Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө
Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө (рус. День семьи, любви и верности) — Рәсәйҙә йыл һайын 8 июлдә билдәләнгән дәүләт байрамы. Ул православиелыларҙың Изге благоверный кенәз Пётр менән кенәз ҡатыны Феврония Муромскийҙар иҫтәлегенә арналған көнөнә тура килә; улар никах һәм ғаилә ҡурсалаусылары булып хөрмәт ителә. Байрам Муром ҡалаһында барлыҡҡа килгән, беренсе тапҡыр бөтә Рәсәй кимәлендә 2008 йылда билдәләнгән, ә рәсми статусҡа Рәсәй Президентының 2022 йылдың 28 июнендәге указы менән эйә булған[1].
Килеп сығышы
Байрамдың мәҙәни һәм символик нигеҙе — изге благоверный Пётр менән Феврония Муромскийҙарҙы хөрмәт итеү; православие традицияһында уларҙың никах союзы христиан никахы өлгөһө тип иҫәпләнә[2]. Уларҙың образы боронғо рус агиографик традицияһына барып тоташа: Пётр менән Февронияның тормошо XVI быуатҡа ҡарай формалашҡан һәм ир менән ҡатынды мөхәббәт менән ғаилә татыулығы ҡурсалаусылары тип ҡарашты нығытҡан. Байрам датаһын (8 июль) нәҡ ошо изгеләрҙе сиркәүҙә иҫкә алыу менән бәйләү билдәләгән[3].
Сиркәү традицияһында Пётр менән Феврония
Пётр менән Феврония — урыҫ изгеләре, риүәйәт буйынса XII быуат аҙағы — XIII быуаттың беренсе өсөнөндә Муромда йәшәгән никахлы пар[2]. Рус православие сиркәүендә улар никах менән ғаилә ҡурсалаусылары булып хөрмәт ителә; уларҙы иҫкә алыу көндәре — 25 июнь (яңы стиль буйынса 8 июль) һәм 6 (19) сентябргә тиклемге йәкшәмбе — 1992 йылда изге мәйеттәренең күсерелеүе иҫтәлегенә[4]. Изгеләрҙең мәйеттәре Муромдағы Изге-Троица ҡатын-ҡыҙҙар монастырендә ята[5].
Тарихи тергеҙеүҙәр күҙлегенән Пётрҙы йыш ҡына 1205—1228 йылдарҙа хакимлыҡ иткән һәм үлем алдынан Пётр исеме менән манастир анты ҡабул иткән муром кенәзе Давид Юрьевич менән тиңләштерәләр. «Пётр һәм Феврония тураһында хикәйәт»тә һүрәтләнгән агиографик риүәйәт легендар характерҙа һәм аждаһаны еңеү, мөғжизәле һауығыу мотивтарын үҙ эсенә ала; тарихсылар уны документтар менән раҫланған мәғлүмәттәрҙән айырым ҡарай[3]. Рус православие сиркәүе ир менән ҡатынды 1547 йылда изгеләр иҫәбенә индергән[2].
Байрам тарихы
Муромдағы инициатива
Муромда ғаиләне хөрмәт итеүҙең донъяуи традицияһы 1990-сы йылдарҙа формалаша башлай, ул ваҡытта Ҡала көнөн Пётр менән Февронияны хөрмәт итеү менән бәйләй башлайҙар. 2006 йылда ҡала хакимиәте инициативаһы буйынса Муром халҡы 8 июлде бөтә Рәсәй «Никах мөхәббәте һәм ғаилә бәхете көнө» тип иғлан итеү тураһында мөрәжәғәт аҫтында ун меңдәрсә ҡултамға йыя. Ул ваҡыттағы йәмәғәт фекер алышыуында байрамды йыш ҡына көнбайыш Изге Валентин көнөнөң Рәсәйҙәге аналогы тип тәҡдим итәләр, әммә был уны алға этәреү менән оҙатылған тезистарҙың береһе генә[6].
