170-се уҡсылар дивизияһы (1-се ойошторолоу)
170-се уҡсылар дивизияһы (170 уд; рус. 170-я стрелковая дивизия) — Ҡыҙыл армияның Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан хәрби берләшмәһе.
Хәрби осоро: 22.06.1941 — 27.12.1941.
Тарихы
Һуғышҡа тиклемге осор
Дивизия 1939 йылдың сентябрендә Башҡорт АССР-ының Стәрлетамаҡ ҡалаһында 308-се уҡсылар полкы базаһында ойошторола. Дивизияның штабы һәм частарының күпселеге — Стәрлетамаҡ ҡалаһында, 422-се уҡсылар һәм 512-се гаубица-артиллерия полктары — Бәләбәй ҡалаһында, 717-се уҡсылар полкы — Дәүләкән ҡалаһында, ә 294-се еңел артиллерия полкы Силәбе өлкәһенең Мейәс ҡалаһында урынлаша[1]. Дивизия хәрби һәм сәйәси әҙерлек менән әүҙем шөғөлләнә, хәрби хеҙмәткә бурыслыларҙың күнекмәләре һәм йыйындары үткәрелә, улар республиканың хәрби комиссариаттары аша йыйындарға һәм күнекмәләргә йәлеп ителә. Дивизия тыныс ваҡыт штаты буйынса туплана, уның составы Башҡорт АССР-ының кеше ресурстарынан була. Ҡышҡы хәрби уҡыу йомғаҡтары буйынса 1941 йылдың апрелендә 170-се уҡсылар дивизияһының 15-кә яҡын хәрби хеҙмәткәре БАССР Юғары Советы Президиумы грамоталары менән бүләкләнә.
Бөйөк Ватан һуғышы
Һуғыш башында дивизия 22-се армияның 62-се уҡсылар корпусы составына инә.
Бөйөк Ватан һуғышының икенсе көнөндә үк, 1941 йылдың 23 июнендә, дивизия частары фронтҡа китә башлай. 29 июндә төп эшелондар Псков өлкәһенең Кузнецовка һәм Себеж райондарына барып етә. Великие Лукиҙан көньяҡ-көнбайышҡа табан сығынтыны генерал-лейтенант Ф. А. Ершаковтың 22-се армияһы биләй. Генштабтың 13.05.1941 йылғы директиваһы буйынса, 22-се армия составында 6 уҡсылар дивизияһы (51-се уҡсылар корпусы — 98-се, 112-се, 153-сө уҡсылар дивизиялары һәм 62-се уҡсылар корпусы — 170-се, 174-се, 186-сы уҡсылар дивизиялары) Уралдан Идрица — Себеж — Дретунь — Витебск районына күсерелә. Был районда дивизия 30 июнгә тиклем була, унда Латвия менән элекке дәүләт сиге буйлап оборона тоторға бойороҡ ала. Тап ошо дивизия, Себежды һаҡлап, беренселәрҙән һөжүмгә дусар була.
Хәрби хәрәкәттәр башланыуға дивизияның составы һәм матди-техник тәьминәте түбәндәгесә була:
- Личный состав — 13819 кеше;
- Транспорт техникаһы — 179 берәмек;
- Аттар — 2475 баш;
- Т-34 танктары — 38 машина;
- Пушкалар — 91 орудие;
- Гаубицалар — 28 орудие;
- Минометтар — 116 орудие;
- Пулеметтар — 495 көбәк;
- Винтовкалар — 10868 көбәк
Июль башында Төньяҡ — Көнбайыш фронты ғәскәрҙәре, көнсығышҡа сигенеп, Себежға яҡынлаша, бында 170-се уҡсылар дивизияһы полктары ҡатнашлығында ауыр алыштар башлана. Бер алышта дивизия командиры Т. К. Силкин һәләк була, етәкселекте полковник Ласкин Николай Матвеевич үҙ өҫтөнә ала.
1941 йылдың 20 июлендә дивизия 51-се уҡсылар корпусы составына инә һәм Невель ҡалаһы йүнәлешендә һөжүм итеү бурысын ала. Әммә, көслө ҡаршылыҡҡа осрап, Тельное — Хамчино районында 21 июлгә тиклем фронттың төп көстәренән һәм үҙенең тылынан бүленеп ҡала. Ҡамау ҡулсаһын өҙөү өсөн һалған бөтә тырышлыҡтары уңышһыҙ була, дивизия үҙенең матди мөлкәтен юҡ итергә мәжбүр була, күптәр алыштарҙа һәләк була, ә ҡалғандары ҡамауҙан айырым төркөмдәр менән сыға.
23 июлдә дивизияның ҡалған частары Урай күле районында оборона тота, унда дошмандың күлгә табан килгән төп һөжүмен ҡаршылай. 24 июлдә дошман Песок һәм Мошарико ауылдарын артиллерия утына тота һәм Добрико һәм Кожемякино тирәһендә дивизия частарын ҡыйрата.
Дивизия тулыланыу районына сигенеү бурысын ала һәм Ложково, Першутино, Рябцево ауылдары буйлап марш яһай.
1941 йылдың 26 июлендә төндә армия буйынса бойороҡ менән өс, атап әйткәндә, 98-се, 112-се һәм 170-се уҡсылар дивизиялары ҡалдыҡтарынан 170-се уҡсылар дивизияһы ойошторола[2].
