Рус телендәге версияМахсус проекттар
Телде алмаштырырға
РУВИКИ ТУРАҺЫНДА

Хәсәншин Данил Дәүләтша улы

Данил Дәүләтшин улы Хәсәншин (рус. Данил Давлетшинович Хасаншин; 1937 йылдың 22 авгусы, Сүлте, Башҡорт АССР-ы) — совет һәм Рәсәй композиторы, музыка педагогы. Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1998), Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1989)[1]. 1973 йылдан СССР Композиторҙар союзы, ә артабан — Рәсәй Федерацияһы Композиторҙар союзы ағзаһы[2].

Биографияһы

1937 йылдың 22 авгусында Башҡорт АССР-ының Илеш районы Сөйөлтө ауылында тыуған[2]. Ун йыллыҡ дөйөм белем биреү мәктәбен, шулай уҡ Үрге Яркәй ауылында тракторсылар курсын тамамлай, һуңыван урындағы колхозда эшләй һәм Совет Армияһында хеҙмәт итә[3].

Тәүге һөнәри белемен 1960—1964 йылдарҙа Өфө музыкаль-педагогия училищеһында «хор дирижёрлығы» һөнәре буйынса ала[1].

1965 йылда Ҡазан дәүләт институтының музыка факультетына уҡырға инә, ә 1967 йылда Нәжип Йыһанов исемендәге Ҡазан дәүләт консерваторияһына күсә[1]. Профессор Альберт Леман класында композиция сәнғәтенә өйрәнә һәм 1972 йылда уҡыуын тамамлай[2]. Һуңыраҡ, 1978—1981 йылдарҙа, Ҡазан дәүләт консерваторияһында профессор Нәжип Йыһанов етәкселегендә ассистентура-стажировка сиктәрендә квалификацияһын камиллаштыра[1].

Ижады

Данил Хәсәншиндың ижади мираҫы төрлө музыкаль формаларҙағы һәм жанрҙарҙағы әҫәрҙәрҙе үҙ эсенә ала[1]. Консерваторияла уҡыған сағында уҡ уның диплом эше булып «Башҡорт симфонияһы» (1968) тора, ул ҙур симфоник циклға башланғыс бирә[3]. Эшмәкәрлек йылдарында композитор ете симфония ижад итә, улар араһында Бишенсе симфония «Бәйет тыуыуы» («Рождение баита», 2005 йыл) һәм Етенсе симфония «Торналар тураһында риүәйәт» («Притча о журавлях») айырылып тора[3]. «Рогервик тураһында хәтер» («Воспоминания в Рогервике») симфония-ҡобайыры авторға республика конкурсының икенсе премияһын алып килә[2].

Музыкаль-театр сәнғәте өлкәһендә ул Советтар Союзы Геройы Александр Матвеевич Матросовтың батырлығына бағышланған «Бөйөк рядовой» операһын ижад итә (тәүге редакцияһы — 1975 йылда, икенсеһе 1980 йылда яҙыла)[1]. 1973 йылда ике актлы «Туй» балетына музыка яҙа[1]. 1992 йылда улы менән бергә ике күренешле «Париждан кейәү» комик операһының авторҙашы була[1]. Шулай уҡ уның активтында оркестр өсөн «Әйтеш» концерты (1995), күп һанлы хор, камера-вокал әҫәрҙәре һәм «Фронт йырҙары» кантатаһы бар[2].

Симфонияларҙы, опера һәм балет постановкаларын үҙ эсенә алған күп һанлы академик әҫәрҙәр яҙа, башҡорт профессиональ музыкаһын үҫтереүгә ҙур өлөш индерә[3].

Педагогик эшмәкәрлеге

Данил Хәсәншиндың педагогик практикаһы юғары белем алыуын тамамлағансы башлана. 1957 йылдан ул Үрге Йәркәй урта мәктәбендә уҡытыусы булып эшләй, ә 1964—1965 йылдарҙа Благовещен педагогия училищеһында музыка дәрестәрен алып бара[2].

Ҡазанда диплом алғандан һуң Башҡортостанға ҡайта, Өфө дәүләт сәнғәт институтының тәүге педагогтарының береһе була[3]. Артабан Өфөнөң 4-се музыка мәктәбендә уҡыта[1]. Уҡыусылар өсөн балалар әҫәрҙәренең махсус йыйынтығын сығара[4]. Артабан, үҙен тулыһынса музыка яҙыуға бағышлау өсөн, уҡытыу эшенән китә[1].

Йәмәғәт эшмәкәрлеге

1973 йылдан СССР Композиторҙар союзы (хәҙерге ваҡытта — Рәсәй Федерацияһы Композиторҙар союзы) составында эшләй, төбәктә академик музыканы популярлаштырыуҙа ҡатнаша[1].

Хеҙмәттәре

  • Тыуған яҡ моңдары: йырҙар. Өфө, 1987;
  • Ай янында яҡты йондоҙ: (йырҙар, дуэттар һәм романстар). Өфө, 1999;
  • Йыр китабы=Книга для пения. Өфө, 2014.

Маҡтаулы исемдәре һәм башҡа наградалары

  • Рәсәй Федерацияһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (1998)[1].
  • Башҡорт АССР-ының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре (Башҡорт АССР-ы Юғары Совет Президиумының 1989 йылдың 25 октябрендәге Указы)[1].
  • Музыкаль әҫәрҙәр республика конкурсының икенсе премияһы лауреаты («Рогервик тураһында хәтер» симфония-ҡобайыры өсөн)[2].

Хәтер

2018 йылдың майында Өфөлә фестиваль сиктәрендә Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында Данил Хәсәншиндың камера музыкаһы концерты үтә[5]. Уның милли сәнғәткә индергән өлөшөн популярлаштырыусы юбилей саралары даими үткәрелә[4].

Ғаиләһе

  • Улы — Азамат Хәсәншин (1971). Профессиональ композитор, дирижёр һәм музыка белгесе. Сәнғәт фәндәре кандидаты, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтының эстрада-джаз башҡарыусылығы кафедраһы доценты. Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған сәнғәт эшмәкәре[6].

Иҫкәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Хасаншин Данил Давлетшинович. Союз композиторов России (1 ғинуар 2007). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 А. Р. Сабирова. Хәсәншин Данил Дәүләтша улы // Башҡорт энциклопедияһы. — Өфө: Башҡорт энциклопедияһы (ғилми-нәшриәт комплексы), 2015—2020. — ISBN 978-5-88185-306-8.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Композитор полон сил и планов. Вечерняя Уфа (22 август 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  4. ↑ 1 2 Данил Хасаншин: авторский вечер к 80-летию со дня рождения. Уфимское училище искусств (13 ноябрь 2017). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  5. ↑ В Уфе в рамках фестиваля прошёл концерт камерной музыки башкирского композитора Данила Хасаншина. Культурный мир Башкортостана (18 май 2018). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.
  6. ↑ Хасаншин Азамат Данилович. Истоки (7 май 2024). Мөрәжәғәт итеү датаһы: 11 август 2026.

Әҙәбиәт

Һылтанмалар

Категориялар