Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Баязит Дим

РУВИКИ интернет-энциклопедияһында Баянов фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.

Баязит Дим (ижади тәхәллүсе, ысын исеме — Баязит Фәтхелислам улы Баянов; рус. Баязит Дим, Баязит Фатхелисламович Баянов ; 1909 йылдың 24 ғинуары, Айыухан, Раев ауыл Советы (Дәүләкән районы) — 1945 йылдың 10 октябре, Өфө) — башҡорт яҙыусыһы, шағиры һәм журналисы[2]. Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашыусы, 1930 йылдарҙа үҙ ижадында хәрби темаға мөрәжәғәт итә[3].

Биографияһы

1909 йылдың 24 ғинуарында Өфө губернаһы Бәләбәй өйәҙе (хәҙерге Башҡортостан Республикаһының Дәүләкән районы) Айыухан ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған[3].

Буласаҡ яҙыусы хеҙмәт юлын 1928 йылда «Яңы ауыл» гәзитендә (хәҙерге ваҡытта баҫма «Ҡыҙыл таң» исеме аҫтында сыға) башлай[2]. 1929—1932 йылдарҙа «Ленин юлы» (хәҙерге «Туймазинский вестник») гәзитенең баш мөхәррире вазифаһын биләй[2].

1932 йылдан 1943 йылға тиклем[Ҡыҙыл армия сафында, шул иҫәптән Алыҫ Көнсығышта хеҙмәт итә[2]. Тап ошо осорҙа уның хәрби тема менән тығыҙ бәйле ижади стиле формалаша. Бөйөк Ватан һуғышы йылдарында хәрби хеҙмәтен дауам итә[3]. 1943—1945 йылдарҙа ул ВКП(б)-ның Башҡортостан өлкә комитеты хеҙмәткәре булып эшләй[2].

Фронтта алған яраларынан 1945 йылдың 10 октябрендә Өфө ҡалаһында 36 йәшендә вафат була[3].

Ижады

Әҙәби эшмәкәрлеге 1932—1943 йылдарҙағы хәрби хеҙмәте менән рәттән әүҙем үҫешә[2]. Яҙыусы ҡырыҫ хәрби ысынбарлыҡты реалистик һүрәтләгән, очерк төҫмөрөндәге хикәйәләр авторы булып тора[2]. Үҙ әҫәрҙәрендә ул армия хеҙмәте һәм хәрби көнкүреш темаларын күтәрә[3].

Яҙыусының Алыҫ Көнсығыштағы хеҙмәткә арналған төп хеҙмәте булып 1938 йылда нәшер ителгән «Хәрби хикәйәләр» китабы тора; унда автор Ватанға тоғро һалдаттарҙың образдарын тыуҙыра[2]. 1941 йылда Башҡортостан дәүләт нәшриәтендә автобиографик «Фронт хикәйәләре» циклы донъя күрә[3]. Авторҙың вафатынан һуң, 1948 йылда, Өфөлә «Хикәйәләр» тигән дөйөм исем аҫтында хикәйәләр йыйынтығы баҫылып сыға[2].

Хәтер

Яҙыусының исеме уның кесе ватанында мәңгеләштерелгән: тыуған ауылындағы урамдарҙың береһенә Баязит Димдең исеме бирелгән[2].

Баҫылған әҫәрҙәре

  • Хәрби хикәйәләр. — Өфө, 1938. — 162 бит.
  • Фронт хикәйәләре. — Өфө, 1941. — 86 бит.
  • Хикәйәләр. Б. Бикбай баш һүҙе менән. — Өфө, 1948. — 100 бит.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Ҡыҙыл Йондоҙ ордены (15.12.1944)[4].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Башкирская энциклопедия (урыҫ) — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 З. А. Алибаев. Дим Баязит // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 В его книгах — суровое дыхание военного времени (К 105-летию со дня рождения писателя Баязита Дима). Башинформ (24 ғинуар 2014). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.
  4. ↑ Орден Красной Звезды. pamyat-naroda.ru. Мөрәжәғәт итеү датаһы: 7 август 2026.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Категориялар