1941 йылдың 1 сентябренә ҡарата 170-се уҡсылар дивизияһы Көнбайыш фронттың 22-се армияһының 51-се уҡсылар корпусы составына инә.
1941 йылдың 1 октябренә ҡарата 170-се уҡсылар дивизияһы Резерв фронтының 24-се армияһы составына инә.
1941 йылдың 4 октябренә тиклем ғәмәлдәге армия составына инә, 1941 йылдың 27 декабрендәге 00131-се бойороҡ менән тарҡатыла.
Составы
- 391-се уҡсылар полкы — полковник Кулагин И. Я, батальон комиссары Стафеев, штаб начальнигы капитан Рожков.
- 422-се уҡсылар полкы — подполковник Козлов, өлкән политрук Голобов, штаб начальнигы майор Ширин.
- 717-се уҡсылар полкы — майор Гогнгайшвили М. И, батальон комиссары Вагжанов, штаб начальнигы капитан Ширяев.
- 294-се еңел артиллерия полкы — майор Васильев, өлкән политрук Грипенко, штаб начальнигы Апрелкин И. А.
- 512-се гаубица артиллерия полкы — майор Симонов, батальон комиссары Шестимиров, штаб начальнигы капитан Иванов.
- 210-сы айырым истребитель-танкыға ҡаршы дивизион — лейтенант Краснов А. А, өлкән политрук Мельников Г. И, адъютант өлкән лейтенант Цорин Г. В.
- 286-сы айырым зенит артиллерия дивизионы — өлкән лейтенант Храмцов, адъютант лейтенант Комаров.
- 134-се айырым разведка батальоны — майор Зотов, батальон комиссары Негримовский, штаб начальнигы лейтенант Гноевой.
- 182-се айырым сапёр батальоны — капитан Сахаров, өлкән политрук Маков, адъютант өлкән лейтенант Каровейник.
- 210-сы айырым элемтә батальоны — майор Григорьев, өлкән политрук Оханьков, адъютант капитан Андюков.
- 140-сы айырым химик һаҡлау ротаһы
- 154-се медицина-санитар батальон
- 49-сы автотранспорт батальоны (авторота идаралығы) — 2-се ранг хәрби технигы Конаков, сәйәси бүлек буйынса рота командиры урынбаҫары политрук Пичкалёв.
- 481-се ялан почта станцияһы
- 366-сы ялан Дәүләт банкы кассаһы
Дивизия командирҙары
- Силкин Тихон Константинович (15.09.1939 — 15.07.1941), бригада командиры, 05.06.1940 йылдан генерал-майор;
- Ласкин Николай Матвеевич (16.07.1941 — 04.10.1941), полковник.
Составында
| Буйһоноуы[3] | |||
|---|---|---|---|
| Датаға | Фронт | Армия | Корпус |
| 22.06.1941 | Урал хәрби округы | 22-се армия | |
| 24.06.1941-ҙән алып | Төньяҡ-Көнбайыш фронты | 22-се армия | 62-се уҡсылар корпусы |
| 20.07.1941 | Төньяҡ-Көнбайыш фронты | 22-се армия | 51-се уҡсылар корпусы |
| 01.10.1941 | Резерв фронты | 24-се армия | |
Батырлыҡ күрһәткән яугирҙары
| Награда | Исем-шәриф | Вазифа | Дәрәжә | Бүләкләү датаһы | Иҫкәрмәләр |
|---|---|---|---|---|---|
|
Кулагин Иван Яковлевич | 391-се уҡсылар полкы командиры |  |
||
|
Дзарагазов Лазарь Андреевич | 170-се уҡсылар дивизияһы комиссары | |||
|
|
Мыльников Константин Ефимович | 391-се уҡсылар полкының 3-сө уҡсылар батальоны командиры | 
|
||
|
Цорин Григорий Васильевич | 210-сы айырым истребитель-танкыға ҡаршы дивизион командиры | 
|
||
|
Рыкова (Трефилова) Мария Яковлевна | 154-се медицина-санитар батальонының шәфҡәт туташы | Шәфҡәт туташы | ||
|
Череватый Николай Романович | Оператив штаб писары | 3-сө ранг интенданты |
Иҫкәрмәләр
- ↑ Казанцев А. А. 170 стрелковая дивизия первого формирования. Боевой путь (июль – август 1941 г.) и тайна гибели. litres.ru (2016-). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 декабрь 2025.
- ↑ Фролова А.А. Забытый полк: история 170-й стрелковой дивизии 1-го формирования. school-science.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 24 декабрь 2025.
- ↑ Боевой состав войск Советской Армии: июнь-декабрь 1941 года. — Ч. I.
Әҙәбиәт
- Гареев Р. Б. Туймазинцы на фронтах Великой Отечественной. — Уфа, 2010. — 111 с. — ISBN 978-5-8258-0275-6.
- Бирюков Н. И. На огненных рубежах. — Уфа: Башкнигоиздат, 1969. — 190 с.
- Казанцев А. А. 170 стрелковая дивизия первого формирования. Боевой путь (июль — август 1941 г.) и тайна гибели. — Издательские решения, 2016. — ISBN 978-5-4474-4314-6.