Сурина Сәрүәр Рәшит ҡыҙы
Сәрүәр Рәшит ҡыҙы Сурина (рус. Сарвар Рашитовна Сурина; 1957 йылдың 8 декабре, Үрге Һаҙ, Башҡорт АССР-ы) — башҡорт яҙыусыһы, драматург, журналист, тәржемәсе һәм сценарист. Кинйә Мәзит псевдонимы менән дә баҫыла. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004), Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2007). Яҙыусылар союзы (2000) һәм Журналистар союзы ағзаһы[1].
Биографияһы
1971–1975 йылдарҙа Өфөләге 1-се интернат-мәктәптә уҡый. 1980 йылда Башҡорт дәүләт университетының филология факультетын тамамлай һәм Башҡортостандың телевидение һәм радиотапшырыуҙар буйынса дәүләт комитетында эшләй башлай[2].
Хеҙмәт юлын балалар һәм үҫмерҙәр өсөн телевизион тапшырыуҙар редакцияһында мөхәррир булып башлай. 1992 йылдан «Хазина» ижади берекмәһе мөхәррире, 2002 йылдан «Башҡортостан» телерадиокомпанияһының телевидение студияһы комментаторы булып эшләй[1].
Ижади эшмәкәрлеге
Телевидение
1992 йылда «Хазина» ижади берекмәһен ойоштороуҙа ҡатнаша. Балалар өсөн «Йәйғор», «Күңелле станциялар», «Яҙыусылар — балаларға», «Фронт хаттары» кеүек тапшырыуҙар әҙерләй. Башҡорт халыҡ әкиәттәре буйынса «Балта һурпаһы», «Аҡыллы ҡыҙ», «Кем көслө?», «Батыр ҡуян» телеспектаклдәренең сценарийҙарын яҙа[2].
«Уҙаман», «Заң», «Шәхес» тигән баш аҫтында С. Р. Сурина үҙенең авторлыҡ программаларын эфирға сығара. Тапшырыуҙарҙа башҡорт халҡының арҙаҡлы ул-ҡыҙҙарының эшмәкәрлеге, уларҙың ғибрәтле-фәһемле яҙмыштары, оло ваҡиғалар шаңдауы һәм бөгөнгө заман проблемалары күрһәтелә. Был рубрикалар аҫтында Жәлил Кейекбаев, Рамаҙан Өмөтбаев, Зәйнәб Биишева, Фатима Мостафина, Салауат Дәүләтбаев, Земфира Сәхипова, Камил Әхиәров, Суфиян Поварисов, Хәлимә Ҡорбанаева, Әкрәм Бейешев, Рим Йәнғужин, Сәлимә Түлебаева, Фуат Биишев, Ғөбәйҙулла Илишев, Вәли Псәнчин, Флүрә Аҙнабаева, Ғайса Хөсәйенов, Нәжибә Мәҡсүтова, Азат Айытҡолов, Хәнифә Әбүбәкерова, Миҙхәт Байрамғолов, Вәсилә Садиҡова, Әсмә Усманова, Дамир Вәлиев һәм башҡалар хаҡында телевизион портреттар әҙерләне[2].
«Китабеннас» тапшырыуҙарында китаптар, нәшриәттәр һәм боронғо ҡулъяҙмалар тураһында һөйләй. «Алтын тирмә яҡтыһы» циклы Башҡортостандың халыҡ театрҙарына арнала. «Кинйә абыҙ васыяты» һәм «Бейеш быуаты» видеофильмдарының сценарийҙарын яҙҙы[1].
Телевизион эштәрендә халыҡ кәсептәрен һәм фольклорҙы ла яҡтырта: аҫалы балаҫ һуғыу, кейеҙ баҫыу, шәл бәйләү, тамбурлы сигеү, тирмә эшләү, «Урал батыр» эпосын башҡарыу темаларына мөрәжәғәт итә[2]. 2010 йылдан «Башҡортостан юлдаш телевидениеһы» ның комментатор-мөхәррире, 2018 йылға тиклем Башҡортостан юлдаш телевидениеһында өҙлөкһөҙ эшләй һәм хеҙмәт ветераны статусына лайыҡ булған.