2008 йылда урынлаштырылыуы
Беренсе тапҡыр бөтә Рәсәй кимәлендә байрам 2008 йылдың 8 июлендә билдәләнә, был йыл Рәсәйҙә Ғаилә йылы тип иғлан ителгән була. Тантаналарҙы ойоштороусы булып Рәсәйҙең өсөнсө президенты Дмитрий Медведевтың ҡатыны Светлана Медведева етәкселек иткән Социаль-мәҙәни инициативалар фонды сығыш яһай. Инициативаны Дәүләт думаһы, Федерация Советы һәм Рус православие сиркәүе хуплай, шунан һуң байрам йыл һайын билдәләнә башлай[2].
2022 йылдан рәсми статус
2022 йылдың 28 июнендә Рәсәй президенты Владимир Путин 411-се һанлы указға ҡул ҡуя, ул «традицион ғаилә ҡиммәттәрен һаҡлау һәм балалар менән йәштәрҙе рухи-әхлаҡи тәрбиәләү маҡсатында» 8 июлде Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө тип рәсми билдәләй[1]. Был мәлгә тиклем байрам юридик яҡтан нығытылмаған була. Рәсми статус алыуға ҡарамаҫтан, 8 июль эш көнө булып ҡала[3].
Символика һәм байрам итеү формалары
Байрамдың символы боронғо Рустә мөхәббәт менән бәйләнгән ялан сәскәһе ромашка; 8 июлдә ромашка бәйләмдәре һәм ромашкалар төшөрөлгән «февронька» ашыҡмалары бүләк итеү ғәҙәткә ингән. Был көндә никах төҙөү ҙә тотороҡло практикаға әйләнгән, әммә православиелы христиандар өсөн 8 июлдә туй үткәреү мөмкин түгел, сөнки был дата Петров постҡа тура килә[3].
Байрамдың тотороҡло элементтарының береһе — Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнөн үткәреү буйынса ойоштороу комитеты тарафынан булдырылған «Мөхәббәт һәм тоғролоҡ өсөн» миҙалын тапшырыу. Был награда менән 25 йылдан артыҡ ниахта йәшәгән һәм балаларын йәмғиәттең лайыҡлы ағзалары итеп тәрбиәләгән никахлы парҙар билдәләнә; миҙалдың артҡы яғында түбәтәй, алғы яғында Пётр менән Февронияның йөҙҙәре төшөрөлгән[7].
Төп тантаналар традиция буйынса Муромда — байрамдың тарихи тыуған ерендә үтә: бында йәрминкәләр, концерттар, изгеләр тормошонан күренештәрҙең театр тергеҙеүҙәре һәм балалар өсөн анимация программалары ойошторола. Рәсәйҙең башҡа ҡалаларында урындағы хакимиәттәр һәм йәмәғәт ойошмалары концерттар, күргәҙмәләр, бәйгеләр үткәрә, күп балалы ғаиләләр һәм оҙаҡ йылдар ниахта йәшәгән ир-ҡатындарҙы хөрмәт итә[2].
Иҫкәрмәләр
- ↑ 1 2 Указ Президента Российской Федерации от 28.06.2022 № 411 «О Дне семьи, любви и верности». Официальный интернет-портал правовой информации (28 июнь 2022). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
- ↑ 1 2 3 4 5 День семьи, любви и верности. Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (7 июль 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
- ↑ 1 2 3 4 День семьи, любви и верности — история и традиции 8 июля. РИА Новости (23 июнь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
- ↑ Пётр Муромский. Древо. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
- ↑ Где находятся мощи Февронии? Аргументы и факты (2 октябрь 2025). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
- ↑ 8 июля — День семьи, любви и верности: история и традиции праздника. Известия (7 июль 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
- ↑ День семьи, любви и верности в России: история и традиции праздника. РИА Новости (8 июль 2013). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 6 июль 2026.
Ссылки
Тема буйынса өҫтәмә
 |
|---|
