Рус телендәге версияМахсус проекттар
Күренеште көйләргәТелде алмаштырырғаМәғлүмәт
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Миңнуллин Туфан Ғабдулла улы

Миңнуллин Туфан Ғабдулла улы (рус. Туфан Абдуллович Миннуллин; 1935 йылдың 25 авгусы, Оло Мәрәтхужа[d] — 2012 йылдың 2 майы, Ҡазан ҡалаһы) — совет һәм Рәсәй драматургы, прозаик, публицист һәм йәмәғәт эшмәкәре. Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2005), Татар АССР-ының (1978), РСФСР-ҙың (1984) һәм Башҡортостан Республикаһының (1995) атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре[1][2].

Биографияһы

1935 йылдың 25 авгусында хәҙерге Татарстан Республикаһының Кама Тамағы районы Оло Мәрәтхужа ауылында тыуған. 1952 йылда урта мәктәпте, 1961 йылда Мәскәүҙә М. С. Щепкин исемендәге юғары театр училищеһын тамамлаған[2].

1960-сы йылдар башында Минзәлә драма театрында һәм Ғ. Камал исемендәге Татар академия театрында актёр булып эшләгән. Һуңыраҡ Ҡазан телестудияһында мөхәррир, «Чаян» журналында әҙәби хеҙмәткәр булған. 1975–1977 йылдарҙа Мәскәүҙә Юғары әҙәби курстарҙа уҡыған[1][2].

1984–1989 йылдарҙа Татар АССР-ы Яҙыусылар союзы идараһын етәкләгән. Татар АССР-ы Юғары Советы депутаты итеп һайланған, 1989–1991 йылдарҙа СССР халыҡ депутаты булған. Һуңыраҡ Татарстан Республикаһы Дәүләт Советына һайланған[1][2].

2012 йылдың 2 майында Ҡазанда вафат булған. Яңы Татар зыяратында ерләнгән[2].

Ғаиләһе

Ҡатыны — Ғ. Камал исемендәге театр актрисаһы Нәжибә Ихсанова (1938–2021). Ҡыҙы Әлфиә Миңнуллина — журналист[3][4].

Ижады

Тәүге әҫәрҙәре — юмористик хикәйәләр һәм ҡыҫҡа пьесалар. 1962 йылда Минзәлә театры уның «Беҙҙең ауыл кешеләре» комедияһын, ә Ғ. Камал исемендәге Татар академия театры «Азат» пьеса-әкиәтен сәхнәләштергән[2].

Миңнуллиндың әҫәрҙәре араһында «Диләфрүзгә дүрт кейәү», «Әлдермештән Әлмәндәр», «Илгизәр + Вера» комедиялары, «Ай булмаһа, йондоҙ бар», «Әсәйҙәр һәм бәпәйҙәр», «Беҙ китәбеҙ, һеҙ ҡалаһығыҙ» драмалары бар. Емельян Пугачёвтың көрәштәше Бәхтийәр Ҡанҡаев тураһында ла пьеса яҙған[1][2]. Балалар өсөн яҙған пьеса-әкиәттәренең бер нисәһендә Акбай исемле эт төп герой булып тора[1].

Ул хикәйәләр һәм публицистик әҫәрҙәр ҙә баҫтырған. Китаптары араһында «Во имя дружбы» (1965), «Песня ручья» (1968) һәм «Раздумья» (1997–2005) йыйынтыҡтары бар[1].

Әҫәрҙәре театр сәхнәләрендә ҡуйылыуын дауам итә. Ғ. Камал исемендәге театр сайтында уның «Чёртов тост» пьесаһы буйынса спектакль күрһәтелгән[5].

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Муса Йәлил исемендәге Татарстан комсомолы премияһы (1974) — «Нигез ташлары» комедияһы һәм «Үзебез һайлаған яҙмыш» әҫәре өсөн[6].
  • Татар АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1978)[2].
  • РСФСР-ҙың К. С. Станиславский исемендәге дәүләт премияһы (1979) — «Әлдермештән Әлмәндәр» спектакле өсөн[6].
  • Ғабдулла Туҡай исемендәге дәүләт премияһы (1979) — «Ай булмаһа, йондоҙ бар» спектакле өсөн[6].
  • РСФСР-ҙың атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1984)[2].
  • «Почёт Билдәһе» ордены (1984)[2].
  • Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1995)[1][2].
  • Татарстан Республикаһының халыҡ яҙыусыһы (2005)[2].
  • Татарстан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн орден (25 август 2005 йыл)[2].
  • Ҡазан ҡалаһының почётлы гражданы (2010)[2].

Хәтер

  • Ҡазандың Вахитов районында Миңнуллин исемендәге урам бар[2].
  • Кама Тамағында 2012 йылда яҙыусының музейы, 2019 йылда уның исемендәге парк асылған[7].
  • Түбән Кама дәүләт татар драма театрына 2012 йылда Туфан Миңнуллин исеме бирелгән[8].
  • 2022 йылда яҙыусының тыуған ауылында мемориаль музей комплексы асылған[9].
  • 2025 йылдың 30 авгусында Ҡазандағы Толстой урамы, 16а йортонда, Миңнуллин йәшәгән бинала, мемориаль таҡтаташ асылған[10].
  • 2025 йылдың октябрендә Түбәнге Камала Туфан Миңнуллин исемендәге «Заман ҡыңғырауы» («Колокол времени») Бөтә Рәсәй милли драматургия фестиваль-конкурсы уҙған[11].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 А. Г. Ахмадуллин. Миннуллин Туфан Абдуллович. Татарская энциклопедия Tatarica. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Миннуллин Туфан Абдуллович. Государственный Совет Республики Татарстан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  3. ↑ Писатели Татарстана. Туфан Миннуллин. Республиканская юношеская библиотека Республики Татарстан. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  4. ↑ Ихсанова Нажиба. Татарская энциклопедия Tatarica. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  5. ↑ Дуслар җыелган җирдә / «Чёртов тост». Татарский государственный академический театр имени Г. Камала. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 Миннуллин Туфан Абдуллович. «Республика Татарстан». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  7. ↑ Камское Устье. Татарская энциклопедия Tatarica. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  8. ↑ История театра. Нижнекамский государственный татарский драматический театр имени Туфана Миннуллина. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  9. ↑ Музей-усадьба Туфана Миннуллина. Газета «Волжские зори». Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  10. ↑ В Казани торжественно открыли памятную доску Туфану Миннуллину. «БИЗНЕС Online» (30 август 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.
  11. ↑ Нияз Игламов. Нияз Игламов о фестивале «Заман кыңгыравы» («Колокол времени»). Нижнекамский государственный татарский драматический театр имени Туфана Миннуллина. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 28 сентябрь 2026.

Һылтанмалар

Категориялар