Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Алебастр тауы

Был терминдың башҡа мәғәнәләре лә бар, ҡарағыҙ: Алебастр.

Алебастр тауы (рус. Алебастровая (гора); халыҡта шулай уҡ Смаҡай тауы тип йөрөтөлә) — Башҡортостан Республикаһының Ишембай ҡалаһындағы В. Н. Поляков исемендәге Тәйрүк аръяғы урман паркындағы тау. Көньяҡ Урал тау системаһына ҡарай.

Тау итәгендә Смаҡай һәм Алебастр биҫтәләренең шәхси йорттары ултыра. Тауға исем 1940 йылдарҙа бында алебастр табыуға бәйле бирелә.

Географик урыны

Тау Смаҡай биҫтәһен Ишембайҙың төп өлөшөнән айырып һуҙылып ятҡан бейек булмаған убанан тора. Уның итәгендә Смаҡай һәм Алебастр биҫтәләре урынлаша. Яҡында ғына Тәйрүк йылғаһы аша Смаҡайҙы ҡаланың башҡа райондары менән тоташтырыусы автомобиль күпере бар.

Тау итәгендә һыуын — Буҙайғыр шишмәһенә, артабан Ишембай районының төп йылғаларының береһе булған Тәйрүккә ҡойған шишмә аға.

Үҙләштереү тарихы

Атамаһы бында 1940—1950 йылдарҙа алебастр табыуға бәйле барлыҡҡа килә. Һуңғараҡ эш туҡтатыла. Бер фараз буйынса, был — иҡтисади маҡсатҡа ярашлы булмау сәбәпле, икенсеһе буйынса тәбиғәтте һаҡлау һәм ландшафт шарттары менән бәйле эшләнелә.

Элек алебастр табыуҙы битләүҙәрҙең үҙгәргән контурҙары һәм инженер конструкцияларының ҡалдыҡтары хәтерләтә. Айырым участкаларҙа совет осоронда эрозияны булдырмау һәм ҡар һыуҙары менән йыуылмаһын өсөн битләүҙәрҙе террасалау эҙҙәре күренә. Шулай уҡ битләүҙәрҙе нығытыу өсөн урман ултыртыла.

Түбәлә геодезия триангуляция вышкаһы ҡуйыла. XXI быуат башында разведка быраулауы башҡарыла, әммә сәнәғәт эшкәртеүе тергеҙелмәй.

Тәбиғәт үҙенсәлектәре

Алебастр тауы Тәйрүктең уң ярында урынлаша. Тау түбәһе һәм битләүҙәре төрлө болон үләндәре, ташлы далаға хас үҫемлектәр менән ҡаплана. Төньяҡ өлөшөндә ҡарағай һәм башҡа ағастар махсус ултыртыла. Ағастар араһында япраҡлы төрҙәре, шул иҫәптән ҡырағай алмағас һәм груша осрай.

Флора составына Башҡортостан Республикаһының һәм Рәсәй Федерацияһының Ҡыҙыл китаптарына индерелгән 8 һирәк төр, шулай уҡ 9 эндемик һәм 2 реликт төр инә. Тауҙың көньяҡ-көнсығыш битләүендә һирәк осраған Гельм астрагалының (Astragalus helmii) ҙур эндемик төр популяцияһы үҫә[1].

Алебастр тауында бер нисә үҫемлектең фотоһүрәте төшөрөлгән:

  • Fritillaria ruthenica (Liliaceae ғаиләһе) Сел үләне[2];
  • Alyssum lenense (Brassicaceae ғаиләһе) Лена ҡотормаһы (Фишер ҡотормаһы)[3];
  • Gagea pusilla Schult. & Schult. f. (Liliaceae ғаиләһе) Тәпәш ҡаҙ йыуаһы (Кесе ҡаҙ йыуаһы)[4];
  • Potentilla arenaria (Rosaceae ғаиләһе) Ҡомло ҡаҙ үләне (Көлһыу ҡаҙ үләне)[5];

Хәҙерге файҙаланылыуы

Торлаҡ кварталдарына яҡынлығы арҡаһында тау популяр ял итеү урыны булып тора. Ҡышҡыһын битләүҙәрҙә ғәҙәттә сана шыуалар. Яҡында баҡсалар урынлашҡан.

Әлеге ваҡытта тауҙың торошо тотороҡло тип баһалана; антропоген көсөргәнеш күҙәтелмәй.

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ Astragalus helmii. plantarium.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 май 2026.
  2. ↑ Рябчик русский — Fritillaria ruthenica — Изображение растения — Плантариум. plantarium.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 май 2026.
  3. ↑ Бурачок ленский — Alyssum lenense — Изображение растения — Плантариум. plantarium.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 май 2026.
  4. ↑ Гусиный лук низкий — Gagea pusilla — Изображение растения — Плантариум. plantarium.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 май 2026.
  5. ↑ Potentilla arenosa. plantarium.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 15 май 2026.

Һылтанмалар

Категориялар