Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Петелин Дмитрий Александрович

Дми́трий Алекса́ндрович Пете́лин (10 июль 1983 йыл) — Ю. А. Гагарин исемендәге Космонавтар әҙерләү үҙәгендәге Ғилми-тикшеренеү институты Федераль дәүләт бюджет учреждениеһы (ФГБУ НИИ ЦПК) урынлашҡан «Роскосмос» Дәүләт корпорацияһының космонавтар отрядының Рәсәй космонавт-һынаусыһы. СССР/Рәсәйҙең 128-се космонавты[1] (космоста СССР/Рәсәйҙең 130-сы гражданы[комм. 1]). Рәсәй Геройы[2].

Космонавтар отрядына ингәнгә тиклем «Ғилми-инженер компанияһы» ЯСЙ-нең самолёттар конструкцияһы бүлегенең 3-сө категориялы инженер-конструкторы булып эшләй. 2022 йылдың 21 сентябрендә — 2023 йылдың 27 сентябрендә «Союз МС-22» транспорт пилотлы корабы экипажының һәм МКС-67/МКС-68 йыһан экспедицияларының бортинженеры сифатында Халыҡ-ара йыһан станцияһына осош яһай. Алты тапҡыр асыҡ космосҡа сыға[3].

Биографияһы

Дмитрий Александрович Петелин 1983 йылдың 10 июлендә Ҡаҙаҡ ССР-ы (хәҙер — Ҡаҙағстан Республикаһы) Ҡостанай ҡалаһында тыуған, ата-әсәһе (әсәһе — педагог, атаһы — инженер) Алыҫ Төньяҡтан күсеп килгән. 1990—1992 йылдарҙа Саха Республикаһы (Яҡутстан) Удачный ҡалаһының 24-се мәктәбендә уҡый, һуңынан 1992—1997 йылдарҙа Дружбинский урта мәктәбендә уҡый, унда авиамодель түңәрәгенә йөрөй. 2000 йылда Ҡостанай ҡалаһының Техник-иҡтисади лицейын тамамлай[4]. Лицейҙы тамамлағандан һуң, Көньяҡ Урал дәүләт университетының аэрокосмос факультетына уҡырға инә. 2006 йылда «самолёт-вертолёттар эшләү» һөнәре буйынса инженер дипломына эйә була.

Космонавтар отрядына ингәнгә тиклем, Жуковский ҡалаһында «Ғилми-инженер компанияһы» ЯСЙ-нең самолёттар конструкцияһы бүлегенең 3-сө категориялы инженер-конструкторы булып эшләй[5]. «Boeing 747|Боинг 747», «Boeing 777|Боинг 777», «Boeing 787|Боинг 787» «Boeing 787 Dreamliner|Боинг Дримлайнер» һәм башҡа самолёттар конструкцияһы элементтарының инженер һәм ныҡлыҡ иҫәпләүҙәре менән шөғөлләнә. Сиэтлға командировкаға бара[4].

Космик әҙерлеге

2012 йылдың ғинуарында РФ космонавтары отрядына һайлап алыу беренсе асыҡ конкурсына документтар тапшыра һәм 2012 йылдың 30 октябренән дөйөм йыһан әҙерлегенә тотона[6]. Әҙерлекте уңышлы тамамлап, 2014 йылдың 16 июнендә «космонавт-һынаусы» квалификацияһына эйә була[7].

2020 йылдың 3 ноябрендә космонавтарҙы һайлап алыу буйынса ведомство-ара комиссия ҡарары менән «Союз МС-18» транспорт пилот карабы (ТПК) дубляж экипажының 2-се бортинженеры һәм төп экипажы сифатында раҫлана[8].

2021 йылдың мартында Роскосмостың халыҡ-ара осоштар практикаһын кире ҡайтарыуы менән бәйле, «Союз МС-18» дубляж экипажына Дмитрий Петелин урынына ҡатын-ҡыҙ астронавт Энн Шарлотт Макклей индерелә[9].

«Союз МС-19» транспорт пилот карабының резерв экипажы һәм «Союз МС-21» транспорт пилот карабының дубляж экипажы составында әҙерлек үтә. 2021 йылдың майынан «Союз МС-22» транспорт пилот карабының һәм МКС-68 йыһан экспедицияһының төп экипажы составында әҙерлек үтә[10].

