Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Сырыҡау

Сырыҡау (бел. Чэрыкаў) — Беларусьтың Могилёв өлкәһендә урынлашҡан ҡала. Сырыҡау районының административ үҙәге. Сож йылғаһы буйында, Ҡырысау тимер юл үҙәгенән 32 км һәм Могилёвтан 77 км алыҫлыҡта урынлаша. Ҡаланың стратегик урыны уның транспорт инфраструктураһын һәм иҡтисади үҫешен билдәләй.

Халыҡ һаны — 7 710 кеше (2025 йылдың 1 ғинуарына ҡарата).

Геральдикаһы

Сырыҡау районының гербы 2002 йылдың 28 июнендә район Советы депутаттарының 16-6 номерлы ҡарары менән раҫлана һәм 2002 йылдың 17 июлендә Беларусь Республикаһының Герб матрикулында 92-се номер менән теркәлә.

Флаг 2006 йылдың 24 авгусында Беларусь Президенты Указы (526-сы) менән раҫлана, 2006 йылдың 29 авгусында Дәүләт геральдик реестрында Б-96 номер аҫтында теркәлә. Шулай уҡ 2005 йылдың 30 июнендә Сырыҡау район Советы депутаттарының 11-13 номерлы ҡарары менән раҫлана.

Герб һәм флаг ҡала символдары булып, уның тарихын һәм мәҙәни үҙенсәлеген сағылдыра.

Тарихы

Бөйөк Литва Кенәзлеге һәм Речь Посполитая

Сырыҡау тураһында тәүге яҙма мәғлүмәт 1460 йылға ҡарай. 1565—1566 йылдарҙағы административ-территориаль реформаҙан һуң ул Витебск воеводствоһының Орша поветы составына инә. 1578 йылда ул Могилёв экономияһы старосталығының үҙәге була.

Ҡаланың исеме буйынса төрлө легендалар һәм гипотезалар бар. Уларҙың береһе "Черик" шәхси исеме менән бәйле. Был исем төрки һүҙҙәргә барып тоташа ала: "Черик" — "яугир, ғәскәр", "Чирик" — "батыр, зирәк".

Сырыҡау атамаһы уның тарихи тамырҙары һәм этник ҡатламдары тураһында мөһим мәғлүмәт бирә.

1604 йылда Сырыҡау ҡала статусы ала. 1641 йылда король һәм Бөйөк кенәз Владислав Ваза ҡалаға Магдебург хоҡуғы һәм герб бирә.

1648 йылдың октябрендә Кривошапка етәкселегендәге казактар Сырыҡауҙы баҫып ала. Улар ҡаланан Мстислав воеводствоһындағы шляхта һарайҙарына һөжүмдәр ойоштора.

1708 йылда Карл XII үҙ ғәскәрҙәрен был ерҙәр аша күсерә.

Сырыҡау тарихындағы был осор хәрби, сәйәси үҙгәрештәр һәм хакимлыҡ өсөн көрәш менән билдәләнә.

Рәсәй империяһы составында

undefined

Речь Посполитаяның беренсе бүленешенән (1772) һуң Сырыҡау Рәсәй империяһы составына инә. Ул ваҡытта тораҡ пункттың статусы ҡасабаға тиклем төшөрөлә. Әммә 1773 йылда Сырыҡауға ҡабаттан ҡала статусы бирелә һәм ул Мстислав провинцияһының (1796—1802 йылдарҙа — Белорус, һуңыраҡ — Могилёв губернаһы) өйәҙ үҙәгенә әйләнә. XIX быуат аҙағына Сырыҡау Могилёв губернаһының Сырыҡау өйәҙе үҙәге була. Был осор Сырыҡау тарихында административ үҙгәрештәр һәм уның төбәкте идара итеүҙәге әһәмиәте менән билдәле.

1787 йылдың ғинуарында Сырыҡауға Екатерина II килә һәм ҡала сиркәүҙәренә 300 һум аҡса бүлә. Шул уҡ йылда ҡалала 300 йорт иҫәпләнә, 2 сиркәү һәм мәктәп була. 1789 йылда ике класлы училище асыла.

1919 йылдың 1 ғинуарында Беларусьтың I КП(б) съезы ҡарарына ярашлы, Сырыҡау Беларусь ССР составына инә, әммә 16 ғинуарҙа РСФСР составына күсерелә. 1924 йылда ул ҡабаттан БССР составына ҡайтарыла һәм Калинин округының район үҙәге була, 1927—1930 йылдарҙа — Могилёв округы составында, 1938 йылдан — Могилёв өлкәһенә ҡарай.

Икенсе донъя һуғышы осоронда, 1941 йылдың 17 июленән 1943 йылдың 1 октябренә тиклем, Сырыҡау немец оккупацияһы аҫтында була.

Яңы осорҙа

1995 йылдың 20 октябрендә Сырыҡау районы менән Сырыҡау ҡалаһы бер административ берәмеккә — Сырыҡау районына берләштерелә.

Халыҡ һаны

1897 йылдан башлап халыҡ һаны'[3][4][5][6][7][8][9][10]:
1897 1939 1959 1970 1979 1989 2006 2016 2018 2019
5200 ▲ 6411 ▼ 4930 ▲ 5366 ▲ 7019 ▲ 8718 ▼ 8280 ▼ 8149[11] ▼ 8144 ▼ 8071

1939 йылғы халыҡ иҫәбен алыу мәғлүмәттәре буйынса, Сырыҡауҙа: Белорустар — 4 779 кеше (74,5%), Йәһүдтәр — 949 кеше (14,8%), Урыҫтар — 528 кеше (8,2%), Украиндар — 72 кеше, Поляктар — 23 кеше. Был демографик күрһәткестәр Чериковтың күп милләтле ҡала булыуын һәм уның этник төрлөлөгөн күрһәтә.

  1. ↑ Численность населения на 1 января 2020 г. и среднегодовая численность населения за 2019 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа.
  2. ↑ GeoNames (ингл.) — 2005.
  3. ↑ Беларуская Савецкая Энцыклапедыя: у 12 т. / гал. рэд. П. У. Броўка. — Т. 12: БССР. — Мн.: Беларуская Савецкая Энцыклапедыя, 1975. — С. 697.
  4. ↑ Всесоюзная перепись населения 1939 г. Численность городского населения СССР по городским поселениям и внутригородским районам. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  5. ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  6. ↑ Всесоюзная перепись населения 1970 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  7. ↑ Всесоюзная перепись населения 1979 г. Численность городского населения союзных республик (кроме РСФСР), их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  8. ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность городского населения союзных республик, их территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 8 февраль 2019.
  9. ↑ Статистический ежегодник Могилёвской области. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2013. — С. 44-46.
  10. ↑ Статистический ежегодник Могилёвской области. — Мн.: Национальный статистический комитет Республики Беларусь, 2018. — С. 45-47.
  11. ↑ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 18 апрель 2016. Архивировано из оригинала 30 июль 2017 года.

Категориялар