҙы ғәмәлгә ашырыу социалист-утопистарҙың әйткәндәренән алыҫ була»^{[295][296][297]}.

Путин даими рәүештә Мәскәү һәм бөтә Русь патриархы Алексий II менән осраша (1999 йылдың 31 декабренән — Борис Ельцин Путинға президент власын тапшырған көндән — һәм 2000 йылдың 11 ғинуарынан — Алексий II менән берлектә Путин Кремлдә Раштыуаның 2000 йыллығын байрам итеүгә арналған тантаналы ҡабул итеүҙә ҡатнаша), Мәскәү һәм бөтә Русь патриархы Кирилл менән осраша^[298], дини хеҙмәттәрҙә ҡатнаша, ил буйлап сәйәхәт барышында төрлө православие сиркәүҙәренә һәм монастырҙарына бара, ғибәҙәт ҡылыу ваҡытында тәре йөрөтә^[299].

Американың Los Angeles Times баҫмаһы баһалауынса, 2007 йылдың майында Путин Мәскәү һәм бөтә Русь патриархы Алексий II менән бергә Рәсәй Православие Сиркәүе менән сит илдәрҙәге Рус Православие Сиркәүе араһындағы 80 йыллыҡ бүленеште еңеп сығыуҙа һәм Рәсәй Православие Сиркәүе составына үҙидара итеүсе сиркәү хоҡуҡтары менән инеүҙә хәл иткес роль уйнай^[300].

Путин фекеренсә, «Рәсәйҙең традицион конфессиялары ла, ядро ҡалҡаны ла Рәсәй дәүләтселеген нығытҡан, илдең эске һәм тышҡы хәүефһеҙлеген тәьмин итеү өсөн кәрәкле алғышарттар булдырыусы компоненттар булып тора»^[301].

2008 йылдың 31 авгусында Путин Уссурий ҡурсаулығына бара, унда уссурий юлбарыҫтарын ҡотҡарыу программаһы менән таныша[332].

2010 йылдың 28 апрелендә Путин Франц-Иосиф Ерҙәре архипелагына бара, унда аҡ айыу популяцияһын күҙәтеүсе ғалимдар экспедицияһының эше менән таныша. Айыуҙарҙың береһенә Путин GPS-алҡасыҡ тағып ҡуя^[311].

2012 йылдың 5 сентябрендә Салехард янындағы «Кушеват» орнитология станцияһында Путин Ҡыҙыл китапҡа индерелгән стерхтарҙы ҡотҡарыу буйынса «Өмөт осошо» проекты сиктәрендә үткәрелгән экспериментта ҡатнаша. Рязань питомнигында үҫкән аҡ торнаға йылы яҡтарға ҡышлау маршрутын күрһәтер өсөн, Путин мотодельтаплан штурвалы артында торна клин башында аҡ комбинезонда өс осош яһай: беренсе осош һынау өсөн булһа, тағы ике осош стерхтар менән бергә^[312].

2018 йылдың йәйендә Путин Рәсәйҙә футбол буйынса XXI донъя чемпионатын аса^[313].

Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында батҡан Щ-308 «Сёмга» һыу аҫты кәмәһе бортында һәләк булған һыу аҫты хеҙмәткәрҙәре иҫтәлеген хөрмәт итеп, 2019 йылдың июлендә Путин батискафта Фин ҡултығы төбөнә төшә^[314].

Тау саңғыһында шыуыу менән мауыға. Самбо һәм дзюдо буйынса спорт мастеры. Самбо (1973) һәм дзюдо (1975) буйынса Ленинград чемпионы^[19], самбо буйынса Рәсәйҙең атҡаҙанған тренеры (1998) [337], ДСО «Труд» Үҙәк йыйылма командаһы чемпионы, СССР Кубогы призеры, ДСО "Жальгири"с һәм «Калев» беренселектәре еңеүсеһе, юғары уҡыу йорттары чемпионаттарында бер нисә тапҡыр еңеүсе була^[315]. Үҫмер йылдарында 11 йыл дауамында Путиндың дзюдо буйынса тренеры Анатолий Рахлин (1938—2013), һуңынан дзюдо буйынса Рәсәй ҡатын-ҡыҙҙар йыйылма командаһы тренеры була. Рахлин һүҙҙәренсә, Путин оҫта көрәшкән, «бала сағында уҡ ауыртыуҙы күтәрә белә ине», «ярыштарҙа „физикаһы“ менән түгел, ә тапҡырлығы менән еңде.» Шул уҡ ваҡытта, тренер билдәләүенсә, Путиндың эш-ғәмәлдәрен иҫәпләп сығарыу ауыр, ул хәүефле ҡаршы тороусы була. Путин үҙе дзюдо буйынса остазының уның тормошонда «билдәле роль» уйнауын билдәләй. 1998 йылдан Путин Санкт-Петербургтың дзюдо спорты клубы Явара-Неваның почетлы президенты булып тора^[316][317]. 2014 йылда Кёкусин-кан каратэ-до ойошмаһының Халыҡ-ара комитеты Путинға Кёкусинкайҙың һигеҙенсе данын бирә^[318].