Йыһанға осоуы

2022 йылдың 21 сентябрендә Мәскәү ваҡыты буйынса 16:54:49 сәғәттә (13:54:49 — UTC) Байконур космодромының 31-се майҙансығынан «Союз-2.1а» ракета-йөрөтөүсеһендә «Союз МС-22» транспорт йыһан карабы экипажының бортинженеры сифатында старт ала[11].

Осош ике әйләнеш (виток) схемаһы буйынса үтә һәм өс сәғәттән ашыу тәшкил итә. Мәскәү ваҡыты буйынса 20:06:33 сәғәттә (17:06:33 — UTC) карап автоном режимда «Рассвет» (МИМ-1) халыҡ-ара йыһан станцияһы (МКС) модуленә тоташа[12]. «Союз МС-22» карабын осороу Роскосмос һәм НАСА-ның сатраш осоштар тураһында килешеүе сиктәрендә беренсе күренеш була[13].

2022 йылдың 17 ноябрендә космонавт Сергей Валерьевич Прокопьев менән бергә Халыҡ-ара йыһан станцияһының тышҡы йөҙөндә эшләү өсөн асыҡ космосҡа сыға. Космонавтар өҫтәмә радиацион йылылыҡ алмаштырыусыны ERA Европа дистанцион манипуляторы менән «Рассвет» бәләкәй тикшеренеү модуленән «Наука» күп маҡсатлы лаборатория модуленә күсереүгә әҙерләй. «Рассвет» модулендә FRGF шлюз камераһының эләктереү узелына йөк уҡтары адаптерын ҡуялар, азоттың консервацион баҫымын төшөрәләр, өҫтәмә радиацион йылылыҡ алмаштырыусының гидравлик контурҙарын вакуумлаштыралар һәм унан алты тартҡысын (стяжка) һүтәләр. Бынан тыш, космонавтар ГСтМ-2 йөк уҡтарына блокиратор ҡуя һәм «Наука» модуленә эре габаритлы объекттарҙы нығытыу сараларын монтажлай. Сығыу ваҡыты 6 сәғәт 25 минут тәшкил итә[14][15].

25 ноябргә космонавтар Петелин һәм Прокопьевтың асыҡ космосҡа сираттағы сығыуы планлаштырыла, әммә скафандрҙарҙың береһен һыуытыу системаһында насостарҙың штаттан тыш эшләүе арҡаһында, сығыу икенсе датаға күсерелә. 15 декабрҙә, космонавтарҙы МКС-тың тышҡы йөҙөнә сығыуға әҙерләү барышында, станцияға тоташтырылған «Союз МС-22» транспорт пилотлы карабының прибор-агрегат бүлегенең тышҡы тышлығы зыян күреүе асыҡлана. Экипаж Осоштар менән идар итеү үҙәгенә (ЦУП) һыуытыу системаһындағы баҫымдың түбәнәйеүен раҫлаған карапты диагностикалау системаһы сигнализаторы эшләп ебәрелеүе тураһында хәбәр итә. Карапты визуаль тикшереү кәмеүҙе (утечка) раҫлай, шунан һуң техник сәбәптәр арҡаһында сығыуҙы туҡтатырға ҡарар ителә[16][17].

2023 йылдың 11 ғинуарында Роскосмос хәбәр итеүенсә, «Союза МС-22» транспорт пилотлы карабының һыуытыу системаһы радиаторы 7 км/с тиҙлектә осоп килгән диаметры 1 мм-ҙан кәмерәк булған спорадик метеороид менән бәрелеү һөҙөмтәһендә зыян күрә, радиатор карабының техник зыян күреү версияһы раҫланмай[18]. Карап радиаторы зыян күреү хәленә бәйле, дәүләт комиссияһы космонавтар Сергей Прокопьев, Дмитрий Петелин һәм астронавт Фрэнк Рубионың осошон оҙайтырға ҡарар итә һәм «Союз МС-23» карабы 2023 йылдың сентябрендә Ергә ҡайта[19]. «Союз МС-22» карабы 2023 йылдың 28 мартында пилотһыҙ вариантта Ергә төшөрөлгән[20].