Әҙәбиәт һәм драматургия
Балалар өсөн шиғырҙар, әкиәттәр һәм пьесалар яҙа. «Кеҫәлде кем тәмлерәк бешерә?» исемле тәүге китабы 1994 йылда донъя күрә. Артабан «Сыйырсыҡ тәсбихе», «Аҫыл йөрәк», «Ҡот тәңкәһе», «Тылсымлы төйөнсөк» йыйынтыҡтары баҫылған[1][2].
Әҫәрҙәре Башҡортостан театрҙарында сәхнәләштерелде:
- «Алтын балта» — Йәш тамашасы театрында (1992).
- «Заятүләк менән Һыуһылыу» — Башҡорт академия драма театрында (1999).
- «Янһарының тылсымлы санаһы» — Башҡорт дәүләт ҡурсаҡ театрында (2001).
- «Аҫыл йөрәк» — Башҡорт академия драма театрында (2003).
- «Һыуһылыу әкиәте» — Милли йәштәр театрында (2005)[2].
Пьесалары халыҡ театрҙары репертуарына ла ингән[2].
Тәржемәләре
Сәрүәр Сурина башҡорт теленә Уильям Шекспирҙың «Король Лир», Карло Гольдониҙың «Ике әфәнденең ялсыһы», Александр Островскийҙың «Аҡыл эйәһенә лә бер ҡатлылыҡ хас», Владимир Ольшанскийҙың «Ун өсөнсө йондоҙ» пьесаларын тәржемә иткән. Был тәржемәләр буйынса спектаклдәр ҡуйыла[1].
Шулай уҡ Флорид Бүләков һәм Нурлан Абдыкадыровтың драматургия әҫәрҙәрен башҡортсаға тәржемә иткән[2].
Китаптары
Таблицала авторҙың айырым китаптары һәм авторҙаш булып ҡатнашҡан баҫмаһы күрһәтелгән[1][2].
| Йылы | Исеме | Йөкмәткеһе |
|---|---|---|
| 1994 | «Кеҫәлде кем тәмлерәк бешерә?» | Балалар өсөн әкиәттәр |
| 2001 | «Сыйырсыҡ тәсбихе» | Балалар өсөн шиғырҙар, әкиәттәр һәм пьесалар |
| 2007 | «Аҫыл йөрәк» | Пьесалар һәм сценарийҙар |
| 2009 | «Ҡот тәңкәһе» | Байрам сценарийҙары, драматик композициялар һәм пьесалар |
| 2013 | «Ырғыҙ ҡыҙы» | Фатима Мостафина тураһында иҫтәлектәр; авторҙаш |
| 2015 | «Тылсымлы төйөнсөк» | Пьесалар, әкиәттәр һәм шиғырҙар |
Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары
- Зәйнәб Биишева исемендәге премия (2002)[1].
- Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре (2004)[1].
- Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы (2007)[1].
- Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге премия (2007)[1].
- Күгәрсен районының журналистика өлкәһендәге Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге премияһы (2013)[3].
- Рәми Ғарипов исемендәге 1-се Башҡорт республика гимназия-интернатының Рәми Ғарипов исемендәге премияһы (2020)[4].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 СУРИНА Сәрүәр Рәшит ҡыҙы (башҡ.). Башҡорт энциклопедияһы (10 октябрь 2019). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 сентябрь 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Творческая биография Сарвар Суриной. Кугарчинская центральная районная библиотека. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 сентябрь 2026.
- ↑ Сарвар Сурина — лауреат премии им. Ш. Худайбердина 2013 года. Кугарчинская центральная районная библиотека (27 октябрь 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 сентябрь 2026.
- ↑ Лауреаты премии имени Рами Гарипова. Башкирская республиканская гимназия-интернат № 1 имени Рами Гарипова. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 17 сентябрь 2026.