1999 йылда Василий Шестаков һәм Алексей Левицкий менән авторҙашлыҡта дзюдоның практик дәрестәре буйынса Путиндың «Владимир Путин менән дзюдо өйрәнәбеҙ» тигән китабы сыға^[319]. 2008 йылдың 6 октябрендә Санкт-Петербургта Путиндың үҙ ролендә төшөрөлгән видеояҙмаһының презентацияһы үтә^[320][321]. Рәсәй президентының Олимпиада-2012 уйындарында ҡатнашыуы ваҡытында Путиндың үҙе дзюдо менән шөғөлләнеүен дауам итеүе һәм РФ Дзюдо федерацияһына ярҙам күрһәтеүе билдәле була^[322].

Немец телен иркен белә^[323].^[324][325], инглиз телендә һөйләшә ала^[326]. ОБСЕ Парламент ассамблеяһының элекке вице-председателе Вилли Виммер фекеренсә, Владимир Путин башҡа сәйәсмәндәрҙән аудитория алдында немец теленән үҙенән-үҙе әйтелгән телмәрҙе теүәл һәм ышаныслы тәржемә итеү һәләтен айырып тора^[327].

1983 йылдың 28 июлендә 30 йәшлек Путин 25 йәшлек Людмила Александровна Шкребневаға өйләнә^[328].

2013 йылдың 6 июнендә «Россия-24» телеканалына биргән интервьюһында Владимир һәм Людмила Путиндар никахтары ике яҡтың да ҡарары буйынса тарҡалыуын белдерҙе. Путин һуңыраҡ билдәләүенсә, сиркәүҙә никахлашмағандар, шуға күрә, уның һүҙҙәре буйынса, айырылышыу өсөн дини яҡтан ҡаршылыҡ юҡ^[329]. Айырылышыу үҙе, тип аңлата Путиндың матбуғат секретары Дмитрий Песков әйтеүенсә , ауырылышыу 2014 йылдың мартында рәсмиләштерелгән^[330][331].

Ике ҡыҙҙары тыуа: Мария (28 апрель 1985 йыл, Ленинградта) һәм Екатерина (31 август 1986 йыл, Дрезденда). Икеһе лә Санкт-Петербург дәүләт университетында уҡый. Мария Биология-тупраҡ факультетында, Катерина көнсығыш факультетында^[332].

2012 йылдың 20 декабрендә матбуғат конференцияһында журналист һорауына яуап биреп, Путин ике ҡыҙының да Мәскәүҙә уҡыуын һәм өлөшләтә эшләүен хәбәр итте.

2012 йылдың 15 авгусында Мәскәүҙә Марияның улы тыуа^[333], уның тыуыуын 2014 йылда Путиндың күптәнге дуҫы, музыкант Сергей Ролдугин раҫлай^[334], ә 2017 йылдың июнендә Путин Оливер Стоунға интервьюһында ейәненең тыуыуын үҙе раҫланы^[335][336].

Путиндың туғанлыҡ бәйләнештәре матбуғатта шулай уҡ телгә алына:

• Олатаһы — Спиридон Иванович Путин (1879—1965).
• Ике туған ағаһы — Игорь Александрович Путин (1953 йылдың 30 мартында Ленинградта тыуған), белеме буйынса инженер, юрист, 24 йыл Ҡораллы Көстәрҙә хеҙмәт итә, һуңынан дәүләт хеҙмәтендә эшләй, 2013 йылда вице-президент һәм «Мастер-банк» идараһы ағзаһы^[337][338].
• Ике туған ағаһы — Евгений Михайлович Путин (25 февраль 1933 — 10 март 2024), врач-уролог, Иваново ҡалаһында эшләгән^{[339][340][341][342][343][344]}.
• Ике туған энеһе — Роман Игоревич Путин (1977 йылда тыуған), «МРТ компаниялар төркөмө» яуаплылығы сикләнгән йәмғиәтенең директорҙар советы рәйесе, «МРТ-АВИА» компанияһы хужаһы^[345][346].
• Ике туған һеңлеһенең улы Михаил Шеломов. 2000 йылдан 2017 йылға тиклем "Совкомфлот"тың Петербург офисында баш белгес булып эшләй. Туғандаш компаниялар аша «Россия банкы» акцияларының 8,4 процентына, «Согаз» акцияларының 12,47 процентына (2004 йылдан алып), «СОГАЗ-недвижимость» 100 процентына (2009 йылдан алып) һәм Петербург эргәһендәге Игорь тау саңғыһы курортынан алыҫ түгел автоуҙыш трассаһын төҙөгән «Игорь драйв» компанияһының 50 проценты милексеһе.
• Ике туған ағаһының улы — Михаил Путин. Белеме буйынса табип, 2018 йылда «Газпром» рәйесе урынбаҫары була. Дәүләт башлығының матбуғат секретары Дмитрий Песков матбуғатҡа хәбәр итеүенсә, ул В. В. Путин, президент уның менән «ғәҙәттә аралашмай».