2023 йылдың 19 апрелендә Дмитрий Петелин һәм Сергей Прокопьев асыҡ космосҡа икенсе тапҡыр сыға. Караптан тыш эшмәкәрлек 7 сәғәт 55 минут дауам итә. Асыҡ космосҡа сыҡҡанда «Наука» күп маҡсатлы лаборатория (МЛМ) модуленән йылылыҡ йөкләмәләрен бөтөрөү өсөн кәрәкле радиатор күсерелә. Күсереү станция бортынан космонавт Андрей Валерьевич Федяев идара иткән ERA манипуляторы ярҙамында башҡарыла. Прокопьев һәм Петелин, станция тышында йылылыҡ алмаштырыусыны күсереүгә әҙерләйҙәр, ә һуңынан уны модулгә тоташтыралар[21].

2023 йылдың 3 майында Дмитрий Петелин һәм Сергей Прокопьев өсөнсө тапҡыр асыҡ космосҡа сыға, эш 7 сәғәт 10 минут дауам итә. Улар шлюз камераһын «Рассвет» кесе тикшеренеү модулен (МИМ) «Наука» күп функциялы лаборатор модуленә (МЛМ) күсереүгә әҙерләй.

2023 йылдың 12 майында Петелин Һәм Прокопьев йәнә асыҡ космосҡа сыға. Оҙайлығы 5 сәғәт 14 минут тәшкил итә. Улар «Наука» модулендәге радиаторҙан ике тартҡысты һүтеп, уның панелдәрен аса, йылылыҡ йөрөтөүсе менән радиаторҙың гидравлик контурҙарын заправкалай һәм уларҙы модулдең йылылыҡ режимын тәьмин итеү системаһының гидравлик контурҙары менән берләштерә.

2023 йылдың 22 майында Петелин һәм Прокопьев бишенсе тапҡыр йыһанға сыға. Оҙайлығы 6 сәғәт 24 минут тәшкил итә. Улар «Звезда» хеҙмәт модуленән «Сейсмопрогноз» ғилми аппаратураһын һүтеп алалар, СВПИ юғары тиҙлекле мәғлүмәт тапшырыуҙың иҫке антеннаһы һәм ТМ/ТС антеннаһы менән ҡабул итеүсе-тапшырыусы менән бергә уны йыһанға ырғыталар, РСПИ-М юғары тиҙлекле мәғлүмәт тапшырыу аппаратураһын урынлаштыралар һәм тоташтыралар, «Звезда» модуленән «Импакт» экспериментының 2-се планшетын һәм 4-се-СМ СКК күсермәле кассета-контейнерын алып ташлайҙар, бынан тыш, улар шулай уҡ «Звезда» модуленең тышҡы йөҙөн фотоға төшөрә, уның 2-се иллюминаторының быялаһын таҙарта һәм «Поиск» модуленән «Биориск-МСН» ҡорамалдарының өс контейнерының береһен һүтә.

2023 йылдың 9 авгусында Петелин һәм Прокопьевтың алтынсы тапҡыр йыһанға сығыуы була. Оҙайлығы 6 сәғәт 34 минут тәшкил итә. «Рассвет» МИМ-ына өҫтәмә микрометеороидтан һаҡлау экрандары монтажлана, шулай уҡ «Рассвет» модулендә ERA Европа дистанцион манипуляторы ярҙамында «Фән» модуленә күсеү өсөн күсмә эш урыны әҙерләнә.

2023 йылдың 27 сентябрендә 07:54:21 UTC «Союз МС-23» ТПК Халыҡ-ара йыһан станцияһынан уңышлы айырыла. Төшөрөлә торған аппарат Еҙҡаҙған ҡалаһынан көньяҡ-көнсығышҡа табан 148 км алыҫлыҡта Ҡаҙағстан далаһына төшә[22].

Статистика[23]
# Старт
карабы		 Старт, Бөтә донъя координацияланған ваҡыты/UTC Экспедиция Ергә төшөү
карабы		 Ултырыу, UTC Налёт Асыҡ космосҡа
сығыу		 Асыҡ космоста
булыу ваҡыты
1 Союз МС-22 21.09.2022, 13:54 68/МКС-69|69 Союз МС-23 27.09.2023 (план) 365-тән ашыу (план) 6 39 сәғәт 42 минут

Наградалары һәм званиелары

  • Рәсәй Геройы (2024 йылдың 12 апреле) — Халыҡ-ара йыһан станцияһында оҙайлы йыһан осошонда күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн[2].
  • Рәсәй Федерацияһының лётчик-космонавты (2024 йылдың 12 апреле) — Халыҡ-ара йыһан станцияһында оҙайлы йыһан осошонда күрһәткән батырлығы һәм ҡаһарманлығы өсөн[2]
  • Ю. А. Гагарин миҙалы (2023)[24].

