Ниғмәтуллин Рауил Хөрмәт улы
Рауил Хөрмәт улы Ниғмәтуллин (рус. Нигматуллин, Равиль Хурматович; 1941 йылдың 12 майы, Ғүмәр ауылы, Башҡорт АССР-ы — 2005 йылдың 5 сентябре) — башҡорт шағиры, ғалим һәм сәйәсмән, юғары мәктәп уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991), Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы (1984)[1][2].
Биографияһы
Р. Ниғмәтуллин БАССР‑ҙың Маҡар районы Ғүмәр ауылында (хәҙерге Башҡортостандың Ишембай районы) тыуған. Һигеҙ йыллыҡ мәктәпте тамамлағандан һуң колхозда эшләй. 1965 йылда Стәрлетамаҡта Зооветеринария техникумын тамамлаған. Ишембай районында зоотехник (рус.)баш. булып хеҙмәт иткән.
1969 йылда Башҡорт дәүләт университетын тамамлай, колхоз парткомы секретары вазифаһын ала. 1970—1973 йылдарҙа Әхмәр урта мәктәбе директоры булып эшләгән[3].
Р. Ниғмәтуллиндың тәүге шиғырҙары 1970-се йылдарҙа «Йәш көстәр» альманахында баҫылып сыға.
1973 йылдан — РСФСР Мәғариф министрлығы милли мәктәптәр ғилми-тикшереү институтының Башҡортостан филиалында ғилми хеҙмәткәр, 1977 йылдан — «Башҡортостан уҡытыусыһы» журналы мөхәрриренең урынбаҫары. 1979—1984 һәм 1989—1990 йылдарҙа Башҡортостан китап нәшриәтенең нәфис әҙәбиәт буйынса мөхәррир.
1984—1989 йылдарҙа БАССР Яҙыусылар союзының Стәрлетамаҡ ойошмаһы яуаплы секретары итеп һайлана[4].
Ул Стәрлетамаҡтағы әҙәби һәм йәмәғәт тормошонда әүҙем ҡатнаша, «Шуратăл» сыуаш әҙәби берекмәһен ойоштороуға[5], башҡорт телен уҡытыуҙы үҫтереү һәм «Ашҡаҙар» гәзитен ойоштороуҙа ҡатнаша[6].
1990—2004 йылдарҙа Башҡорт дәүләт педагогия университетында уҡытыусы[1].
Рауил Ниғмәтуллин 2005 йылдың 5 сентябрендә вафат булған, тыуған ауылында ерләнгән[2].
Йәмәғәт-сәйәси эшмәкәрлеге
Р. Ниғмәтуллин Башҡортостан Халыҡ партияһына нигеҙ һалыусы һәм уның беренсе етәксеһе була[1]. Партияның ойоштороу съезы 1990 йылдың 24 ноябрендә үтә; партияның маҡсаты итеп бойондороҡһоҙ демократик Башҡортостан төҙөү иғлан ителә. Тыуған ауылында дуҫтары менән ҡайын ағастары ултыртған. Был ағастар хәҙер урман булып үҫкән, урындағы халыҡ сауҡалыҡты «Раул паркы» тип йөрөтә[7].
Ижады
Шиғырҙар, мәҫәлдәр, йырҙар һәм поэмалар тупланған һигеҙ китап авторы. Ниғмәтуллин поэзияһының төп темалары — тыуған ил, тәбиғәт, әхлаҡи-рухи мәсьәләләр һәм гражданлыҡ мотивтары.» (йәки «Р. Ниғмәтуллин ижадында тыуған ил, тәбиғәт, әхлаҡи-рухи мәсьәләләр һәм гражданлыҡ мотивтары төп урынды алып тора.[1]. «Тауҙарҙа таң» исемле тәүге шиғырҙар йыйынтығы 1981 йылда донъя күрә. «Мөхәббәткә юҡ ул өҙәрәм» (1989), «Ҡыңғырауҙар» (1996), «Тауҙарыма ҡарап» (2001) һ.б. шиғри йыйынтыҡтар авторы. Балалар өсөн «Еңмеш» (1982), «Япраҡ еле» (1984), «Аҡ нур» (1991), «Кемгә ниндәй исем» (1992), «Урман музыканттары» (1999) китаптарын яҙа. Башҡорт әҙәбиәте буйынса уҡыу-уҡытыу әсбаптары авторы, шул иҫәптән 1983 йылда Өфөлә баҫылған «Әҙәбиәт буйынса кластан тыш эш» ҡулланмаһы.
2011 йылда Башҡортостандың «Китап» нәшриәтендә Р. Ниғмәтуллиндың балаларға арналған «Урланған урман» китабы донъя күрә[1].
Ғаиләһе
Ҡыҙы — Шәүрә. Ҡустыһы — Әнүәр Ниғмәтуллин, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы[7].
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (1991).
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 Равиль Нигматуллин. Кугарчинская централизованная библиотечная система. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
- ↑ 1 2 Нигматуллин Равиль Хурматович. Литературная карта Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
- ↑ Персоналии: Нигматуллин Равиль Хурматович. Литературная карта Республики Башкортостан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 2 июль 2026.
- ↑ Ниғмәтуллин Рауил Хөрмәт улы (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы: 7 томда. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
- ↑ Башҡортостан Республикаһының периодик баҫмалары. Башҡортостан Республикаһының Әҙәби картаһы. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
- ↑ Стәрлетамаҡта шағир Равил Ниғмәтуллинды иҫкә алыу кисәһе үтте. Стәрлетамаҡ гәзите (19 май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 26 июнь 2026.
- ↑ 1 2 В Стерлитамаке состоялся вечер памяти поэта Равиля Нигматуллина. Стерлитамакский район (19 май 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
Әҙәбиәт
- Рауил Ниғмәтуллин (1941—2005) // Башҡорт ере яҙыусылары : белешмә / төҙ. Р. Н. Байымов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. — Өфө, 2006. — 312—313-сө бб.
- Нигматуллин, Равиль. Колокольчики : Стихи, песни, басни, поэмы. — Уфа: Башк. изд-во "Китап", 1996. — ISBN 5-295-01533-5.
- Р. Н. Баимов, Г. Н. Гареева, Р. Х. Тимергалина. Писатели земли башкирской : справочник. — Уфа: Китап, 2015. — С. 312—313. — 669 с. — ISBN 978-5-295-06338-1.