2018 йылда Путиндың декларацияланған килеме 8,6 миллион һум тәшкил итә. Декларацияға ярашлы, Путиндың милкендә 77 м² майҙанлы фатир һәм 18 м² гараж, шулай уҡ 153,7 м² майҙанлы фатир ҡулланыла. Путиндың элеккесә ике ГАЗ М21 автомобиле, «Нива» автомобиле һәм «Скиф» прицебы бар^[347]. 2019 йыл декларацияһына ярашлы президенттың рәсми килеме 9,7 миллион һум тәшкил итә, күсемле һәм күсемһеҙ милек составы 2018 йыл менән сағыштырғанда үҙгәрмәй^[348].

Путин сәләмәт тормош алып бара, тәмәке тартмай һәм тирә-яҡтағыларҙың тәмәке тартыуын хупламай^[349], әммә, үҙенең табибы Сергей Миронов һүҙҙәренә ҡарағанда, медикаменттар ҡулланыуға шик менән ҡарай һәм бик теләп мунсаға йөрөй[371]. Кәрәк ваҡытта Үҙәк клиник дауаханала дауалана^[350][351]..

Рәсәйҙең ғәмәлдәге юғары етәкселәре араһында йәше буйынса Путин Рәсәй Федерацияһы Конституция суды рәйесе Валерий Зорькиндан, Рәсәй Федерацияһы Советы рәйесе Валентина Матвиенконан һәм Рәсәй Федерацияһы сит ил эштәре министры Сергей Лавровтан һуң дүртенсе урында тора^[352].

В. В. Путинға Рәсәйҙең өс почта маркаһы^{[360][361][362]}, шулай уҡ Әзербайжандың^[363], КНДР-ҙың^[364], Либерияның^[365], Молдавияның^[366], Словакияның^[367], Словенияның^[368], Украинаның һәм Үзбәкстандың^[369]почта маркалары бағышланған.

• 2001 — «Путин. Високосный год»^[370][371]. Владимир путиндың беренсе президентлыҡ йылы тураһында Фильм.
• 2007 — «55» — Никита Михалкованың Владимир путиндың президентлығы тураһында документаль фильмы. Путиндың 55 йыллығына күрһәтелде.
• 2012 — «Путин, Россия и Запад» фильмы^[372][373]
• 2015 — «Президент» — Владимир Соловьевтың тулы метражлы Рәсәй документаль фильмы.
• 2015 — «Крым. Путь на Родину» — Андрей кондрашовтың тулы метражлы Рәсәй документаль фильмы.
• 2015 — «Миропорядок» — Владимир Соловьевтың тулы метражлы Рәсәй документаль фильмы.
• 2016 — «Украина в огне» — Андрей кондрашовтың тулы метражлы рәсәй документаль фильмы.
• 2017 — «Интервью с Путиным» — Оливер Стоундың дүрт сериялы америка документаль фильмы.
• 2017 — «Большой, любимый, дорогой» — «Десятая муза» балалар студияһы төшөргән нәфис фильм.
• 2018 — «Валаам» — Андрей Кондрашов төшөргән рәсәй документаль фильмы.
• 2018 — «Миропорядок 2018» — Владимир Соловьев төшөргән тулы метражлы рәсәй документаль фильмы.
• 2018 — «Путин» — Андрей Кондрашов төшөргән рәсәй тулы метражлы фильмы.
• 2018 — «Свидетели Путина» — Виталий Манский төшөргән Рәсәй документаль фильмы.
• 2018 — «Дело Собчака» — Вера Кричевская төшөргән Рәсәй документаль фильмы.
• 2019 — «В борьбе за Украину» — Игорь Лопатенк төшөргән Америка тулы метражлы документаль фильмы.
• 2020 — Британияның "Путин: рус шпионы тарихы"мини-сериалы^[374]. Өс сериялы документаль фильм^[375].
• 2024 — Владимир Путиндың видеоплатформаға нигеҙ һалыусы журналист Такер Карлсонға интервьюһы Tucker Carlson Network Такеру Карлсону^[376].