Ғаиләһе

Дмитрий Петелин өйләнгән, ғаиләһендә Полина һәм Ульяна исемле ҡыҙҙары тәрбиәләнә[4].

Иҫкәрмәләр

Комментарийҙар
  1. ↑ Кроме профессиональных космонавтов СССР/России, в космосе побывали российские участники космического полёта на ТПК «Союз МС-19» режиссёр Клим Шипенко и актриса Юлия Пересильд, которые с 5 по 12 октября 2021 года участвовали в съёмках на орбите художественного фильма «Вызов».
Сығанаҡтар
  1. ↑ Петелин Дмитрий Александрович (биография). ЦПК имени Ю.А.Гагарина. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 3 октябрь 2022.
  2. ↑ 1 2 3 Указ Президента Российской Федерации от 12.04.2024 № 257 "О награждении государственными наградами Российской Федерации". Официальное опубликование правовых актов (12 апрель 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 апрель 2024.
  3. ↑ Петелин Дмитрий Александрович. Центр подготовки космонавтов им. Ю.А.Гагарина. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 апрель 2024.
  4. ↑ 1 2 3 Игорь Маринин. «Боинг» потерял, а Роскосмос приобрел // Русский космос. — 2022. — Август. — С. 22—27.
  5. ↑ О заседании Межведомственной комиссии по отбору в космонавты. roscosmos.ru (8 октябрь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 декабрь 2020. Архивировано 9 июль 2021 года.
  6. ↑ Наталия Ячменникова. Центр подготовки космонавтов подвел итоги. Российская газета (29 декабрь 2012). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 декабрь 2020. Архивировано 14 май 2021 года.
  7. ↑ Кандидаты в космонавты набора 2012 г стали космонавтами-испытателями. ria.ru (17 июнь 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 декабрь 2020. Архивировано 9 июль 2021 года.
  8. ↑ Утверждены экипажи МКС-65. roscosmos.ru (3 ноябрь 2020). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 декабрь 2020. Архивировано 2 декабрь 2020 года.
  9. ↑ Астронавт NASA назначен в экипаж корабля «Союз МС-18» Архивная копия от 17 май 2021 на Wayback Machine. Роскосмос
  10. ↑ Экипажи на подготовке. Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина (май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 май 2021. Архивировано 17 май 2021 года.
  11. ↑ Chris Gebhardt. Soyuz MS-22 lofts two Russians and one American to ISS (ингл.). NASASpaceFlight.com[en] (21 сентябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 сентябрь 2022.
  12. ↑ Expedition 67 (ингл.). spacefacts.de. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 сентябрь 2022. Архивировано 7 октябрь 2021 года.
  13. ↑ Корабль «Циолковский» прибыл на МКС (22 сентябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 22 сентябрь 2022.
  14. ↑ Российские космонавты подготовили радиатор для дооснащения модуля «Наука». Роскосмос (18 ноябрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 ноябрь 2022.
  15. ↑ Роскосмос. Первый выход в космос Дмитрия Петелина (билдәһеҙ).
  16. ↑ Выход Прокопьева и Петелина в космос отменили по техническим причинам. РИА Новости (15 декабрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 декабрь 2022.
  17. ↑ Информационное сообщение. Роскосмос (15 декабрь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 декабрь 2022.
  18. ↑ Исследования показали, что радиатор «Союза МС-22» был поврежден метеороидом. ТАСС (11 ғинуар 2023).
  19. ↑ "Союз МС-22" вернется на Землю без экипажа. ТАСС (11 ғинуар 2023).
  20. ↑ Беспилотный корабль «Союз МС-22» возвратился на Землю. Роскосмос (28 март 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 март 2023.
  21. ↑ Космонавт Петелин рассказал о работе в открытом космосе. ТАСС (20 апрель 2023). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 20 апрель 2023.
  22. ↑ Дмитрий Александрович Петелин. astronaut.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 апрель 2024.
  23. ↑ Statistics - Petelin Dmitri Aleksandrovich (ингл.). spacefacts.de. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 21 сентябрь 2022.
  24. ↑ Петелин Дмитрий Александрович. ФГБУ "НИИ ЦПК имени Ю.А.Гагарина". Мөрәжәғәт итеү датаһы: 12 апрель 2024.

Ҡалып:Действующие космонавты России

Категориялар