Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Рәсәй халыҡтары телдәре көнө

Рәсәй халыҡтары телдәре көнө (рус. День языков народов России) — Рәсәй Президенты Владимир Путин рус теленә һәм Рәсәй халыҡтары телдәрен яҡлау өлкәһендә дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыу буйынса совет ултырышында индерелгән Рәсәйҙә иҫтәлекле дата[6].

Байрам датаһы — 8 сентябрь, шағир Рәсүл Ғамзатовтың тыуған көнө. Рәсәй халыҡтары телдәре көнөн булдырыу мандаты Рәсәй Федерацияһы Президентының 2025 йылдың 11 июлендәге 474-се Указы менән «Дәүләт тел сәйәсәте нигеҙҙәрен» раҫлау йөкләмәһе бирелде. 2025 йылдың 4 ноябрендә Рәсәй Федерацияһы Президентының «Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре көнө тураһында» 798-се Указына ҡул ҡуйҙы[7][8].

Рәсәй Фәндәр академияһының Тел ғилеме институты мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә 277 телдә һәм диалектта һөйләшәләр[9].

Тарихы

2025 йылдың 5 июнендә Рәсәй теленә ярҙам итеү буйынса дәүләт сәйәсәтен тормошҡа ашырыу советы ултырышында Рәсәй халыҡтары телдәре көнөн булдырырға тәҡдим ителде. Владимир Путин уны шағир Рәсүл Ғамзатовтың тыуған көнөндә — 8 сентябрҙә билдәләргә кәңәш итте.

2025 йылдың 11 июлендә Владимир Путин «Рәсәй Федерацияһының дәүләт тел сәйәсәте нигеҙҙәрен» раҫлаған 474-се Указға ҡул ҡуйҙы. Был документ сиктәрендә Президент Хакимиәтенә, Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте менән берлектә, 2025 йылдың 1 октябренә тиклем Рәсәй халыҡтары телдәре көнөн билдәләү тураһында айырым указ проектын әҙерләргә һәм тапшырырға ҡушылды. 2025 йылдың август башында Мәғариф министрлығы тейешле указ проектын әҙерләй, ул 14 августа тамамланған йәмәғәт фекер алышыуы өсөн норматив хоҡуҡи акттар проекттарының федераль порталында урынлаштырыла[10].

Шул уҡ ваҡытта дәүләт башлығы Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәрен һаҡлау һәм артабан үҫтереүҙең, уларға системалы дәүләт ярҙамын тәьмин итеүҙең, илдең дөйөм лингвистик киңлеген һаҡлау мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә алды. Владимир Путин шулай уҡ Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында яңыртылған закон проектын төҙөү һәм Рәсәйҙәге бөтә телдәрҙең дәүләт реестры төҙөү кәрәклеген һыҙыҡ өҫтөнә алды.

undefined

Байрамдың статусы һәм маҡсаты

Рәсәй халыҡтары телдәре көнө статусы — иҫтәлекле дата (рус.)баш.. Ял көнө түгел.

Байрамды булдырыуҙа төп маҡсаттар булып ил халыҡтарының телдәрен һәм мәҙәни мираҫын һаҡлау, ярҙам итеү һәм үҫтереүҙе, шулай уҡ милләт-ара берҙәмлекте нығытыу тора[11]. Авар телендә лә, урыҫ телендә лә ижад иткән Рәсүл Ғамзатовтың тыуған көнөнә тура килгән датаны һайлау Рәсәй халыҡтары мәҙәниәттәренең берҙәмлеген символлаштырыуға ниәтләнә. Байрамды булдырыу киңерәк дәүләт тел сәйәсәтенең бер өлөшө булып тора.

Датаның символикаһы

Байрамдың датаһы, 8 сентябрь, совет авар шағиры, прозаик һәм публицист Рәсүл Ғамзатовтың тыуған көнөнә тура килә. Был датаны һайлау символик, сөнки Ғамзатов ике телдә — туған авар һәм урыҫ телендә яҙған. Президент Владимир Путин әйткәнсә, был Рәсәй халыҡтары мәҙәниәттәренең берҙәмлеген һәм рус теленең милләт-ара аралашыу сараһы булараҡ мөһимлеген һыҙыҡ өҫтөнә ала, шуның арҡаһында милли авторҙар ижады киң танылыу ала[12].

Байрам итеү формалары

Байрам сараларын үткәреү өсөн мәктәптәр, китапханалар, йәмәғәт үҙәктәре кеүек мәғариф һәм мәҙәниәт учреждениелары төп майҙансыҡ булып хеҙмәт итәсәк, тип көтөлә. Тематик конкурстар, күргәҙмәләр, онлайн флешмобтар ҡаралған. Рәсүл Ғамзатовтың ижадына айырым иғтибар биреләсәк.

Статистика

  • Рәсәй фәндәр академияһының тел ғилеме институты мәғлүмәттәре буйынса, Рәсәйҙә йәшәгән 193 халыҡ 277 тел һәм диалект ҡуллана[9].
  • Телдәр һаны халыҡтар һанынан күберәк, сөнки ҡайһы берҙәрендә рәсми танылған 2 тел бар, мәҫәлән, мариҙар, мордвалар һәм алтайҙар[9].
  • Рәсәйҙең мәғариф системаһында 105 тел ҡулланыла, шуларҙың 24-е — уҡытыу теле, 81-е уҡыу предметы сифатында ҡулланыла[9].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 День языков народов России. Hi-Tech Mail.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026. Архивировано 12 август 2025 года.
  2. ↑ Путин поручил учредить День языков народов России. Интерфакс. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026. Архивировано 24 июль 2025 года.
  3. ↑ День языков народов России появится в стране. Победа.рф. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026. Архивировано 9 август 2025 года.
  4. ↑ Путин утвердил два новых праздника в России. Коммерсантъ (4 ноябрь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 4 ноябрь 2025.
  5. ↑ В РНБ — день рождения Гамзатова. Российская национальная библиотека. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 29 июль 2025. Архивировано 18 сентябрь 2025 года.
  6. ↑ Заседание Совета по реализации госполитики в сфере поддержки русского языка и языков народов России (05.06.2025). 5 июнь 2025 тикшерелгән.
  7. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 04.11.2025 № 798 "О Дне языков народов Российской Федерации". http://publication.pravo.gov.ru/ (4 ноябрь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026.
  8. ↑ Праздник, который породил ещё два: Владимир Путин в День народного единства утвердил новые важные даты (4 ноябрь 2025). 4 ноябрь 2025 тикшерелгән.
  9. ↑ 1 2 3 4 277 языков и диалектов используют народы России. Минобрнауки (21 февраль 2021). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026. Архивировано 9 сентябрь 2025 года.
  10. ↑ В Минпросвещения подготовили проект указа о Дне языков народов России. Национальный акцент (1 август 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026.
  11. ↑ В России появится новый праздник — День языков народов РФ. Реальное время. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026. Архивировано 4 август 2025 года.
  12. ↑ Путин предложил учредить День языков народов России 8 сентября. Ведомости (5 июнь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2026. Архивировано 23 июль 2025 года.

Категориялар